ههرچهنده ئهز نه كهسهكێ ئهكادیمى و بسپورم ل بوارێ زمانان، لێ چونكى من هندهك شارهزایى و دهستهكێ تێرا خو درێژ د زمانێن ((كوردى،عهرهبى،ئنگلیزى،لاتینى)) دا ههیه و ئهز د ههرِشم و ههست ب دلتهنگیێ دكهم دهمێ نڤیسینهكا پرِى شاشیێن زمانى ژلایێ نڤیسهرهكى ڤه دبینم، نهخاسم ل سهر بهرپهرێن پرِتوك و رۆژنامه و كوڤاران، من ب فهر زانى گوتارهكێ دهربارهى هندهك ژ وان شاشیان بهلاڤبكهم و هیڤیا من ئهوه ههركهسێ كارێ نڤیسینێ دكهت بزانیت ئهو نڤیسین نه ب تنێ رێزكرنا پهیڤانه و تژیكرنا بهرپهرِانه، بهلكو هونهرهكه دڤێت ل سهر ههمى لایێن وى راوهستیت ((یێن رێزمانێ و رێنڤیسێ و شێوازێ دارشتنێ و رهوانبێژیێ)) و پاشى نڤیسینێن خو بهلاڤ بكهت. یا فهره ژى ئهو كهسێ قهلهمێ خو ددانیته ل سهر كاغهزێ یێ هشیار بیت و بزانیت كو نهدروسته ئاخڤتنا ناڤمالێ یان كولانێ كوپى بكهت و ب كهیفا خو سهركى ل پهیڤان بادهت و گهرهك رهنجهكا مهزن ب كێشیت داكو ههڤوكێن خو ل دویڤ ئاوا و رێزمانێ دارێژیت.
ئهڤێن ل خوارێ من رێزكرین ههژمارهكه ژ وان شاشیێن بهردهوام ل بهر چاڤێن من دكهڤن دناڤ بهرپهرێن پرِتوك و كوڤار و روژنامه و بهلاڤوك و مالپهرێن ئنتهرنێت و پوستهر و تابلو و ریكلامان دا، و دیسان ل بهر گوهێن من دكهڤن دناڤ پهیڤێن بێژهرێن رادیو و تێلهڤزیونان دا، هیڤیا من ئهوه رهوشهنبیرێن مه ب تایبهت و ههمى كهس ب تهڤایى پتر ل بهر پهیڤێن خو راوهستن دهمێ دبێژن یان د نڤیسن داكو كهسێن بیانى تبلێن خو دناڤ چاڤێن مه را نهكهن و نهبێژن زمانێ كوردى نه یێ رهسهنه و نهشێت جهێ پیێن خو دناڤ زمانێن جیهانێ دا بكهت.
1-((ل)) و ((ژ)):
هندهك جاران خهلكێ مه جوداهیێ دناڤبهرا ڤان ههردوو پیتان دا ناكهن و ئێكێ ل شوینا یا دى ب كار دئینن!!!. دێ بینى كهسهك یێ دبێژیت یان یێ دنڤیسیت: ((ئهز ل شێلادزێ چوومه ئامێدیێ))، یانژى ((ئهز شهرمێ ل ته دكهم))، كو ئهڤه ههكهر د زمانێ ناڤمالێ و كولانێ دا شاشى بیت، ل سهر پهرپهرێن رۆژنامه و كوڤاران نابیت بهێته ل قهلهم دان، چونكى ل ڤێره پیتا ((ل)) یا كوردى رامانا ((مٍن)) یا عهرهبى و (from) یا ئینگلیزى نادهت، بهلێ رامانا ((فی)) یا عهرهبى و ((at یان in)) یا ئینگلیزى ددهت كو ئهڤه ژى شاشیهكا زمانى یه ل سهر زارێ وان كهسان دهێته گوتن و ب قهلهمێ وان دهێته نڤیسین. یا دروست ئهوه بهێته گوتن یان نڤیسین:(ئهز ژ شێلادزێ چوومه ئامێدیى- ذهبتُ من شیلادزى الى ئامیدیى-I went from Sheladize to Amedye)) و ((ئهز شهرمێ ژ ته دكهم - أنا أستحی منك-I am shy from you)). ههڤسویێن مه یێن عهرهب پتر ژ 30 دهڤوكان ((لهجه)) د ئاخڤن،بهلێ ههر نڤیسهرهكێ عهرهب بگره ژ ئیراقێ و ههتا مهغربێ و ژ شامێ و ههتا یهمهنێ ب ئێك زمان د نڤیسن و مروڤ نكاریت ب نڤیسینا ئێكى ژ وان بزانیت كا ئهڤ نڤیسهره یێ سورى یه یان یێ جهزائیرى یه، ل دهمهكى كو ئهز ب سانههى دكارم بێژم ئهڤ نڤیسهرێ كورد ژ كیژ هۆزێ یه و ژ كیژ گوندى یه بێ كو من گوه ل ناڤێ وى نڤیسهرى ببیت!!!.
2-((وێنه)) و ((نهخشه)) و ((شێوه)) و ((موچه)) و ((رێژه)) و ((نهتهوه)) و ((كێشه)):
سهدان پهیڤێن ژ ڤى رهنگى دناڤ زمانێ كوردى دا ههنه كو دویماهیكا وان ب پیتا ((ة)) یه. گهلهك ژ خهلكێ مه و ل سهر ئاستێن رهوشهنبیرى یێن بلند پیتا دویماهیكێ دادعویرن و بێ سهروشوین دكهن ههرگاڤا ئهو پهیڤ هاته پالڤهدان بو ناڤهكى یان ساخلهتهكى ((سیفهتهكى)). بو نموونه گهلهك جاران دهێته نڤیسین ((ئاریشا من نه پارهیه)) یان ((كێشا مللهتێ كورد یا ئالوزه)) یان ((وێنێ ته یێ جوانه)) یان ((رێژا خو سوتنا ژنان یا بلنده)). ب راستى ئهڤه ئێكه ژ شاشیێن زمانێ نڤیسینى كو نابیت بهردهوام ب مینیت ههكهر ئهم ئهو بین یێن ب ناڤێ رهسهنیێ د ئاخڤین و یا دروست ئهوه ئهم ههمى ب نڤیسین: ((ئاریشهیا من نه پارهیه)) و ((كێشهیا مللهتێ كورد یا ئالوزه)) و ((وێنهیێ ته یێ جوانه)) و ((رێژهیا خوسوتنا ژنان یا بلنده)). دا زێدهتر و كویرتر د ناڤ ئێك ژ ڤان پهیڤان دا بچمه خوارێ وهك نموونه و پاچڤه بكهم بو زمانێ عهرهبى، مه د زمانێ كوردى دا ههیه پهیڤا ((كێش)) كو ب رامانا ((جذب،سحب،جرِ،وزن)) یێن عهرهبى دهێته ب كارئینان، دێ وهره ڤێ پهیڤێ پالده ناڤهكێ وهك ((ئهرد))، ههلبهت دێ بێژى ((كێشا ئهردى-جاذبیة الارض))،ئهڤه ل دهمهكى كو هندهك نڤیسهر یێ پهیڤا (كێش) بو (قضیة) یا عهرهبى ب كار دئنینن.باشه كێشا ئهردى ل كیڤه و كێشهیا كوردان ل كیڤه؟!!!.ما نهڤێت جوداهیهك دناڤبهرا ههردووان دا ههبیت؟.
3-((توند و تیژى)):
پهیڤا ((توند)) ساخلهته –صیفهته- و رامانا وێ ((رهق)) ه، پهیڤا ((تیژى)) ژێدهره –مهصدهره- و رامانا وێ ((دژوارى)) یه، یا ئهز دزانم كو د زمانێن كوردى و عهرهبى و ئنگلیزى دا نابیت ساخلهتهكى پالدهیه ژێدهرهكى، ههروهك كهسهك بێژیت:((زیرهك و شارهزاییا وى))، یان ((جوان و گهنجیا وێ)). ب راستى پرانیا نڤیسهرێن كورد ئهڤ زاراڤه یێ ب شاشى ڤه ژ ههڤدوو ڤهگوهازتى بێ كو هزرا خو د رێنمایێن زمانى دا كربیت و ل پهى وان چووبن. هندى ئهز هاتیم ڤێ شاشیا بهربهلاڤ دناڤ نڤیسهرێن سوران و بههدینان دا راڤهبكهم من نهزانیه چاوا؟. یا دروست ئهوه بهێته گوتن ((توندى و تیژییا زهلامى دژى ئافرهتێ)) یان ((هندهك زهلام د توند و تیژن دژى ئافرهتێ)) نهك ((توند و تیژى دژى ئافرهتێ))!!.
4-((پرۆس)) و ((پرۆسه)):
تشتهكێ سهیر و ئنتیكه ئهوه كو دهمێ هندهك ژ مه پهیڤهكا نوى دبینن هاتیه ب كارئینان ژلایێ نڤیسهرهكى ڤه (كو ل نك دلێ وى نڤیسهرى پهیڤهكا بیانى یه،بهلێ ب رهنگهكێ شاش هاتیه ب كارئینان) دێ بینى گهلهك نڤیسهرێن دى خو ب چاڤ و دهڤ تێ وهركر و ههمان پهیڤ ب ههمان ئاوایێ شاش ب كار ئینا!!!. ئێك ژ وان پهیڤان ژى كو مشه ل سهر زارێ بێژهر و هندهك نڤیسهران دووباره دبیت پهیڤا ((پرۆس و پرۆسه)) یه كو د بنیاتدا پهیڤهكا ئنگلیزى یه و دهێته نڤیسین پروسێس ((process)) و رامانا وێ كاردانه ((عملیة)) و یا شاشه كهسهك بێژیت ((پرۆسا یان پرۆسهیا دهنگدانێ))، بهلكو یا دروست ئهوه بێژیت ((پروسێسا دهنگدانێ)) كو ب زمانێ عهرهبى دبیته ((عملیة التصویت)) و ب زمانێ ئینگلیزى دبیته ((process of voting)).
5-((پێتڤى)) و ((تڤێت)) و ((تڤیا)):
ب كارئینانا ڤان پهیڤان یا راست نینه و یا دروست ئهوه بهێنه نڤیسین ب ڤى ئاوایى ((پێدڤى یه)) و ((دڤێت)) و ((دڤیا)). د ههمى زماناندا پیتێن ((د)) و ((ت)) فونوتیكا وان گهلهك نێزیكى ههڤدوو یه. ههكو مروڤ دبێژیت ((دهڤ)) و دبێژیت ((تهڤ)) گهلهك وهك ئێك دهێنه گوهێن مروڤى، لهوا ژى ل سهر ئهزمانێ گهلهك كوردان پهیڤێن ((پێدڤى)) و ((دڤێت)) و ((دڤیا)) ب شاشى ڤه دهێنه گوتن و د كهڤنه ل سهر كاغهزێ.
6-((ئهف)) و ((لدهف)):
تشتهكێ سهیر و ئنتیكهیه كو مروڤ ببینیت نڤیسهرهك بێژیت ((ئهف مروڤه یێ شارهزایه د كارێ خو دا)) و پشتى نیڤ رێزكێ بێژیت ((ئهڤه ژى راستیهكه ناهێته ڤهشارتن))!!!. باشه گهلو ما نه ئهڤ ههردوو پهیڤه ئێكن و ب تنێ پیتا ((ه)) ل ئێكێ هاتیه زێدهكرن؟!!!. شاشییا نڤیسینا ڤێ پهیڤێ یا ئاشكرایه و راستییا وێ ئهوه بهێته نڤیسین ((ئهڤ)). پهیڤا ((لدهف)) ژى یا شاشه و دویره ژ رێزمانێ ژبهر دوو ئهگهران، یا ئێكێ نابیت پیتا ((ل)) ب پهیڤا ((دهف)) ڤه گرێدهین، یا دووێ ژى پهیڤا ((دهف)) ناڤێ ئامیرهكێ ژهنینا میوزیكێ یه و نه یا راسته بو ڤێ ههڤوكێ و دڤێت بهێته نڤیسین ((ل دهڤ)) كو رامانا وێ ل بهر دهڤێ یان ل رویێ مروڤى یه یان ل نك یان ل جهم یان ل با وى یه.
7-((لدیف)) و ((لدیفچون)):
ئهز یێ پشت راستم كو پهیڤا ((دیف)) د زمانێ كوردى دا نینه، چونكى چ فهرههنگێن زمانێ كوردى ل كوردستانا ئیراقێ و توركیا و ئیرانێ و ئێكهتیا سوڤیهتى یا ههلوهشیایى نینن من ژ ئهلفێ ههتا یائێ نه خویندین. مه د زمانێ كوردى دا یا ههى پهیڤا ((دویڤ)) كو رامانا وێ كورى یه. ((ل دویڤ)) ژى رامانا وێ ب زمانێ عهرهبى ((حسب یان وراء یان عقب)) ه و ((ل دویڤ ئێك)) رامانا وێ ((بالتسلسل یان بالتعاقب یان بالتتابع)) و ((دویڤهلانك)) رامانا ((تابع)) ددهت. گهلهك یا شاشه كهسهك ب نڤیسیت دیف یان لدیف یان لدیفچون. راستیا وان ئهوه بێژین: ((دویڤ)) و ((ل دویڤ)) و ((ل دویڤچوون)) كو ههوه ئاگهه ژێ ههیه من پیتا ((ل)) و پهیڤا ((دویڤ)) ژێك ڤهكرن كو ئهڤه یه شێوازێ دروست یێ نڤیسینێ.
8-((ئاخفتن)) و ((كهفتن)) و ((ههلكهفتن)) و ((سهركهفتن)):
ژێدهرێ ڤان ههمى پهیڤان ((كهڤتن)) ه. راسته پتریا مه دهمێ دئاخڤن دبێژن: ((ئهز ئاخفتم)) و ((ئهو كهفت)) و ((بو مه ههلكهفت))، بهلێ وهره ڤان پهیڤان بكه دناڤ ههڤوكهكا ((جملة)) ب شێوهیێ پاشهروژێ دا دێ چ بێژى؟، ما دێ بێژى ئهز دێ ئاخفم؟ یان ئهو دێ كهفیت؟ یان دێ بو مه ههلكهفیت؟ ههلبهت نه، بهلێ دێ بێژى: ئهز دێ ئاخڤم و ئهو دێ كهڤیت و دێ بو مه ههلكهڤیت. چاوا ل ڤێره پیتا ((ڤ)) بو ((ف)) ههكهر نهزانینا نڤیسهرى نهبیت؟. شاشیێن ژ ڤى رهنگى بو كولانێ و ناڤ مالێ د مهزن نینن و دناڤ ههمى زمانێن جیهانێ دا ههنه، بهلێ تشتهك یێ ههى د بێژنێ زمانێ تورهڤانى و نڤیسینێ كو یێ جودایه ژ زمانێ بازارى و كولانێ ل ههمى دونیایێ و یا دروست ئهوه ههمى نڤیسهر ل پهى بچن.
9-((خین)) و ((بیك)) و ((نى)) و ((مى)) و ((شیشه)) و ((گیز)):
سهدان پهیڤێن كوردى یێن رهسهن ههنه ب شاشى ڤه دهێنه نڤیسین ب ڤى رهنگێ كرێت و لهنگ و لاواز. ههژمارهكا مهزن ژ تابلو و لافیته و پوستهران ل ههمى شهقام و رهندهك و دیوارێن باژێرك و باژارێن كوردستانێ د ههلاویستى نه كو سهرنجا ههركهسى رادكێشن، بهلێ نیڤهكا وان د تژى شاشى نه ژلایێ زمانى ڤه. بو من یا بوویه تیتال ئهز پتریا وان دخوینم دهمێ دبهر را دبوورم. ب راستى هندهك جاران كهنیا من ب وان پهیڤان دهێت و هندهك جارێن دى ئهز ئاخینكهكا درێژ رادهێلم ژبهر وان پهیڤێن ب نهخشهك و هونهرهكێ جوان هاتینه رێزكرن و خودانى دراڤهكێ باش لێ مهزاختى و باشنڤیسى وهك دیكلان پهرێن خو قژكرین و یێ ب كارێ خو شاهى، بهلێ مخابن تهقهزایه تو ب سهر ئێك ژ وان تابلو یان لافیته یان پوستهران ههلببى كو یا ڤالا بیت ژ شاشیهكێ و پتر.
ئهو پهیڤێن من ل سهرى رێزكرین د زمانێ كوردى یێ پهتى دا نینن، بهلێ ههنه پهیڤێن ((خوین)) و ((بویك)) و ((نوى)) و ((موى)) و ((شویشه)) و ((گویز)).
تێبینی: چاڤهرێی پێنج شهمبا بهێت بن ژبو خهلهکا دووێ ژڤی بابهتی ، دیسان هوین دشێن بهردهوام سهرهدانا لینکێ رهنگا و رهنگ بکهن ژبو خویندنا ڤی بابهتی .
