سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

گوندێ به‌رئاشێ

 

گوندێ به‌رئاشێ ئێکه‌ ژگوندێن ده‌ڤه‌را به‌رواری ژێری یا و سه‌ر ب ناحیا چه‌مانکێ و قه‌زا ئامێدیێ ڤه‌یه‌ ، ب دیراتیا  26کم ژ سه‌نته‌رێ ناحیێ ل لایێ رۆژ ئاڤا یێ ڤه‌‌ .

 ل لایێ رۆژئاڤای هاڤینگه‌ها  سیاره‌تیکا یه‌ ، ژلایێ رۆژهه‌لاتی ڤه‌ سییار و سپیندارا یه‌ ، ژلایێ باکوری ڤه‌ گوندێ تاژیکا یه‌ ، ژلایێ باشوری ڤه‌ گوندێ بهێرێ یه‌‌ . ل دویف پێزانینا ناڤێ گوندی  ژ به‌رێن ئاشی هاتیه‌  و هه‌ر ژ که‌ڤندا ب ڤی ناڤی به‌رنیاس بوویه‌ ، دیروکا ڤی گوندی گه‌له‌کا که‌فنه‌ و ب سه‌دان ساله‌ ژیان لێ په‌یدا بوویه‌ !!چونکی گه‌له‌ك مناسب ‌(مه‌غبه‌ر) لێ هه‌نه‌و ئه‌ڤه‌ وێ چه‌ندێ دیار دکه‌ت کو ئه‌ڤ گونده ‌گه‌له‌کێ که‌ڤنه‌ .

ئه‌ڤ گونده‌ ژپێنچ بنه‌مالا پێك دهێت :- ( 1- مالا عه‌بدی ، 2- مالا میروی ، 3- مالا سلیمانێ یونس به‌رواری ، 4 - مالا ره‌مه‌زانێ مرادی ، 5 - مالا حسین ئاغا ی)  و (200) سه‌روك خێزانا ب خوڤه‌ دگریت و پتر ژ (1100) که‌سان به‌لێ نهو (44) سه‌روك خێزان بتنێ ل گوندی دا دژین‌ .

  ئاقارێ گوندی :- رۆژهه‌لاتا گوندی (سه‌روکانیێ هه‌تا که‌زانا بێریا ) ، باشورێ گوندی (مرا بان گێڤێ هه‌تا بهێرێ) ، رۆژ ئاڤایا  گوندی (به‌رگر ته‌عرا هه‌تا شێخ هه‌سن )ێ ، باکورێ گوندی (که‌لوتکێ هه‌تا گوزکێ ) ، ملکێ گوندێ به‌رئاشێ ب چاندنێ گه‌له‌کێ به‌ر فره‌هه‌ ‌ . هه‌روه‌سا(32) کانێن ئاڤێ لڤی گوندی هه‌نه‌ له‌وما ڕێژه‌کا باش یا ئاڤێ ‌ ل ناڤ ملکێ گوندی هه‌یه  ، و هه‌ر ژ که‌فندا ژیارا گوندییا لسه‌ر بیستان و مازیا و کومرێ(چێکرنا ڕه‌ژی یێ) بوو نهو ئه‌ڤ گونده‌یێ ناڤداره‌ ب ره‌ز و که‌زان و مازیا و سێڤ و خوخ و هه‌می جورێن دی یێن فێقی ،جووت و کێل یێ لێ زۆره‌ ،  به‌لێ مخابن نوکه‌ خه‌لکی به‌رێ خو یێ دایه‌ موچه‌ی و بوویه‌ ژیده‌رێ سه‌ره‌کی یێ ژیانێ  .

 . شینوارێن که‌ڤن

1- نه‌ه(9) مناسب(موغبه‌ر) یێت که‌ڤن لڤی گوندی هه‌نه‌.

2- طه‌مبه‌له‌ (جهێن کیر ) ئه‌ڤ طه‌مبه‌له‌ گه‌له‌کا کیره‌ ده‌رێ ڤێ طه‌مبه‌لێ نێزیکی میتره‌کێ یێ فره‌هه‌ .

3- چوار ناعوسك ل ڤی گوندی یێن هه‌ین و دوو ژڤان ناعوسکا یان( جووته‌ شکه‌فت) دبێژنێ جهێ مه‌لکی و وه‌ک ژووره‌کێ هاتیه‌ چێکرن و سێ چهێن نڤستنێ یێن لێ هه‌ین. 

  گوندێ به‌ر ئاشێ ژلایێ هزرا نه‌ته‌وه‌یی ڤه‌ : هه‌ر ژده‌سپێکا شوڕه‌شێ  ده‌هان که‌س بووینه‌ پێشمه‌رگه‌  و چه‌ندێن شه‌هید د شوڕه‌شا ئیلونێ و گولانێ و ئه‌نفالێن ره‌ش دا  کرینه‌ قوربانی ڤی وه‌ڵاتی، گه‌له‌ك جارا که‌فتیه‌ به‌ر هێرشێن دوژمنی و‌چه‌ندین جارا هاتیه‌ کاڤل کرن وسۆتن بو نموونه‌ ل سالا(1963) و(1970) ژلایێ  ڕژێما به‌عسا ژناڤچووی ڤه و سالا (1988) یێ هاتیه‌ ئه‌نفال کرن هه‌ر ژ لایێ وێ ڕژێمێ ڤه‌ و خه‌لکێ ڤی گوندی به‌ره‌ف به‌حرکێ برینه‌ و سه‌ره‌ڕای چه‌ندین جارێن دی یێن نه‌خوش .

پشتی سه‌ر‌هلدانا پیرۆزا بهارا(1991)ێ خه‌لکێ گوندی ڤه‌گه‌ریایه‌ سه‌ر خاکا باب و باپیران ول (1991 - 1992) گوندێ به‌رئاشێ هاتیه‌ ئاڤاکرن ل سه‌ر جادێ ژبه‌ر کو ژین و ژیارا گوندی ل ڤی جهی ب ساناهی تره‌ ژ جهێ که‌ڤن .

 ل سه‌ر ده‌مێ حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ چه‌ندین پڕۆژه‌ بوڤی گوندی هاتینه‌ جێ به‌ جێکرن  وه‌ک :- ئاڤاکرنا (44) خانیا  ژلایێ رێکخراوا(شێلتر) و دگه‌ل پارێزگه‌ها دهوکێ  ، کولانا بیره‌کا ئرتیوازی یا ئاڤێ ، نیژه‌نکرنا قوتابخانا به‌رئاشێ ، چێکرنا مزگه‌فتا به‌ر ئاشێ ، گه‌هاندنا‌ هێلا کاره‌بێ .

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com