سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

گوندێ شاجا 

 

سامى رێكانى

جهێ جوگرافى : شاجا ئێك ژگوندێن هه‌رى جوان و خوشه‌ مینا هه‌موو گوندێن دن یێن ده‌ڤه‌را رێكان ئه‌ڤ گونده‌ ژئالیێ روژهه‌لاتێ ڤه‌ دكه‌ڤیته‌ گوندێ پێپه‌رخا یه‌ و ژ روژئاڤایێ ڤه‌ گوندێ ساركێ یه‌ و ژ گوندێن دێهم وبه‌لیكا پشتا چیایێ دهێته‌ هژمارتن . ل وه‌رزێ زڤستانێ دا گونده‌كێ ب باران و پر فه‌فرینه‌ و ل هاڤینێ ژى سه‌قایه‌كێ هوینه‌ و ب دارێن به‌رى و مازییان گوند هاتیه‌ خه‌ملاندن .

بوچى دگووتنێ شاجا :دبنه‌ره‌ت دا هه‌رناڤه‌كێ ل كه‌سه‌كى یان ژى جهه‌كى هاتیه‌ دانان بنیاته‌كێ بو هه‌ى شاجا ژى ئانكو ( شاها جوانان ) هه‌روه‌كى وى چاڤكانى بومه‌ دایه‌ دیاركرن .

مێژویا گوندى :مێژویا وى ڤه‌دگه‌ریته‌ ڤه‌ بو سه‌دان سالان هه‌ر ژكه‌ڤندا وه‌كى هه‌ر گونده‌كێ ده‌ڤه‌را رێكان لسه‌ر جهێ خو ژیایه‌ و ئاڤه‌دانكریه‌ و سه‌روسامانێ خوه‌ پاراستیه‌ و ژیانه‌كا پر خوشى و شادى ل وى ده‌مى بریه‌ سه‌ر ده‌ما خودێ ژێ رازى كاك ئیدریس بارزانى چویه‌ به‌ردلوڤانیا خودێ تازییا وى ل مزگه‌فتا شاجا هاتبوو كرن و هه‌مو خه‌لكێ ده‌ڤه‌رێ قه‌ستا شاجا دكر ژبوى به‌شداریا تازیێ .

ئابورێ گوندى: خه‌لكێ گوندى بهیڤیا چاندنا ده‌خل و دانى بوون هه‌مى چاندنا وان ژى دێهمى بو هه‌روه‌كى مه‌ ل سه‌رى دایه‌ دیاركرن كو گونده‌كێ دێهمه‌ و ئاڤه‌كا زور نه‌بوو كو چاندنا برنجى و كه‌نموك و هتد. بكه‌ن و بچینن. ئه‌ڤه‌ ژلایه‌كى ڤه‌ و ژلایێ دى ڤه‌ مژویلى بخودان كرنا ته‌رش و كه‌والى بوون كو به‌ز و بزن و په‌له‌وره‌ و ده‌وارا.

ئویجاخێن گوندى :شاجا ژ سێ ئویجاخان پێكهاتییه‌ و ئه‌وژى ئه‌ڤێن ل خوارێ نه‌ :.

1- ئویجاخا كوسا

2- ئویجاخا مال چاڤیرى

3- ئویجاخا مه‌رزا

به‌شداریا شاجیا دشوره‌شێ دا : هه‌ر ژ ده‌ستپێكا شوره‌شێن بارزان و ئه‌یلو ل و گولانێ دا شاجیا ژى مینا هه‌موو كورده‌كى چه‌كێ شه‌ره‌فێ ل مه‌ كربوو چه‌ندین كه‌س ببونه‌ پێشمه‌رگه‌ مینا (جبار عومه‌ر تاهرو تاهر محمد عبدالله‌ و مكائیل عبدالكریم ) ناها ژماره‌كا زور پێشمه‌رگه‌نه‌ و به‌رگریێ ژ سه‌روه‌ت و سامان و ده‌ستكه‌فتیێن كوردستانێ دكه‌ن .

شه‌هیدێن گوندى : شاجى بێ به‌هر نه‌بوینه‌ بو قوربانى دانا وان دبه‌ره‌ ڤانیكرنا ئاخا كوردستانێ و گوندێ وان شه‌هید داینه‌ پێخه‌مه‌ت ئازادیا كوردستانێ ئه‌وژى ئه‌ڤێن ل خوارێ نه‌ .

1- حجى كریم 2- فه‌ره‌ج تاهر

ئاواره‌بوون :ده‌مێ ل سالا 1988ێ رژێما ژناڤچوى فه‌رمانا وێرانكرن و سوتاندنا ته‌ڤ گوندێن كوردستانێ دایێ و دئه‌نجام دا هه‌موو گوندێن كوردستانێ مال و مولك و سامانێ خوه‌ هێلاى شاجى ژى به‌رب وێ ئه‌نفالێ كه‌فتن و ئاواره‌یى توركیا بوون هند ژى كه‌فتنه‌ ده‌ستێ رژێمێ و بو به‌حركێ ره‌وانه‌ كرن .

ناڤدارێن گوندى :یاخویایه‌ كو هه‌رگونده‌كى مه‌زن و ئاقلمه‌ندو ناڤدارێن خوه‌ هه‌بوینه‌ ژبوى برێڤه‌برنا كاروبارێن كوندى و هه‌روه‌سا زور كه‌س ب نانداریێ بناڤ و ده‌نگ بوون ناڤدارێن شاجیا ژى ئه‌ڤه‌ بوون .

1- حوسه‌ینێ شاجى و2- عومه‌ر سالح

پێشمه‌رگێن په‌ككه‌فتى :1- جه‌بار عومه‌ر تاهر 2- تاهر عه‌بدوالله‌ 3- میكائیل عه‌بدولكه‌ریم

كانیێن گوندى:(كانیا گوندى ,ده‌بكى ,چاڤیرا ,ساریا ,ملا,سێلكێ ,مام گراڤیكێ ,باپیركێ ,ره‌زا ,

ساركێ ,هه‌سپانێ ,شیڤا چنارێ ,هه‌دره‌شكێ ,زومكێ)

چیا:چیایێ ره‌ش ,چه‌لێ كوخ , چه‌له‌ سوور ,سه‌رێ هورێ

بیرێن ئاڤێ :بیرا وه‌ره‌باد, بیرا مامكا

زووم :زووما سارێ , زووما ده‌بكێ

داروبارێن فێقى :هرمیك ,كورستك ,گوهیشك ,كه‌زان ,گویز ,سماق

شكه‌فت:شكه‌فتا ره‌ش ,به‌رایێ , كلولكێ ,ته‌مبیركێ ,خارسا ,دولا ته‌وكێ ,توویێ ,بێجالكێ ,گوڤا سێڤێ .

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com