سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

گوندێ گه‌ره‌گوهێ  

 

 

                                                                                                                        ئه‌نوه‌ر گه‌ره‌گوهی

 

ناڤێ گوندێ گه‌ره گوهێ ژ وێ چه‌ندێ هاتیه‌ کو هه‌ردو ڕه‌خێن گوندی رۆژهه‌لات و رۆژئاڤا ژ دو گڕێن هنداڤ گوندی هاتیه ئانکو هه‌ردو گوهێن گوندی له‌وما کورتیا وێ بوویه‌ ( گه‌ره‌گوهێ ) گوند تا نهو هه‌ر ب ڤی ناڤی هاتیه‌ نیاسین .

گوندێ گه‌ره‌گوهێ ئێکه‌ ژ گوندێن هوزا دوسكی یا سه‌ر ب ناحیا بامه رنێ ڤه‌ و ب دویراتیا  28  کم ژ سه‌نته‌رێ ناحیێ یێ دویره‌.

 سنورێن گوندی ب ڤی ره‌نگی نه‌ :-

ژلایێ رۆژهه‌لاتی ڤه‌ گوندێ (بابیرێ) وكانی بلاڤێ یه‌‌ و ژلایێ باشوری ڤه‌ گوندێ( وه‌رمێلێ) وكه‌لا شخو یه ‌ژ لایێ رۆژئاڤای ڤه دکه‌ڤیته‌ دوماهیا زنجیرا چیایێ مه‌تینا ، هنداڤ روبارێ خابوری سنورێ به‌رواری ژووری و گولیا. 

ژلایێ جڤاکی ڤه گه‌ره‌گوهێ ژ(3) بنه‌مالێت ( ئویجاخێت ) سه‌ره‌کی پێك دهێت:-

1- بنه مالا عه‌باسیا

 2- مالا گوردێ

 3- مالا مه‌لای 

 و بنه‌مالا ژهه‌میان که‌ڤنتر د گوندیدا بنه‌مالا عه‌باسیا نه‌ ، ئه‌ڤ بنه‌ماله‌ ل ده‌سپێکا ئاڤاکرنا گوندی خوجهێت گوندی بوون .

 ئه‌ڤ گونده‌ گه‌له‌ک یێ که‌ڤنه‌ وخه‌لکی ڤی گوندی بوده‌‌مه‌کێ درێژه لێ دژین وگوندی ب چاندنێ ژین و ژیارا خۆ دبه‌نه سه‌ر و بیاڤه‌كێ باشێ هه‌ی بوچاندنێ هه‌روه سا خودان سه رچاوێن سروشتی یه ‌و  كو كانیێن ئاڤێ هه‌روه‌سا ل ژێریا گوندی روبارێ خابوری یه كو سێ چه‌مێن مه‌زن ب خوڤه دگریت.

بدرێژیا شوره شێن ئه یلول و گولانێ گه له ك قه هره‌مان  و شه‌هید داینه و گه له ك خه‌باتكار وشوره شگێرێن خوراگرلێ په یدا بوینه ل شالاوا  ره‌شا ئه نفالێ گوند هه‌می هاتیه هه‌رافتن و وێرانكرن و توشی سوتن و كاڤلكرنی بۆیه وخه‌لكێ گوندی ده‌ربه ده‌ری توركیا و ئیرانێ بۆینه تا سالا 1991ێ و پشتی ڤه‌گه‌ریانێ ژکوچا ملیونی خه‌لکێ گوندی ڤه‌گه‌ڕیانه‌ سه‌رگوندێ خو ب هاریكاریا رێكخراوێن خێرخواز و ب پشته‌ڤانیا حكومه تا هه‌رێما كوردستانێ گوند هاتیه ئاڤاكرن نوکه‌ژی ژیان ل ڤی گوندی یا به‌رده‌وامه و ژمارا باش ژ خه‌لکێ گوندی لێ ئاکنجی نه .

 گوندێ گه‌ره‌گوهێ جهێ حشارێن پێشمه رگه‌هێن شوره‌شا گولانا پێشكه‌فتن خواز بویه وجهێ ب حه‌واندن و ڤه‌شارتن و هاریکاری و رێكخستنا پێشمه گه‌هێن شوره‌شێ بویه و ژ گوندێن ناڤداره‌ ل ده ڤه‌رێ بۆ ئارمانجێن گه‌ل و نیشتیمان هه‌ر ژ سالا 1976 ێ تا ئه ڤر و .

جهێن هه‌ره‌ گرنگ بوحشارێن پێشمه رگه‌ها ئه‌ڤه بون :-

( شكه فته ‌ره‌شێ ، شكه‌فتا توریان ، شكه فتا شلێ ، چه‌مكا و به‌رێ بریسێ )

چه‌ندین پڕۆژه‌ ژلایێ حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ ڤه‌ لێ هاتینه‌ بجهئینان وه‌ک :- 

1- ئاڤاکرنا(12) خانیا بشێوه‌کێ جوان و رێك وپێك و هه‌ڤ چه‌رخ .

2- کولانا بیره‌کا ئرتیوازی یا ئاڤێ .

‌3- گرێدانا تورا ئاڤا گوندی  .

4- دابینکرنا موه‌لیدا کاره‌بێ .

5- ئاڤاکرنا مزگه‌فته‌کێ  .

6- نیژه‌نکرنا خواندنگه‌ها  گه‌ره‌گوهێ .

7- چێكرنا پره‌كێ (جسر ) لناڤبه‌را گه‌ره‌گوهێ وگوندێ كوركا لسه ر روبارێ خابوری .

شینوار و گوڕستانێت گوندێ  گه‌ره‌گوهێ :-

1- دویرگه‌ها چه‌ما.

2- دویرگه‌ها به رته حتێ .

3- دویرگه‌ها ملێت قه شا .

4- شكه‌فتا شیرومه‌  تالان .

5- كاڤلێن گوندی سه‌رێ خرابا وكانی زێوكێ .

حه فت (7)  مناسب (موغبه‌ر) یێت که‌ڤن لڤی گوندی هه‌نه ‌:-

( مناسبێ سه‌رێ خرابا ، خراقێ ، نزاری ، به رێ بێ ، گوندێریكێ ، داراپلێ ، پیرئاڤده‌ل )

 

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com