سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

گـۆنـدێ هـۆلیان

 

    ئا: هێرش كه‌مال رِێكانى

 

جوگرافیا گۆندى:

ئه‌ڤ گۆنده‌ (هۆلیان) ئێك ژ گۆندێن ده‌ڤه‌را هۆزا (رِێكـان)ه‌, ژ به‌شێ (ئاڤى),وژ به‌لیكا(مه‌رزا)یه‌,و سنوورێ وێ یێ جوگرافى ژى ب ڤى رِه‌نگێ ل ژێرى یه‌:-

- ژلایێ ژوورى(باكوورى)ڤه‌ : گۆندێ (پیره‌سینا) یه‌

- ژلایێ ژێرى(باشورى)ڤه‌: گۆندێ (مێرگه‌ڤا) یه‌

- ژلایێ رۆژهه‌لاتى ڤه‌: گۆندێ (شابه‌كه‌ما) یه‌

- ژلایێ رۆژئاڤاى ڤه‌: گۆندێ (رِه‌زگه‌) یه‌.

سرۆشتێ گۆندى:

هه‌روه‌كى مه‌ ل سلال دیاركرى كو ژگۆندێن ده‌ڤه‌را (رِێكان) یێن (ئاڤى)یه‌, له‌وما ژى ده‌رامه‌ت و چاندنا وان ژى به‌هراپتر دئاڤی بووینه‌وه‌ك(برنج,كونجى,گه‌نمۆك, ماش) , وهه‌روه‌سا داروبارێن دیتر ژى یێن( دێمى) ژى یێن لێ هه‌ین وه‌ك(كه‌زان,گۆیز...).

ژ كانیێن گۆندى:

- كانیا مه‌زن

- كانیاچه‌كا

- كانیا گه‌فرا.

ژشكه‌فتێن گۆندى:

- شكه‌فتانخوینێ

- شكه‌فتا دوى ئاسته‌نگێ

 شكه‌فتا هۆلى(هۆلیانى)

ژچیایێن گۆندى:

- چیایێ سویكى: هه‌روه‌كى دقورئانا پیرۆز دا هاتى وئاماژه‌ پێ هاتیه‌ دان ل دۆر رِاوه‌ستیانا گه‌میا(نوح)پێغه‌مبه‌ر(سلاڤ لێ بن) ل سه‌ر چیایێ(جودى_ كو چیایه‌كێ كوردستانى یه‌) (( وَقِيلَ يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءكِ وَيَا سَمَاء أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاء وَقُضِيَ الأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْداً لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِين )) هود44, ئه‌ڤجا هه‌روه‌كى ژكه‌ڤندا دهێته‌ ڤه‌گێران ل دۆر ناڤكرنا ڤى چیایى ب ڤى ناڤى كو ئه‌ڤ بووچوونه‌ هه‌یه‌ كو دبێژن: كو گه‌میا (نوح)پێغه‌مبه‌ر ل سه‌ر ڤى چیایى ژى بورى یه‌ و رِاوه‌ستیایه‌,لێ (نوح)پێغه‌مبه‌ر(سلاڤێن خودێ لێ بن) گوتیێ:(سوقی) ئانكۆ (پاژو و هه‌رِه‌), وهه‌ر ژبه‌ر ڤێ چه‌ندێ ژى ئه‌ڤ ناڤه‌ ل سه‌ر ڤى چیایى هاتیه‌ دانان,ئانكۆ یێ ژپه‌یڤا عه‌ره‌بى (سوقی) هاتیه‌ وه‌رگرتن و یێ كریه‌ (سویكى یان سوكى).

بنه‌مالێن گۆندى:

- مالا برویى (ئیبراهیم _عومه‌رى)

- مالا مه‌لاى (مه‌لا زاده‌).

*موختارى یا گۆندى:

هه‌ر ژكه‌ڤندا موختارى یا گۆندى مالا(ئیبراهیم)ى یا كری ,و ژ وانا ژى (ئیبراهیم محه‌ممه‌د هۆلیانى ,ێالح ئیبراهیم محه‌ممه‌د, محه‌ممه‌د ێالح ئیبراهیم).

مزگه‌فت و خواندنا گۆندى یان:

     هه‌ر ژكه‌ڤندا مزگه‌فت ل گۆندى هاتیه‌ ئاڤاكرن, ومه‌لایێن گۆندى بخۆ یێن كو  مه‌لاتینى  لێكرى(مه‌لا مسته‌فا هۆلیانى) و(مه‌لا یوسف سه‌عیدحه‌سه‌ن هۆلیانى) بووینه‌, وهه‌روه‌سا هنده‌ك زانایێن ئایینى ژ گۆندێن(به‌نستان و مێز) ژى هاتینه‌ ل وێرێ مه‌لاتینى  یا لێكرى وه‌ك(مه‌لا یوسف به‌نستانى)  و (مه‌لا مه‌حمود ناسر مێزى),ونۆكه‌ ژى شوینه‌وارێ مزگه‌فتێ یێ لێ ماى, و بۆ خواندنێ ژى خه‌لكێ گۆندى دچوونه‌ گۆندێ(رِه‌زگه‌_رِێكان).

ژگۆرِستانێن گۆندى:

- گۆرِستانا پیر زه‌ینه‌ل وپیر عه‌ینه‌ل:كو ئه‌ڤ هه‌ر دوو كه‌سه‌ ژ خودێ ناس و دیندارێن به‌رنیاس بووینه‌.

- گۆرِستانا كه‌نیشك(كه‌نیشكا): هه‌روه‌كى دهێته‌ ڤه‌گێران كو ئه‌ڤه‌ ناڤێ ژنه‌كێ بوویه‌ و هاتیه‌ شه‌هیدكرن و ل وێرێ هاتیه‌ ڤه‌شارتن ,له‌وما  ژى بناڤێ وێ هاتیه‌ ناڤكرن.

*رِامانا ناڤێ گۆندى:

دهێته‌ ڤه‌گێران كو  ل سه‌رده‌مێن گه‌له‌ك كه‌ڤن ودبیتن ل به‌رى هاتنا ئایینێ پیـرۆز ێ ئیسلامێ, كو هنده‌ك گاور(كافر) ل وێرێ ئاكنجى بووینه‌, كو ب كارێ یارى و ده‌م بوراندن و هۆلانێ(یارییا ته‌پانێ) رِابووینه‌, كو ئه‌ڤ بووچوونه‌ بۆ هندێ دچیتن كو دبیت ناڤێ گۆندێ(هۆل _ هۆلیان ) ژهندێ هاتبیته‌ وه‌رگرتن.

*هێلانا گۆندى:

ئه‌ڤ گۆنده‌ ژى ئێك ژوان گۆندێن رِێكانیان بوویه‌ یێن كو ل سالا (1978)ێ پشتى كو رژێما به‌عسا عیراقێ یا رِوخیایى پرانیا گۆندێن ده‌ڤه‌را(رِێكان) سووتین  وكاڤل و وێرانكرین  ژوانا ژى(به‌نستان, دێركێ, دهیكا رۆژهه‌لات,ده‌علكێ,رزێ,رِه‌زگه‌,سنجێ,شابه‌كه‌ما, شامكێ, كوكه‌رێ, مروانس ,مێرگاڤا, هوره‌ ,هۆلیان....),وخه‌لكێ ڤى گۆندى هاتینه‌ كومه‌لگه‌هێن نوى ئاڤاكرى وه‌ك (شێلادزێ و سیریێ) و لێ ئاكنجى بووینه‌.

 

ژێده‌ر/دیدار دگه‌ل هێژا (مه‌لا یوسف سه‌عید حه‌سه‌ن هۆلیانى) ل رۆژا شه‌مبى 30/1/2010ل شێلادزێ.

 

 

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com