سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

 گوندێ هریاش

 

    

  ئاماده‌كرن / سامى رێكانى

   جهێ جوگرافی یێ گوندى :  گوندێ هریاش گونده‌كێ دێمه‌ و  دكه‌ڤیته‌ دناڤبه‌را گوندێن خالكا ژلایێ روژهه‌لاتێ ڤه‌ و وه‌ره‌خه‌ل و سوریان روژئاڤای ڤه‌ رویبارێ شین ژ باشورى ڤه‌ . و ئێك ژگوندێن سه‌ر ب هوزا رێكانیا ڤه‌یه‌ و به‌لیكا (به‌رسیكیانه‌ ) كو ئه‌ڤ به‌لیكه‌ ژ چوار گوندان پێك دهێتن و قوربانیه‌كا زور یا داى درێكا كوردینیێ را و دوى ده‌مى دا ئه‌ڤ گونده‌ 9 مال بوون ونوكه‌ پترى ژ 60 سه‌روك خێزانان پێک دهێت ،‌ ل كومه‌لگه‌ها سیریێ ئاكنجى نه‌  ژ سێ بنه‌مالان پێكهاتبوون ئه‌وژى بنه‌مالا (مامكێ و حیدرو شیدا ) بوون و دوو ژوان بنه‌مالان داواتبێژێن گوندى و عه‌شیره‌تێ بوون .

ژلاێى ژیارێ ڤه‌ : ژین و ژیارا وان وه‌كى هه‌مى گوندان ده‌خل و جه‌هـ و نیسك و نوك دكرن و خو پێ ب خودان دكر و هه‌روه‌سا كاروان دكرن و گیانه‌وه‌ر بخودان دكرن مینا (په‌زى و چێل و مریشكا و گل وگیایێ چیاى و كه‌زان و كه‌نگروكا) .

 

ژشینوارێن گوندى : هه‌رگونده‌ك ل كوردستانێ خودان شینواره‌كێ كه‌ڤنه‌و ئه‌ڤه‌ ڤه‌دگه‌ریته‌ وێ چه‌ندێ كو كوردستان وه‌لا‌ته‌كێ دێرینه‌ شینوارێ هریاش ژى شكه‌فتا گاڤێ هه‌بوو دكه‌ڤیته‌ سه‌ر رویبارێ شین دهاڤین و پایزان دا په‌زێ خو لێ دحه‌واند هه‌تا دبو زڤستان .

كانى و رویبار:  گوندێ هریاش سێ كانى هه‌نه‌ و ئێك ژوان زورا بوشه‌ لێ تێرا وان نه‌ دكر ئه‌گه‌ر ژمارا وان به‌ره‌ف زێده‌بونێ ڤه‌ چبا‌ دا مینن‌ بێ ئاڤ و قه‌یرانا ئاڤێ دا په‌یدا بیتن و رویبارێ شین ژى دویرى وانه‌ى .

 

ژلایێ زانستى ڤه‌ : دوى ده‌مى دا تا سالا 1988ێ زاروكێن وان د بێ به‌هر بون ژخواندنێ ژبلى كو چه‌ند كه‌سه‌كان ل مزگه‌فتان فێرى خاندن و نڤیسینێ ببون لێ نوكه‌ ب ده‌هان قوتابى ده‌رچوینه‌ و ل قوتابخانێن بنه‌ره‌تى و ئاماده‌ى و په‌یمانگه‌هـ و كولیژان دخوینن .و  دئاسته‌كێ باشێ خاندنێ دانه‌ .

 

چه‌وا داوه‌تێن خو دكرن :  دوى ده‌مى و تانوكه‌ هه‌روه‌كى مه‌ ل ده‌ستپێكێ ئیشاره‌ت پێ داى كو گونده‌كێ داوه‌ت بێژ بوون ده‌ما دوى ده‌مى دا داوه‌ته‌ك كربا ئه‌گه‌ر خودانێ داوه‌تێ یێ هه‌ژار با دا گوندى هاریكاریا وى كه‌ن و بویكا وى بو ئینن و هه‌تا نیڤا شه‌ڤێ دا گوندى بو داوه‌تێ كه‌ن لێ ئه‌گه‌ر یێ خودان شیان با دا سێ شه‌ ڤ و سێ روژان گوندى بو داوه‌تا بێژن و شه‌ڤبیریا كه‌ن .

 

رولێ وان دشوره‌شا كوردى دا : هه‌ر ژده‌ستپێكا هه‌لكرنا ئاگرێ شوره‌شێن كوردى خه‌لكێ ڤى گوندى هه‌سته‌كا نه‌ته‌وه‌ى ل ده‌ڤ په‌یدابویه‌ و به‌شدارى دشوره‌شاندا كریه‌ و مینا ئه‌یلول و گولانێ و ژبلى كو روژانه‌ پێشمه‌رگێن قاره‌مان ل مالێن وان ڤه‌حه‌ویاینه‌ و هاریكاریا ماددى و مه‌عنه‌وى بو هاتیه‌ كرن هه‌مى ده‌ما چانتكا وان پرى خارن دكر و ئه‌ڤ گونده‌ ل سه‌ر گوندێ خو نه‌رابوون تا ئه‌نفالا 1988ێ دگه‌ل هه‌مى خه‌لكێ گوندێن پشتا چیاى به‌ره‌ف توركیا برێ كه‌فتن و پاشى ل ئیرانێ ئاكنجى بوون برێكێ ڤه‌ چه‌ندین زاروكێن وان گیانێ خو ژده‌ست دا .

 

 

پشتى سه‌رهلدانێ : ده‌مێ سه‌رهلدانا كوردستانێ ده‌ست پێكرى پێشمه‌رگێن گوندى ژى مل بملێ پێشمه‌رگێن دى یێن كوردستانێ قه‌ستا سنورێ كوردستانێ كرن و ژبن زولم وزورداریا دكتاتورا رزگار كر پاشى ل سالا 1992ێ ژئیرانێ ڤه‌گه‌ریان و ل كومه‌لگه‌ها سیریێ ئاكنجى بوون نوكه‌ مژویلى كارێ خویێ روژانه ‌نه‌ و بهیڤیا موچه‌یێن فه‌رمانبه‌ریێ و پێشمه‌رگایه‌تیێ نه‌ و تانوكه‌ دبێ به‌هرن ژ خزمه‌تگوزاریێن حكومه‌تێ .

 

      ژێده‌ر / حسین هریاشى موختارێ گوندێ

 

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com