سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

  گوندێ سیته‌

 

 

ئاماده‌كرن / سامى رێكانى

رامانا گوندى:هه‌ر جهه‌ك یان گونده‌ك و باژێره‌ك و ده‌وله‌ته‌ك ناڤه‌ك لێ دانانیه‌ و ئه‌و ناڤ ژى بنه‌كوكه‌ك هه‌یه‌ له‌وما لێ هاتییه‌ دانان گوندێ سیته‌ ژى رامانا خو هه‌یه‌ و ل دوویڤ گوتنێن خه‌لكێ گوندى رمانا وى (جهه‌كێ سیبه‌ره‌) كو پتریا روژێ سیبه‌ر لێ دده‌تن له‌وما دگوتنێ سیته‌ و ئه‌ڤ په‌یڤه‌ یا هاتیه‌ كورت كرن بو یه‌ سیته‌ .

مێژوییا گوندى : گوندێ سیته‌ ئێك ژگوندێن هه‌ره‌گرنگێن ده‌ڤه‌را رێكانه‌ و گونده‌كێ دێمه‌ و سه‌ر ب به‌لیكا پشتا چیاى یه‌ و ژوان گوندانه‌ كو بدرێژاهییا دیروكێ ماینه‌ لسه‌ر گوندێ خو هه‌تا كو ئه‌نفالا ره‌ش ب سه‌ر دا هاتى و به‌ره‌ف توركیا و ئیرانێ ڤه‌چوینه‌ و ب ده‌هان گه‌نج و پیره‌مێر ژى به‌ره‌ب ئه‌نفالێ كه‌فتن و تانها ژى چاره‌نڤیسێ وان نه‌ یێ دیاره‌ .هه‌روه‌سا گوندێ سیته‌ ب نان ده‌ریێ و مێرخاسیێ دهێته‌ زانین هه‌ر به‌ریا شوره‌شێن كوردى و تا نها خزمه‌تا خه‌لكێ  كورد كریه‌ هه‌ر ژ كاروانییا بگره‌ تا پێشمه‌رگێن شوره‌شگێر .

جوگرافیا گوندى:سیته‌ دكه‌ڤیته‌ باشورێ روژهه‌لاتا هوزا رێكان و دوراتییا نێزیكى 5 كیلومه‌ترا ژ كومه‌لگه‌ها سیریێ یا سه‌ر ب ناحیا دێره‌لوكێ ڤه‌ و یا دورپێچ كریه‌ ب رویبارێ ئاڤا ماركى و رویێ شین و چه‌ندین جهێن گه‌شت و گوزارى لێ هه‌نه‌ هه‌ر ژدووكه‌را هه‌ردوو زێێن شین و ماركى هه‌تا كو سنورێ وان دگه‌ل گوندێ پێپه‌رخا و سیداو رێنجبراخه‌ و بێسته‌پێ .كو ل وه‌رزێ بوهارێ تا ده‌ستپێكا پاییزێ روژانه‌ خه‌لكێ ده‌ڤه‌رێ تا هاولاتیێن عه‌ره‌ب قه‌ستا جهێن گوندى یێن گوزارى دكه‌ن بو سه‌یرانان .

گوند چه‌ند ئویجاخن:سیته‌ وه‌كى هه‌مى گوندێن كوردستانێ ژ چه‌ند بنه‌بابه‌ك و ئویجاخان پێكهاتییه‌ ئه‌وى ژ پێنچ ئویجاخ بوون :

1- ئویجاخا چومار

2- ئویجاخا خدرێ

 3- ئویجاخا عیسێ

 4-ئویجاخا شێخكێ

 5- ئویجاخا مه‌ندالى

چه‌ند سه‌روك خێزانن:به‌ریا گوند بهێته‌ كاڤلكرن ژ150 سه‌روك خێزنان پێكهاتبوو نوكه‌ بوینه‌ نێزیكى 400سه‌روك خێزانان و پتریا وان ل كه‌ مپێ و كومه‌لگه‌ها سیریێ دئاكنجى نه‌ .

ئابورێ گوندى:ژین و ژیارا وان لسه‌ر خودانكرنا په‌زێ بوو كرنا ده‌خل و دانى و نیسك و نوكا ژبه‌ر كو گونده‌كێ دێهمى بوو ده‌رامه‌تێ ئاڤى نه‌دكر و نه‌شیان مفاى ژئاڤا شین و ماركى ببینن ژبه‌ر نه‌بوونا ئامیرێن كێشانا ئاڤێ بوناڤا زه‌ڤییان دا هه‌روه‌سا ره‌ز ێن مێواو سماقێ هه‌بوون و دارێن به‌رى و مازى  یێن چولى مینا كه‌زانا و هرمیك و هژیرا.نها ژى ژین و ژیارا وان پترى لسه‌ر موچێ پێشمه‌رگاتیێ و كاسبیێ و فه‌رمانبه‌ریێ یه‌ و موچێن شه‌هیدو ئه‌نفالكریانه‌ .

چیایێن گوندى :1- چیایێ مام ره‌شا 2- داسیكى 3- به‌زه‌ رێ كو ب دار به‌رى و مازییان هاتینه‌ خه‌ملاندن و سروشتێ گوندێ جوان و دلڤه‌كه‌ر كریه‌ و هه‌روه‌سا بو مشتییا په‌زى چلیێ وان دهاته‌ برین و سال بو سالێ جوان تر لێ داهتن و جحێل دبونه‌ ڤه‌ .

كانیێن گوندى :1- كانیا نهشك 2- كانیا ده‌مێ كانیكێ 3- كانیا چیایى 4- كانیا سه‌ر سیلێ 5- كانیا هرچا 6- كانیا چنارێ 7- كانیا بنه‌به‌را 8- كانیا سه‌ر بركێ 9- كانیا بابلكى.

بیرێن ئاڤێ : 1- بیرا ئومه‌ر 2- بیرا شنیا 3- بیرا نیڤه‌كێ 4- بیرا شه‌عبان 5- بیرا قادر 6- بیرا ئاڤده‌ل 7- بیرا جونى 8- بیرا شیفكێ 9- بیرا مێرویێ 10- بیرا گاى 11- بیرا بن په‌رجانى .

شینوارێن گوندى:گوندێ سیته‌ى یێ بێ به‌هر نه‌یویه‌ ژ شینوارێن كه‌ڤن ئه‌وژى پرا ماركى یه‌ كو خه‌لكێ گوندێن رێكانیا و دوسكى ژوریان ده‌مێ دچوونه‌ ئامێدیێ ب مه‌ره‌ما كاروانى رویێ ماركى دكه‌فته‌ د رێكا وان دا ئه‌وبو پره‌كا دارى لسه‌ر چێكرو هه‌ردوو كوچێن وان ب به‌را و كشلێ چێكربوون و سه‌ردا ژى دار هاڤێتبوونێ نوكه‌ ژى كوچه‌كێ ژوان یێ ماى هه‌روه‌سا پرا كوچكا ژى كو دكه‌ڤیته‌ دگه‌لیێ بالندا دا و هه‌ردوو هوزێن رێكان و بارزان پێكڤه‌ گرێددان ل سه‌ر ده‌مێ ئوسمانییان هاتبو چێكرن و نوكه‌ ژى بتنێ ئێك كوچ یا مایى و لێ یا به‌ره‌ف هه‌رفاندنێ ڤه‌ دچیتن .

ناڤدارێن گوندى:هه‌ر گونده‌كى ناڤدارو ئاقل مه‌ندو رێبه‌رێن خوهه‌بوون نها ژى هه‌نه‌ ژبوى برێڤه‌برنا كاروبارێن گوندى . ژوان ژى 1- شوكرى نادر 2- حه‌جى نه‌سروللا 3- میرزا شكرى 4- ئوسمان سیته‌ى 4-حامد سیته‌ى 6- حه‌جى ته‌مه‌رخان 7- ێالح جه‌هوه‌ر 8- نه‌عمان هادى 9- خوشه‌ڤى سیته‌ى 10-قه‌مه‌ر سیته‌ى .

ژلایێ زانستى ڤه‌ :ل سالێن حه‌فتیییان قوتابخانه‌ هه‌بوو تا سالا 1981ێ پاشى زارویێن وان ژبه‌ر دائێخستنا قوتابخانێ ب پێیان دهاتنه‌ كومه‌لگه‌ها سیریێ به‌رده‌وامى دا خاندنا خو و ب ده‌هان گه‌نجێن گوندى ئیرو ل قوتابخانان ده‌رچوینه‌ و حزمه‌تا گه‌لێ خو دكه‌ن و هه‌روه‌سا ب ده‌هان ئیرو به‌رده‌وامیێ دده‌نه‌ خاندنێ ل قوناغێن بنه‌ره‌تى و ئاماده‌یى و په‌یمانگه‌ه و زانكویێ .

پێشمه‌رگێن كه‌ڤنێن گوندى :هه‌ر ژ ده‌ستپێكا شوره‌شێن كوردى تا ئیرو خه‌لكێ گوندى به‌شدارى دشوره‌شێ داكریه‌ و هه‌روه‌سا شێره‌ ژنێن گوندى ب نان و زادێ خو چانتكێن پێشمه‌رگێن قه‌هره‌مان پركرینه‌و شه‌ڤێن نیڤ شه‌ڤان دارابنه‌ ڤه‌ ژ خه‌وا شرین و لبه‌ر گریا زارویێن خودا خزمه‌تا پێشمه‌رگان كه‌ن و زادى بو لێنن ملێ وان ب ملێ زه‌لامێن وان ڤه‌ دشوره‌شان دا هه‌روه‌سا چه‌ندین پێشمه‌رگێن وان ئیرو بوینه‌ سه‌ركرده‌یێن له‌شكه‌رێ كوردستانێ مینا (هاشم سیته‌ى ) سه‌ركردێ سوپایێ (5) ل یه‌كا (41) یا له‌شكه‌رێ كوردستانێ دهوك .ئه‌و پێشمه‌رگێن كه‌ڤن ژى ئه‌ڤێن ل خارێ نه‌ :1

- حه‌جى نه‌سروللا

 2- مه‌سیح كه‌كو

 3- كامل ملحم

 4- خوشه‌ڤى پیرو

5- شوكت ملحم

6- حسن زاهر

7- تێلى شعبان

8- ملحم ته‌یب

9- قادر شینو

10-حه‌جى سلێمان

11-سنعان تێلى

12- ئه‌سعه‌د ملحم

13- نعمان هادى

ئه‌نفالكریێن گوندى .ل سالا 1988ێ ده‌مێ رژێما ژناڤچویى یا به‌عس ئه‌نفال لسه‌ر گه‌لێ كورد راكرى گوندێ سیته‌ى ژى به‌ر كه‌فت و دئه‌نجام دا (42) كه‌س هاتنه‌ ئه‌نفال كرن و تانها دبێ سه‌رو شینن هه‌روه‌سا ده‌مێ به‌ره‌ف توركیا چویین برێڤه‌ پتر ژ (20) زارویان ژبرسا و گه‌رمادا گیانێ خو ژده‌ست دا .و هه‌روه‌سا چه‌دین پیره‌مێرو ئافره‌تێن گوندى ل توركیا ژسه‌رمادا گیانێ خو ژده‌ست دا

شه‌هیدێن گوندى :

1- لزگین على شكرى

2- اسماعیل ككو

3- نورى احمد

4- زهیر حسن

5- زكرى فیزى

6- ره‌مه‌زان داخاز

7- زكى رجب

8- فیزى عادل

9- عادل بیاز عادل

 

 

 

 

 

 

            ئه‌ڤ پێزانینه‌ مه‌ ژ ڤان هه‌ردوو به‌رێزان وه‌رگرتینه‌ :

1-    حه‌جى عه‌بدولباقى نه‌سروللا كو ئێك ژ كه‌سایه‌تیێن گوندى یه‌ و

2-    شكرى عه‌لى  به‌ربژێرێ گوندى

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com