سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

گوندێ سوریان

   ئا / سامى رێكانى

 جهێ جوگرافى : هریاش ئێك ژگوندێن دێمه‌و دنا ڤ چیاى رایه‌و یێ به‌ر به‌روژه‌ و ژبه‌لیكا به‌رسیكیانه‌ كو ئه‌ڤ گونده‌ دكه‌ڤیته‌ به‌ر سیكێ خالكا  دكه‌ڤیته‌ دناڤبه‌را گوندێن هریاش و باوان و وه‌ره‌خل ودكه‌ ڤیته‌ باشورێ روژهه‌لاتا هوزا رێكانیا ڤه‌ و دویراتیا (2) كیلومه‌تران ژسنورێ مزورى ژوریا سه‌ر ب ده‌ڤه‌را بارزان ڤه‌ .

بوچى دگووتنێ سوریان :مه‌ ژباب و باڵێرێن خو گوه لێ بویه‌ كو شیڤه‌كا ئاڤێ لبنێ گوندى ده‌مێ هروبا دهاتن سیرێن ژێ دهات له‌وا دگوتێ سیریا باى هه‌تا كو بویه‌ سوریان .

مێژویا گوندى :مێژویا وى ڤه‌دگه‌ریته‌ ڤه‌ بو سه‌دان سالان هه‌ر ژكه‌ڤندا وه‌كى هه‌ر گونده‌كێ ده‌ڤه‌را رێكان لسه‌ر جهێ خو ژیایه‌ و ئاڤه‌دانكریه‌ سوریان ژ سێ بنه‌مالان ڵێكهاتیه‌ (ملا بژیكێ .مالا هه‌مزا . مالا قوتاس) كو هه‌ر ئێك ژڤان بنه‌ بابان جه‌ند خێزان ژێ ڵه‌یدابوینه‌ سال بو سال ئاكنجیێن گوند زێده‌بوینه‌ تا سالا 1988ێ ژمارا خێزانان بویه‌ (57) خێزان .

ئابورێ گوندى: خه‌لكێ گوندى بهیڤیا چاندنا ده‌خل و دانى بوون هه‌مى چاندنا وان ژى دێهمى بو هه‌روه‌كى مه‌ ل سه‌رى دایه‌ دیاركرن كو گونده‌كێ دێهمه‌ و ئاڤ نه‌بوو چاندنا برنجى و كه‌نموك و هتد. بكه‌ن و بچینن. ئه‌ڤه‌ ژلایه‌كى ڤه‌ و ژلایێ دى ڤه‌ مژویلى بخودان كرنا ته‌رش و كه‌والى بوون كو به‌ز و بزن و ڵه‌له‌وره‌ و ده‌واران .هه‌روه‌سا نێزیكى رویبارێ شین بوون كه‌له‌كه‌ك دروستكربوو دگه‌ل داڤه‌رسته‌كى  خه‌لك ده‌رباز دكر و داهاتیه‌كێ روژانه‌ ژێ دهات و خو ڵێ ب خودان دكر لێ ده‌مێ ڵێشمه‌رگه‌ ده‌رباز دكرن بێ به‌رامبه‌ر بوو ئه‌وژى خزمه‌ته‌ك بو ڵێشكێشى وه‌لاتێ خو دكر ئه‌ڤ كاره‌ ژى كربو نوبه‌ هه‌ر روژێ ئێك دچوو سه‌ر روبارى .

فلكلورێ گوندى :گوندێ سوریان دیروكه‌كا كه‌ڤن یا هه‌ى دبوارێ فلكلورى دا و یا زه‌نگینه‌ ب ستران و ده‌هه‌واتان ئێك ژوان گوندانه‌ كو سترانبێژ لێ ڵه‌یدا بوى خزمه‌تا كه‌لتورێ كوردى كرى هه‌ر داوه‌ته‌كا ل گوندى یان ل ده‌ردورێن وان هاتبا كرن تیڵا وان یا ستران گوتنێ لێ حازر دبوو سێ شه‌ڤ و سێ روژان داوه‌ت دگووتن و دیلان دشاراند و رێزه‌كا تایبه‌ت دناڤا عه‌شیرێ و ده‌ڤه‌رێ دا هه‌بوو تانوكه‌ ئه‌ڤ گونده‌ یێ به‌رنیاسه‌ ب داوه‌ت گوتنێ و (تمربارسیتو) سه‌ركێشیا ڤى گروڵى دكه‌تن .

به‌شداریا سوریان دشوره‌شێ دا : هه‌ر ژ ده‌ستڵێكا شوره‌شێن بارزان و ئه‌یلو ل و گولانێ دال سالا 1972ێ 18 كه‌س دگه‌ل زینل رێكانى ل هێزا بێتواته‌ بوونه‌ ڵێشمه‌رگه‌و  تا نوكه‌ دبه‌رده‌وامن لسه‌ر كارێ ڵێشمه‌رگایه‌تیێ و یه‌ك روژ ژى چه‌كێ خیانه‌تێ نه‌هه‌لگرتیه‌ و ئێك ژوان گوندان بوو یێن كو رژێما به‌عسا ژناڤچوى لسالا 1988ێ به‌ر ب توركیا ڤه‌ چوون و ڵاشى ل ئیرانێ ئاكنجى بوون تا ده‌ست ب سه‌رهلدانا سالا 1991ێ وان ژى مل بلێ هه‌مى ڵێشمه‌رگێن كوردستانێ چه‌كێ شه‌ره‌فێ هه‌لگرت و كوردستان ئازادكرو ل سالا 1992ێ ب خێزانیێن خو ڤه‌ به‌ره‌ف كوردستانێ هاتن و ل كومه‌لگه‌ها سیریێ ئاكنجى بوون به‌رده‌وامى دا خه‌باتا خو یا ڵیِشمه‌رگایه‌تیێ و تانوكه‌ دبه‌رده‌وام لسه‌ر ڤى كارێ ڵیروَز .

شینوارێن گوندى : گوندێ سوریان ژى چه‌ند شینوارێن كه‌ڤن هه‌نه‌ مینا گوندێ ده‌لان و كاڤلێ كومه‌ى و كاڤلێ ئاشى و شكه‌فتا كونا ره‌به‌ن كه‌له‌كا سوریان ڵاشى بویه‌ داڤه‌رستا سوریان نوكه‌ ب ڵرا بادین هاتییه‌ ناڤكرن و هه‌روه‌سا كاڤلێ ئاشى , كاڤلێ قه‌شه‌ى , كاڤلێ كومه‌ى , ڵیرداوود , مناسبێت كورێ.

 ناڤدارێن گوندى : به‌شیر , سه‌لیم ,قتاس, فارس, ئه‌سعه‌د ,سوار , تاجددین , فیزى , عه‌بێ , عه‌بدى .

 

كانێن گوندى :كانیا كه‌وا ,كانیا گوندى , كانیا مزینێ ,كانیا مێرا ,كانیا كورێ ,كانیا

مریه‌مێ ,كانیا ئیسه‌كێ ,كانیا بێ تلخێ ,كانیا كێركى .

چیاێن گوندى :چیایێ سیكى ,چیایێ سه‌ر گرێ , چیایێ شخته‌ى , چیایێ بازا مه‌رجانێ , چیایێ ده‌شتا هارى .

زوومێن گوندى :زوما دار هه‌ڤێزكێ , زووما كوچكێ , زووما چنارا فراڤینا .

شینوارێن گوندى :.

شكه‌فتێن گوندى :شه‌كفتا شیڤێ , شه‌كفتا سوور, شه‌كفتا جیله‌نگرا , شه‌كفتا فه‌ق میسا ,شكه‌فتا ئاسیێ , شكه‌فتا ره‌وێت , شه‌كفتا كمال, شكه‌فتا ته‌ته‌ر , شكه‌فتا كارا , شكه‌فتا باێانى , شكه‌فتا ره‌به‌ن . شكه‌فتا كورێ , شكه‌فتا زنجێ, شكه‌فتا كوچكێ

داروبارێن گوندى : دار مازى ,دار به‌رى , باهیڤ, هژیر ,گویز ,هنار ,گوهیشك , كه‌زان ,سماق,هرمیك ,سێڤ,تووى ,مێو ,سڵیندار.

 

ژێده‌ر :  ته‌مه‌ر بارسیتو - عه‌لى حه‌مید - ته‌مه‌ر سوریانى

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com