سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

گوندێ گركا ل ده‌ڤه‌را به‌روارى بالا

 

زنار توڤى:

گوندێ گركا سه‌ر ب قه‌زا ئامێدیێ ڤه‌یه‌ و ئێكه‌ ژگوندێن ناحیا كانى ماسێ و دكه‌ڤیته‌ لایێ روژئاڤایێ ناحیا كانى ماسێ و لدورێن 26 كیلومه‌ترا ژ سه‌نته‌رێ ناحیێ دووره‌.

ناڤێ گركا ژ كومه‌كا گران هاتیه‌ و ژبه‌ركو گه‌له‌ك گرك ل گوندى هه‌نه‌ و گوند پێهاتیه‌ بناڤكرن, ژوانا :گرێ گوندى كو ل هنداڤ گوندیه‌,هه‌روه‌سا گرێ جه‌هسیس و گركێ سلێمانى و گركێ گورجێ و گركێ گه‌ریایى و گركێ تیژ و گه‌له‌ك گركێن دى هه‌نه‌.

سنورێن جوگرافى یێن گوندى:ل روژهه‌لاتێ گوندى هه‌ردوو گوندێن خشخاشا و گوندێ تشیشێ نه‌,لایێ باكورى گوندێ قومریێ و گوندێ بریفكا یه‌,باشورێ گوندى رووبارێ نێنیكى و هه‌ڤ سنوره‌ دگه‌ل گوندێ هه‌ترشێ و لایێ روژئاڤایى گوندێ چه‌میكێ یه‌.

ژیانا گوندیان هه‌ر دكه‌ڤندا لسه‌ر بخودانكرنا په‌ز و بزن و چێل و گه‌له‌ك گیانه‌وه‌رێن دى بوون,هه‌روه‌سا چاندنێ ژى روله‌كێ سه‌ره‌كى هه‌بوو دژیانا خه‌لكێ گوندیدا, و ژیانا وان لسه‌ر كه‌دا ده‌ستێ وان بوو,گوندێ گركا ب چاندنا دارو بارى بناڤ و ده‌نگه‌ و ئاقاره‌كێ به‌رفره‌ه هه‌یه‌ و لدورێن(600) دونه‌مێن ئه‌ردێ ئاڤى ل گوندى هه‌یه‌. گوندیا گه‌له‌ك جورێن داروبارى دچاندن و خوپێ خوداندكر وه‌ك:سێڤ و هنار و هژیر و خوخ و هرمیك و باهیڤ و ترى و دگه‌ل  گه‌له‌ك جورێن دى یێن داروبارى.هه‌روه‌سا ل گوندى كومه‌كا ره‌زان هه‌یه‌ و خه‌لكێ گوندى گه‌له‌ك گرنكیێ ب چێكرنا ره‌زان دده‌ن.ل ده‌ستپێكا وه‌رزێ بهارێ خه‌لكێ گوندى ژبو گرتنا ماسیان سولته‌ چێدكر و گوندیان گه‌له‌ك مفا ژێ ددیت.

ل سالا 1961 لده‌ستپێكا  شوروشا ئه‌یلولێ گركا دگه‌ل دوو گوندێن دى یێن ده‌ڤه‌را به‌روارىبالا ئێكه‌مین گوندبوون هاتنه‌ بومبه‌ بارانكرن و ژماره‌كا گوندیا هاتنه‌ شه‌هید و برینداركرن.

گوندێ گركا ل سالا 1987 بوجارا ئێكێ ژلایێ رژێما به‌عس ڤه‌ هاته‌ سوتن و كاڤلكرن و خه‌لكێ گوندى نه‌چاربوون گوندێ خوه‌ بجه بهێلن و ده‌ربه‌ده‌ر بن.لدیفدا و ل سالا 1988 خه‌لكێ گوندى وه‌كى ته‌ڤایا گوندێن ده‌ڤه‌رێ گوندێ خوه‌ به‌ردان و ئاواره‌ى وه‌لاتێ توركیا بوون و ل كه‌مپێن مێردینێ و دیاربه‌كرێ ئاكنجى بوون و چوار سالێن پرى ئێش و ئازار بو راندن.جاره‌كادى ل سالا 1992 خه‌لكێ گوندى زڤرینه‌ لسه‌ر گوندى و ل نێزیك جادا گشتى یا كو دچیته‌ كانى ماسێ گوند هاته‌ ئاڤاكرن, ژمارا خێزانێن گوندى (250) خێزانن و ژوانا 25 خێزان لسه‌رگوندى دژین و یێن دى ل باژێرێ زاخو و دهوك دژین,لێ زوربه‌یا خێزانێن گوندى ل ده‌رڤه‌ى وه‌لاتى دژین.

گوند ژڤان بنه‌مالان پێك دهێت:

1- بنه‌مالا مه‌عریفا 2- بنه‌مالا میدا 3- بنه‌مالا قاسا 4- بنه‌مالا خه‌لیلا 5- بنه‌مالا گركیا...دگه‌ل هنده‌ك بنه‌مالێن دى یێن كێم كو ل گوندى هه‌نه‌.

كانى یێن گوندى:

دیسان كومه‌كا كانیان ل گوندى هه‌نه‌ و زور به‌یا وان ژێده‌رێن گرنگن بو ڤه‌خوارنا ئاڤێ و  بو ئاڤدانێ بكار دهێن ژوانا:1- كانیا هه‌رزێلێ كو سه‌روكانیا ئاڤا گوندى یه‌  و ئاڤ ژوێ كانیێ بو گوندیان دچیت. 2- كانى كه‌وكێ 3- كانیا مێرا 4- كانى گاركێ 5- كانى كیژولێ 6- كانیكا چه‌مێ عه‌لى میسا 7- كانیكا قادوى 8- كانى هورى 9- كانى به‌قبه‌قوكێ 10- كانیا مێكرێ .

شكه‌فتێن گوندى:

دسه‌رده‌مێن كه‌ڤندا شكه‌فتان روله‌كێ به‌رچاڤ هه‌بوو ژ بو ڤه‌حه‌واندنا مروڤان و گیانه‌وه‌ران و دپاراستن ژ دوژمن و گیانه‌وه‌رێن دورنده‌, لسه‌ر ده‌مێن شوره‌شا ئه‌یلول و گولانێدا خه‌لكێ گوندى روله‌كێ به‌رچاڤ هه‌بوو ژبو خزمه‌تكرنا پێشمه‌رگه‌یان و زور به‌یا خه‌لكێ گوندى  پێشمه‌رگه‌بوون و به‌ره‌ڤانى ژ ئاخا كوردستانێ كریه‌ و زور جاران ژبه‌ر توپ و فروكان گوندیان خو پاراستیه‌ و شكه‌فتێن گوندى جهێن ڤه‌حه‌وهانا وان بوون وه‌كى:شكه‌فتا عه‌مێ و شكه‌فتا خه‌مێ و شكه‌فت هناركێ و شكه‌فتا كون سیخوركێ و شكه‌فتا كونگورگێ.هنده‌ك ناعوسك ژى ل گوندى هه‌نه‌.

شه‌هیدێن گوندى:گوندێ گركا شه‌ش شه‌هید هه‌نه‌ و ل هه‌وا ئه‌نفالێن ره‌ش ژى 15 كه‌س ژگوندێ گركا شه‌هید بوینه‌ و روفاتێن وان ماینه‌ ل وه‌لاتێ توركیا.

ناڤدارێن گوندى:

گوندێ گركا كومه‌كا مروڤێن ناڤدار هه‌بوینه‌ كو شیاینه‌ روله‌كێ به‌رچاڤ ددڤه‌رێدا ژى بگێرن مینا:شه‌مسه‌دین و حه‌جى خه‌لیل و حسه‌ینێ حه‌جى مه‌عریفى و محه‌مه‌د سالح و حه‌جى حه‌فزولا و جه‌میل عه‌بدولقادر و عه‌بدولا شه‌مسه‌ین و محه‌مه‌د ئیبراهیم و محه‌مه‌د عه‌بدولره‌حمان و محه‌مه‌د عه‌بو زێد و حه‌جى عه‌بدولا و حه‌جى ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د سالح و حه‌جى فه‌تاح و حه‌سه‌ن ئه‌حمه‌د یێ ناسیار ب( ره‌ئیس عه‌ره‌فا حه‌سه‌ن) كو لسه‌رده‌مێ شوره‌شا ئه‌یلولێدا ئامر هێز بوو ل چیایێ هندرینى.

سترانبێژێن گوندى:گركا یا ناڤدار بوو ب داوه‌ت و دیلانا و گوندى چه‌ند سترانبێژه‌ك هه‌بوون كو داوه‌ت و دیلانێن گوندى ب ره‌وش دئێخستن و كه‌یفا گوندیان ئه‌وبوون,وه‌كى:محه‌مه‌د عه‌بو زێد و جه‌میل عه‌بدولقادر و ئه‌حمه‌د باپیر و حسێن شكرى و محه‌مه‌د عه‌بدولره‌حمان حه‌جى عومه‌ر و محه‌مه‌د یونس و حسێن ئیسماعیل بوون.

چیروكبێژێن گوندى: ئه‌بابه‌كر شه‌مسه‌دین و محه‌مه‌د باپیر و جه‌عفه‌ر عه‌بدولا بوون.

ل سالا 1958 قوتابخانه‌ ل گوندێ گركا هاتیه‌ ڤه‌كرن.لێ نوكه‌ گوند یێ بێ قوتابخانه‌ و هه‌روه‌سا پروژێ ئاڤێ و رێكا گوندى ژى نه‌هاتینه‌ چێكرن.

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com