سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

 گوندێ مروانس

 

                                                                                     ئاماده‌كرن – سامى رێكانى

 گوندێ مروانس ئێك ژگوندێن هه‌رى كه‌ڤنه‌ و ناڤداره‌ ب گوندێ به‌گ و میران ئانكو پسمیر كو ژكه‌ڤندا میرا حوكم لێ كرییه‌ و مروانس ئێك ژگوندێن سه‌رب به‌لیكا خالكانه‌ و ژعه‌شیره‌تا رێكانیانه‌ و یا ناڤداره‌ ب شینوارێن كه‌ڤن و جهه‌كێ بێهن فره‌ه و ب دارگویزان هاتیه‌ خه‌ملاندن و ل كێم جهێن گوندى هه‌تاڤ لێ دده‌تن ژبه‌ر كو هه‌مى داروبارێن گویزانه‌  .ل سالا 1979ێ ئه‌وژى به‌ر ب بریارا رژێما گوربه‌گور كه‌فتن ده‌مێ گووتى ئه‌ڤ گونده‌ وه‌كى هه‌مى گوندیێن رێكانییا و دوسكى و نێروه‌ییان بهێنه‌ ڤه‌گوهازتن و سوتن و ویرانكرن و لكومه‌لگه‌ها شێلادزێ ئاكنجى كرن داكو روَ ژ بو روَژێ پرسا كورد به‌ره‌ف لاوازیێ ڤه‌ ببن لێ خه‌ونیێن دوژمانان بجه نه‌هاتن و ب تڤه‌نگا گوندیێن مرواونس مل ب ملێ پێشمه‌رگیێن كوردستانێ ل  ئادارا 1991ێ كوردستان هاته‌ ئازادكرن. نوكه‌ ژ 198 سه‌روك خێزان و (1432) كه‌سان پێكهاتییه‌ و زوریا وان پێشمه‌رگه‌نه‌

جوگرافییا گوندى : مروانس دكه‌ڤیته‌ باكورێ عه‌شیره‌تا رێكان و یا هه‌ڤسنوره‌ دگه‌ل عه‌شیره‌تا دوسكیان ژلایێ باكورى ڤه‌ و گوندێ نێروا سیتوى ژلایێ روژئاڤا ڤه‌ىو گوندێ به‌نستان ژلایێ روژهه‌لاتى ڤه‌ . ژكه‌ڤندا ژمارا خێزانان نێزیكى 40 سه‌روك خێزانان بوون و ژچوار ئویجاخان پیِكهاتیه‌ و ژنه‌ه بنه‌مالان .

1- ئویجاخا به‌گا پێكهاتیه‌ ژ چوار بنه‌بابان ئه‌وژى (ێالح به‌گ و میربه‌گ و سید به‌گ و ابراهیم خان به‌گێ )

2- ئویجاخا گوڤه‌ییا پێكهاتییه‌ ژ دوو بنه‌بابا ئه‌وژى ( مالا زه‌ینێ و مالا شاهین )

3- ئویجاخا بێزیڤه‌ ئه‌وژى ژدووبنه‌بابان پیِكهاتییه‌ ( مالا عومه‌رو مالا ێه‌مه‌د)

4- ئویجاخا خێمبیڤا كو ئێك بنه‌بابه‌ .

بوچى دگوتنه‌ بنه‌مالا به‌گ و میران:هه‌ر ژكه‌ڤندا كوچ و كوجبه‌رى دناڤا كوردان دا رویدایه‌ و ژپارچێن دن یێن كوردستانێ قه‌ستا باشوركرییه‌ بنه‌مالا به‌گان بناڤێ (شێخ سه‌یفه‌ددین ) ل گوندێ (بێروخ)  ژى لسه‌ر ده‌مێ عوسمانییان ل توركیا هاتن و ل گوندێ مروانس ئاكنجى بوون ژبه‌ر زیره‌كى و شاره‌زاییا وان شیان حوكمى ل ده‌ڤه‌را نێروه‌ رێكان دكر تا كو قه‌زا ئامێدیێ پشتى بویه‌ ده‌ستهه‌لاتا ئینگلیزى دچیته‌ به‌ردلوڤانییا خودێ پشتى وى (ێالح به‌گ) تێت و ده‌ستهه‌لاتێ وه‌ردگریت تا ده‌مێ ئاغاتیێ دهێت و ده‌ستهه‌لاتا وان بدوماهى دهێتن .

ژلایێ ئابورى ڤه‌: خه‌لكێ گوندى وه‌كى هه‌ر گونده‌كى مژویلى خو بخودانكرنێ بوون وه‌كو چاندنا ده‌رامه‌تى و ئه‌ڤ گونده‌ یێ تێر ئاڤ بوو نه‌وه‌كى گوندێن دێمى بوو وانژى وه‌كى گوندیێن ئاڤییان برنج و ماش و گنموك و ده‌رامه‌تێ دى یێى ئاڤى دكر و هه‌روه‌سا مژویلى ب خودانكرنا  مه‌رو مالاتى بوون و هه‌ر چوار ده‌مێن سالێ كارو كریارێن وان ئه‌وبوون .

گوند ب چ یێ ناڤداره‌ : مروانس ب زوزانه‌كى یێ ناڤداره‌ كو دبیچژنێ زوما سه‌رێ دارێ یان كانى یا سه‌رێ دارێ ئه‌ڤ كانییه‌ یا شێخ حسێن به‌گێ بوو خوشترین جهه‌ ل ده‌ڤه‌را نێروه‌ رێكان .هه‌روه‌سا ب چیایێ دێنیكێ مروانس كو چییایه‌كێ زوَرێ بلنده‌ .

شینوارێن گوندى : 1- دێرا زه‌ڤیا ێور          2- دێرا كه‌شكێ 3- دێرا ئاقارى  4- شكه‌فتا به‌راكى 5- شكه‌فتا سوور.

رولێ وان دشوره‌شان دا :مروانس بێ به‌هر نه‌بوییه‌ ژبه‌شداربوونا شوره‌شێن كوردستانێ و ب چه‌كێ خوو مال و ملكێ خه‌بات كرییه‌ ژبو بده‌ست ڤه‌ ئینانا مافێن گه‌لێ خوو به‌شدارى دشوره‌شا مه‌زنا ئه‌یلول و گولانێ و سه‌رهلدانێ دا كرییه‌ ده‌مێ شوه‌رشا ئه‌یلولێ سه‌رهلداى چه‌مد كه‌سه‌كێن گوندى ب سه‌روكاتییا (سعیدحسین اسعدبه‌گێ ) كو ل وى ده‌مى پلا سه‌ر په‌ل داییێ گه‌هه‌شته‌ شوره‌شێ و چه‌كێ شه‌ره‌فێ هه‌لگرت ئه‌و كه‌سێن دگه‌لدا ژى ئه‌ڤێن ل خارێ بوون .

1- تێلى سعدالله‌ هادى

2- ابراهیم سعدالله‌ هادى

3- محمد تێلى سعدالله‌

4- ته‌یب سعده‌ شینو

5- صالح سلمان مجید

6- حسن حسین اسعد

7- تتر حسن حسین  كو ل گوندێ سه‌ڤره‌ دگه‌للیوا شێخ صباح بارزانى شه‌هید بویه‌

8- رشید حسین عمر

 

پشتى سێ سالێن ئاكنجى بوونێ ل شێلادزێ پترى ژ ده‌ه مالان جاره‌كا دى قه‌ستا گوندێ خو كرن و چه‌كێ شه‌ره‌فێ هه‌لگرته‌ڤه‌ و تا ئه‌نفالا ره‌شا سالا 1988ێ جاره‌كا دى وه‌كى هه‌مى گوندێن كوردستانێ گوندێ خو چول كرو به‌ره‌ف توركیا چوون پاشى ل ئیرانێ ئاكنجى بوون تا بهارا سالا 1991ێ ده‌مێ سه‌رهلدانێ ده‌ستپێكرى به‌ره‌ف كوردستانێ هاتن و كوردستان ئازادكرو پاشى مالێن خو ئینان و جاره‌كا دى ل شێلادزێ ئاكنجى بوون .نوكه‌ ژى ژیانا خو یا ئازادانه‌ دبه‌نه‌ سه‌رو دبه‌رده‌وامن لسه‌ر خه‌باتا خو یا شوره‌شگێرى .

                                

شه‌هیدێن گوندى:

1- تتر حسن حسی

2- مسته‌ فا سلمان مجید

3- ێدقى همزو خالد

 4- زیدان جبرائیل حسن

5- سعید حسن عمر

 

 

 

ئه‌ڤ پێزانینه‌ مه‌ ژ ( علمى سعید حسین ) وه‌رگرتینه‌ موختارێ  گوندێ مروانس

 

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com