سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

    گوندێ سپیندارێ

 

                     شێرزاد  نێروه‌یی     

گوندێ سپیندارێ ئێکه‌ ژ گوندێن هوزا به‌رواری ژێری یا سه‌ر ب ناحیا چه‌مانکێ ڤه‌ و ب دویراتیا 12کم . ژ لایێ جوگرافی دکه‌ڤیته‌ رۆژ ئاڤایا به‌رواری ژێریا ، رۆژ هه‌لاتا گوندێ سیارێ ، ژلایێ رۆژ ئاڤای ڤه‌ گونده‌کێ بناڤێ گوندێ به‌ر ئاشێ ‌ ، ژ لایێ باکوری ڤه‌ زنجیرا چیایێ گاره‌یه‌ ، ژ لایێ باشوری ڤه‌ گوندێ خرابنیێ یه.

 گوندێ سپیندارێ هه‌ر ژ که‌ڤندا تا نهو هه‌ر ب ڤی ناڤی دهێته‌ نیاسین و ژ دارا سپیندارێ هاتیه ل‌ سه‌ر وه‌ختێ باب و باپیران دا ، دا ڤی گوندی ئاڤا که‌ن چوونه‌ دوله‌کێ دا ئه‌و دول خر دارا دیندار بوو کانیه‌ک لێ هه‌بوو داره‌کا سپیندارێ یا مه‌زن دناڤ وان دارا رابوو وه‌ختێ مال داناینێ ئینا ناڤێ گوندی کره‌ سپیندارێ هه‌رکه‌سێ هاته‌ ڤی گوندی گوت گوندێ سپیندارێ ، تا نهو بوچوونا ڤی ناڤی ئه‌ڤه‌یه‌ . و بو ماوه‌یه‌کێ دویر و درێژ خه‌لکێ گوندی لێ  ئاکنجیبون وه‌کو یادیار کو نزیکی ( 12 ) بابکا لڤی گوندی دژین و ئه‌ڤ گونده‌ پێک هاتیه‌ ژ پێنچ بنه‌مالان  ( مالا سڤاقا ، مالا ئاڤده‌لا ، مالا ناڤ گوندی ، مالا هه‌مه‌زیتکێ ، مالا عه‌دمانا ) . ئه‌ڤ گونده‌ چه‌ندین جاران که‌ڤتیه‌ به‌ر هێرشێن دوژمنی یان هاتیه‌ وێران کرن و سوتن ل سالا 1959 یێ هاتیه‌ سوتن ژ لایێ رژێما به‌عس ڤه و ل سالا 1962 جاره‌کا دی یێ هاتیه‌ سوتن و کاڤل کرن و ل سالا 1975 یێ هاتیه‌ ڤالا کرن ژ لایێ رژێما به‌عس ڤه‌ ل سالا 1988 خه‌لکێ گوندی توشی هێرشێ بووینه‌ و هاتینه‌ ئه‌نفال کرن و خه‌لکێ ڤی گوندی ل ڤێ سالێ دا به‌ره‌ف که‌مپا به‌حرکێ برینه‌ . سه‌ره‌رای ڤان  نه‌خوشیێن  گران خه‌لکێ ڤی گوندی بێ ئومێد نه‌بوینه‌ تا بهارا سالا 1991 خه‌لکێ گوندی ڤه‌گه‌ریاینه‌ سه‌ر خاکا خویا پیرۆز ئه‌وا باب و باپیرێن وان لسه‌ر ژیاین و ل گوندێ خویێ به‌رێ ئاکنجی بووینه‌ و خه‌لکێ ڤی گوندی چه‌ندین خانی بو خو ئاڤاکرینه‌ د گوندی دا . هه‌روه‌سا چه‌ندین کانی لڤی گوندی هه‌نه‌ وه‌کی : ( کانیا سپیندارێ ، کانیا هوجکێ ، کانیا بناڤیێ ، کانیا گری ، کانیا سه‌ر ئاشا ، کانیا با خراب ، کانیا حه‌ودا، کانیا مێرگادارێ، کانیا سێرکا ، کانیا بوکا سه‌ری ، کانیا کوراسێریێ ، کانیا کوبه‌کێ ) .هه‌روه‌سا چیا و عه‌‌ردێ گوندی ئه‌ڤه‌نه‌ : - ( چیایێ گاره‌ی ، سه‌رکێری  ، سه‌رێ به‌رۆژی ، گرێ شڤشکێ ، گرێ ترکا ، گرێ هرچا ، گرێ ئاسێ ، شیڤ زراڤکێ ، گرێ حه‌ودا ، گرێ گولی ، سه‌رێ سه‌مرکێ ، گرێ ره‌ش ، سه‌رێ سپیاڤێ ، گرێ زێرین ،  گرێ سه‌رێ چه‌لوکێ ، گرێ نزارێ گولێ ) .

  ملکێ گوندی :- ( سه‌ر ئاشا تا به‌رێ بیکا ، چه‌لوکێ تا کاڤلا ، خریکێ ، باخراب ، مێرگا دارێ ، به‌رگوندی ، خارا ، مشخێنه‌ ) .

 و د گوندێ سپیندارێ داچه‌ندین شوینوارێن که‌ڤن هه‌نه‌ : - (  که‌لا چه‌لوکێ ، شکه‌فتا بابێ ، شکه‌فتا محمه‌د ، شکه‌فتا کولین ، شکه‌فتا محمه‌دێ نه‌جێ ، شکه‌فتا حه‌ودا ، گه‌لی ره‌به‌ت ، چه‌ند شکه‌فتێن گه‌لی و چه‌ندین ناعوسک ) . سێ مناسب لڤی گوندی یێن هه‌ین ( مناسبێ گونلده‌ سه‌رێ ، مناسبێ حه‌ودا ، مناسبێ لێ مه‌یدانێ ) .

 ژیارا خه‌لکێ گوندی ل سه‌ر چاندنێ و خودان کرنا ته‌رش و ته‌والی یه‌ وفێقی و موچه‌ی‌ چ ب ( فه‌رمانبه‌ر ) یان ( پێشمه‌رگه‌ ) . هه‌روه‌سا ژ لایێ حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ ڤه‌ پروژێ کاره‌بێ هاتیه ‌دروست کرن و87 خانیی هاتینه‌ ئاڤاکرن زێده‌باری پڕۆژێ ئاڤا ڤه‌خارنێ و چێکرنا قوتابخانه‌کێ و چێکرنا  بنگه‌هه‌کێ ته‌ندروستی و چێکرنا مزگه‌فته‌کێ . هژمارا سه‌رۆک خێزانێن ڤی گوندی دبێنه1180  ونهو 87 خێزان ل گوندی دا دژین .

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com