سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

ئاڤ و کانیکێن ده‌ڤه‌را نهێلێ

 

 

                                        به‌رهه‌ڤکرن :- کازم سه‌رگه‌لی

ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ وه‌کی گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن دی یێن جیهانێ و کوردستانێ خودان سروشته‌کێ گه‌له‌ك جوان‌ و سه‌یره‌ ، و دکه‌ڤیته‌ رۆژهه‌لاتا ئامێدیێ و ژ چه‌ندین گوندا پێك هاتی یه‌ هه‌ر چه‌نده‌ گه‌له‌ ک ژ ڤان گوندان ئه‌ڤرو کاڤلن و هه‌تا ڤێ گاڤێ ژبه‌ر چه‌ند ئه‌گه‌ره‌کا نه‌هاتینه‌ ئاڤه‌دان کرن و گه‌له‌ك یان چه‌ند گونده‌ك ژی ژوان ڤێ گاڤێ ئاڤانه‌ و خه‌لکه‌ك تێدا دژیت ، ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ دکه‌ڤیته‌ ناڤبه‌را چه‌ند هوزه‌کا ل رۆژهه‌لاتا ڤێ ده‌ڤه‌رێ ده‌شتا زێ یه‌ ول رۆژئاڤای باژێرێ جوانێ ئامێدیێ و ل باکوری هوزا نێروه‌ و ل باشوری ده‌ڤه‌را به‌رێ گارێ ،  هه‌ژمارا گوندێن ڤێ ده‌ڤه‌رێ چوارده  ‌14  گوندن ، ل ڤی بابه‌تی دێ باسی ژێده‌رێن ژیانا خه‌لکێ ڤێ ده‌ڤه‌رێ که‌ین کو ژێده‌رێ سه‌ره‌كی ژێ ئاڤه‌  و چه‌ند کانیێن ئاڤێ هه‌نه‌  ل هه‌ر گونده‌کێ .

 * گوندێ ڕه‌شاڤا : -

کانیێن  وان ئه‌ڤه‌نه‌ :

1- کانیا گوندی : ژێده‌رێ  سه‌ره‌کییه‌‌ یێ ئاڤا ڤه‌خارنێ دکه‌ڤیته‌ سه‌ر ریبارێ زێ ل بن گوندی .

2- سه‌روکانی : ئه‌وژی لبن گوندی ره‌خێ گه‌لی ڤه‌ .

3- کانیکا بنێڤێ: دکه‌ڤیته‌ پشتا گوندی .

4- کانیکا پشتا گوندی: ژناڤێ خو دیاره‌ دکه‌ڤیته‌ پشتا گوندی .

5- کانیکا سێڤێ : ئه‌وژی دکه‌ڤیته‌ پشتا گوندی .

6- شیڤا زلیێ و کانی سارکێ: ئه‌و ژی دکه‌ڤنه‌ سه‌ر شیڤا زلیێ ل باکورێ گوندی .

7- کانی حلیکێ و برکا گوندی : ئه‌و ژی دکه‌ڤنه‌ بن گنیێ ل سه‌ر شیڤا گیزیکێ .

* گوندێ به‌رچی :-    

ژێده‌رێ سه‌ره‌کی یێ ئاڤا ڤی گوندی ل  زوما ‌ گنیێ یه‌ ئه‌وژی ئه‌ڤه‌نه‌ :-

1- کانیا ژووری .

2- کانیا ژێری .

3- کانیا هه‌رڤته‌یی .

ئه‌ڤ هه‌رسێ کانی یه‌ لبن کورنه‌ی و ل زوما وان کو ئاڤێ وێ گنیێ یه‌ .

4- بیرا به‌رچی و کانیکێ . به‌لێ ئه‌ڤ ئاڤه‌ گه‌له‌ك یێت کێمن .

5- هنده‌ك کانیکێت دی ژی هه‌نه‌ وه‌کی  ( کانی سومکێ و شکه‌فتا شێخی )

  به‌لێ ئه‌ف گونده‌ ڤێ گاڤێ لسه‌ر جادا گشتی ناڤبه‌را ئامێدیێ و دێره‌لوك هاتیه‌ ئاڤاکرن و هنده‌ك ناڤێن دی هه‌نه‌ وه‌ك :-

1- جوا چه‌می:  کو لبن گه‌لیێ سه‌گه‌لێ دهێت .

2- کانی .

* گوندێ سێری :-

ئه‌ڤی گوندی ژی ئاڤا وی گه‌له‌کا کێمه‌ وهه‌ر دوو گوند حسێن سێری و سێری یا مه‌یدانێ .

ژێده‌رێن ئاڤا وان ئه‌ڤه‌نه‌  :-

1- کانی یا گوندی : دکه‌ڤیته‌ ژێریا  گوندی یان بن گوندی .

2- حه‌فت ( 7 ) بیر، پێنچ ل گوندی و دوو ل سێری یا مه‌یدانێ .

3- کانیا ژێری : هنداڤ ده‌رێ سێری یا مه‌یدانێ .

4- برکا زلیێ به‌رۆژێ هاری یا دکانیکا ( مه‌حمه‌دێ شڤان ) که‌که‌وژی : رۆژی هاریا  .

5- برکا بێ مینی سێری یا مه‌یدانێ .

* گوندێ درگنی :-

ئه‌ڤی گوندی ئاڤه‌کا بوش یا هه‌ی و ئاشێ ئاڤێ لبه‌ر دگه‌ڕیت کو ئاڤا وێ سه‌روکانیا درگنێژێده‌رێ سه‌ره‌کی یه‌ یێ ژیارا گوندی  .

* گوندێ کوڕکو : -

1- سه‌رۆکانی : دکه‌ڤیته‌ بن کورنێ بێزنێ .

2- کانیا گولا : دکه‌ڤیته‌ سه‌ر شیڤا بن گوندی .

3- کانیك : دکه‌ڤیته‌ ناڤ چه‌مێ گوندی .

4- کانیکا پشت سپیندارا : ئه‌و ژی دکه‌ڤیته‌ گوندی .

* گوندێ به‌ناڤێ :-

1- ده‌رێ کانی ئاڤا سه‌ره‌کی یا گوندی یه‌ و دکه‌ڤیته‌ سه‌رێ گوندی .

2- کانیا سیلێ بن چیا زه‌رکێ .

3- کانیا شیڤێ رۆژهه‌لاتا گوندی .

4- کانیکێ دکه‌ڤیته‌ دانگا گوندی .

5- کانیکا کاڤلا .

6- کانی زه‌رك و کانی سه‌ید و کانی بلند ئه‌ڤه‌ژی دکه‌ڤنه‌ بن چیا زه‌رکی .

7- کانیا هێسکا .

* ئاڤێن بن گه‌لیێ سه‌رگه‌لێ  کو سه‌ره‌کی نه‌ بو  چاندنێ ل گوندی ‌ :-

1- سه‌روکانی کو  چار جووێن ئاڤێ ژێ ده‌ردکه‌ڤن و جهه‌کێ گوزاری یه‌ .

آ -  جووا ئه‌روا ژێری  .

ب- جووا چه‌مێ گوهه‌رزییا .

ج- جووا چه‌مێ به‌رچی . 

د - جووا چه‌مێ خیلا .

2- کانی مه‌وچکێ .

3- کانیا نهالێ .

4- کانیا مێرکێ .

5- گه‌له‌ك کانیکێن دی هه‌نه‌ وه‌کی :- (( کانیکا مه‌حێ ، کانیکا خاره‌ڤێ ، کانیکا بانیێ ، کانیکا شارا ))

* گوندێ دێرێ :-

ئه‌ڤ گونده‌ یێ ب ئاڤه‌ و گه‌له‌کێ  خوشه‌ خه‌لکه‌ك بو گه‌شت و گوزاری دچنێ  کانیێن وی ژی ئه‌ڤه‌نه‌  .

1- کانیا بێناتا .

2- کانیا جومه‌را .

3- کانیا گوپێ .

4- کانیا نیسان .

5- کانیا ولیه‌م .

6- کانیا منجارکان .

* گوندێ کانێ :-

کانیێن ڤی گوندی ژی ئه‌ڤه‌نه‌ :-

1- کانیکا زوویه‌ دکه‌ڤیته‌ ژووری یا گوندی .

2- کانیکا نیڤه‌کێ ( ئانکو جووا سه‌ره‌کی یه‌ ژی ئاشکێ دێرێ دهێت )

3- کانیکا ( خاجگ جینێ )

4- کانیکا ( ئه‌نت لبێ ) کانیکا لوبیکا .

5- کانیکا شکێرکی .

* گوندێ مێرسته‌ك :-

ئه‌ڤی گوندی ژی ته‌نها ئاڤه‌کا هه‌ی ئه‌و ژی چوونا چه‌مێ وانه‌ ل ئاشکێ دێرێ دهێت به‌لێ گه‌له‌کا بوشه‌ و ئاڤه‌کا ساخله‌مه‌ . هنده‌ك کانیکێت دیژی هه‌نه‌ به‌لێ گه‌له‌ك یێت کێمن .

* گوندێ دێره‌لوكێ :-

ئاڤا وێ گوندی ته‌نها کانیکا گوندی یه‌ و کانی چنارکێ ئه‌و ژی گه‌له‌ك یا کێمه‌ . به‌لێ سود ل ئاڤا سپنه‌ی وه‌ردگرن .

* گوندێ گوهه‌رزێ :-

ئه‌ڤ گونده‌ ژی یێ کێم ئاڤه‌ و ل گوندی بخو ته‌نها ئاڤا بیرانه‌ و ل چه‌مێ وان ژی ئه‌ڤ ئاڤه‌نه‌ .

1- جووا سه‌ره‌کی یا بن گه‌لیێ سه‌رگه‌لێ دهێت .

2- کانیا خدرێ ئه‌ڤه‌ ژی ناڤ چه‌مێ وان دانه‌ .

3- کانیا مێرگێ .

* گوندێ سگێرێ :-

ئه‌ڤ گونده‌ به‌شداره‌ [ گه‌له‌ك ئاڤێن هاتینه‌ دیارکرن وه‌کی ( خاره‌ڤی ، چاربیا ، بهوکێ ) دگه‌ل گوندێ سه‌رگه‌لێ ئه‌وێن وان بخو ژی ئه‌ڤه‌ نه‌ :-

1- کنایا گوندی .

2- خه‌نده‌ك .

3- گوهه‌رزکێ .

4- کانیا حلیکێ .

* گوندێ به‌ڵاڤا :-

ئه‌ڤی گوندی ژی ئاڤا وان یا سه‌ره‌کی گوندێ که‌ڤن ل سه‌ر بیرانه‌ کانی شخاتکێ . برکا ئینێ .

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com