سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

كومه‌لگه‌ها شێلادزێ

 

به‌رهه‌ڤكرن : نوری حسن بلو  سه‌روكێ باژێرڤانیا شێلادزێ



                           شێلادزێ ئێكه‌ ژ مه‌زنترین كومه‌لكه‌هێن  ده‌ڤه‌را ئامێدیێ , د كه‌ڤیته‌ روژهه‌لاتا ناحیا دێرالوك ب دویراتیا ( 13 ) كم و روژ ئاڤایا كومه‌لگه‌ها سیریێ ب دویراتیا ( 3 ) كم ، ل ژێریا كومه‌لكه‌هێ رویبارێ ( زێ ) یه‌ و ل باكورێ وێ چیایێ ( كوره‌ژاره‌ ) . 
گوندێ شیلادزێ تا سالا 1975 پێكهات بو ژ 30 تا 40 مالا , سالا 1976 گوندێن لسه‌ر سنورێ توركیا هاتنه‌ كاڤلكرن و سوتن ژ لایێ رژێما عیراقێ ڤه‌ وخه‌لكێ ڤان گوندا : ( بێده‌ – پیراڤده‌لا – خوارى – قه‌سركێ – هیش – ستب - مه‌یدانێ - نێروه‌ سیتو – ئه‌رتیس – بیرێ ) رژێما عیراقێ گوندێن وان كاڤلكرن وخه‌لكێ وان بخورتى لسه‌ر گوندا راكرن و ئه‌وان قه‌ستا ده‌شتا زێ كر و ئاكنجیبون ل ده‌ورو به‌رێن شێلادزێ , چونكه‌ وان نه‌دڤیا دویركه‌ڤن ژ جهێ باب و باپیرا 0 بێ  كو رژێما عیراقێ ده‌ستێ هاریكاریێ بو درێژ بكه‌ت , وه‌ك ئاڤاكرنا خانیا , یان قه‌ره‌بوكرن 0 
سالا 1978 ێ كومه‌لگه‌ها شێلادزێ هاته‌ ئاڤاكرن ژ لایێ رژێما عیراقێ ڤه‌ و ( 650 ) خانى یێن ئاخێ هاتنه‌ دروست كرن دماوه‌ى سێ هه‌یڤادا , چ مه‌رجێن ئاكنجیبونا مروڤا د ڤان خانیادا نه‌بون , چوونكه‌ ب له‌ز هاتنه‌ ئاڤاكرن و زورد  بێ سه‌رو به‌ربون 0 ئه‌و گوندێن ئاكنجیبوین ل شێلادزێ سالا 1978 ئه‌ڤه‌بون : ( به‌نستان – مروانس – دێركێ – دهیك روژهه‌لات – رزێ - شابه‌كه‌ما - هولیانى - ده‌عه‌لكى – مێریاڤا – ره‌زگه‌ – شامكى – سنجى – هوره‌ - كوكه‌رێ – بێبو – سپێر ) 0 
كومه‌لگه‌ها شێلادزێ هه‌ر ژ روژا ئاڤاكرنا وێ تا سه‌رهلدانا پیروز سالا ( 1991 ) چ پروژه‌ و خزمه‌ت گوزارى ژلایێ رژێما گوربگور ڤه‌  بو نه‌هاتینه‌ پێشكێش كرن 0 بو نمونه‌ , ئێك جاده‌ یان كولان نه‌هاتبونه سه‌‌بكرن یان قێركرن 0 خه‌لكێ وێ هه‌مى د هه‌ژاربون , چوونكه‌ هاتنه‌ ڤه‌قه‌تاندن و قه‌ده‌غه‌كرن ل گوندێن وانا , چ كار یان پروژه‌ نه‌بون ل ده‌ڤه‌رى , كو بشێن لسه‌ر شول بكه‌ن و نانه‌كێ بو خێزانا خو دابین بكه‌ن , ژبلى هندى كو بهینه‌ گرێدان ب رژێمى ڤه‌ , چوونكه‌ مه‌ره‌ما رژێمى ئه‌وبو , كو هه‌مى خه‌لكى ب خوڤه‌ گرێده‌ت ژ بو جێ به‌جێ كرنا پیلانێن خو دژى ملله‌تێ كورد 0 
پشتى سه‌رهلدانا پیروز سالا 1991 خه‌لكێ مه‌ ئه‌وێن ئاواره‌ و ده‌ربه‌ده‌ربوین ل توركیا و ئیرانێ , ڤه‌گه‌ریانه‌ كوردستانێ و زوربه‌ى وانا ئاكنجیبون ل شێلادزێ , روژ بو روژێ كومه‌لگه‌ها شێلادزێ یا به‌رفره‌ه دبیت و به‌ره‌ف شارستانیه‌تێ دچیت و نوكه‌ هژمارا ئاكنجیێن شێلادزێ گه‌هشتى یه (‌ ( 16000 كه‌سا ونێزكى ( 3000 ) خانى لێ هه‌نه‌ و هژمارا سه‌روك خیزانا نێزیكى ( 3500 ) سه‌روك خێزان .

سالا ( 2001 ) بو جارا ئێكێ جڤاتا باژێرڤانیێ هاته‌ هه‌لبژارتن و سه‌روكاتیا باژێرڤانیا شێلادزێ هاته‌ دامه‌زراندن و ل روژا 9 / 6 / 2001 ده‌ست بكارێ خوكر ، زور پروژه‌ و خزمه‌ت گوزارى هاتنه‌ پێشكێش كرن ژلایێ سه‌روكاتیا باژێرڤانیا شێلادزێ ڤه‌ , ب پشته‌ڤانیا حكومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ وه‌ك : ( قیركرن و سه‌‌بكرنا جادێن نافخویى , دروستکرنا باخجێن گشتى و باخجێ زاروكا , ئاڤ رێژێن سندوقى , دوو قوتابخانه‌ , دوو یاریگه‌هێن ته‌پا پێ , مجزره‌ , ئاڤاهیێ بگورا شێلادزێ , ویستگه‌ها ب هێزكرنا كاره‌بێ , بانكا شێلادزێ , سه‌نته‌رێ ره‌وشه‌نبیرى ) 0

دیسان روژانه‌ باژێرڤانى رادبیت ب كارێ پاقژكرنا باژێرى و راكرنا گلێشى 0 گه‌له‌ك جووك و رێكێن په‌یادا هاتینه‌ چێكرن وسه‌بكرن ژلایێ باژێرڤانیێ ڤه‌ لسه‌ر سلفا هه‌یڤانه‌.  
دیسان سنورێ باژێرڤانیى به‌رفره‌ بوویه‌ و ژ لایێ روژهه‌لاتێ گه‌هشتى یه‌ كومه‌لگه‌ها سیریێ و ژ لایێ روژئاڤا گه‌هشتى یه‌ گوندێ شیف چناركێ و ژلایێ باكوری ڤه‌ گه‌هشتى یه‌ گوندێ ئاوكا 0 
هه‌ژى گوتنێ یه‌ كو سه‌روكاتیا باژێرڤانیا شێلادزێ رابویه‌ ب كارێ پیڤان و ( تسویه‌ ) كرنا عه‌ردێ شیلادزێ و هژماره‌كا زور یا پارچێن عه‌ردى هاتینه‌ ( فرز ) كرن

0 ژبه‌ر  قه‌یرانا ئاكنجیبونێ ل ده‌ڤه‌رێ , سه‌روكاتیا باژێرڤانیا شێلادزێ رابویه‌ ب دابه‌شكرنا پارچێن عه‌ردى لسه‌ر هاولاتیا , پشتى ره‌زامه‌ندیا جهێن په‌یوه‌ندیدار هاتیه‌ وه‌رگرتن تا نوكه ( 528 ) پارچێن عه‌ردێ نشته‌جیبونێ هاتینه‌ دابه‌شكرن لسه‌ر خێزانێن شه‌هیدا و په‌ككه‌فتیا و فه‌رمانبه‌را و خێزانێن هه‌ژار 0 هژماره‌كا دى یا پارچێن عه‌ردى هاتینه‌ به‌رهه‌فكرن و ل ڤان نێزیكا دێ هێنه‌ به‌لافكرن لسه‌ر خه‌لكێ ده‌ڤه‌رێ 0
بازارێ شێلادزێ زور یێ پێشكه‌فتى یه‌ و دوكانێن جورا و جور لێ هه‌نه‌ و بهایێ بازارى ژ ده‌و‌ر و به‌رێن شێلادزێ ئه‌رزانتره‌ , له‌ورا خه‌لكێ ئامێدیێ و دیرالوك و بارزان قه‌ستا شێلادزێ دكه‌ن , ژ بو دابینكرنا پێدڤیێن روژانه‌ ژ كه‌ره‌ستێن ناف مالێ و ئاهێن خوارنێ و فێقى و زه‌وزه‌واتى0 
خه‌لكێ شێلادزێ حه‌ز ژ  رێنجبه‌ریێ دکه‌ت‌ , هه‌مى جورێن پیشه‌یا لێ هه‌نه‌ وه‌ك : ( بناء – لباخ – ئاسنگه‌ر – فیته‌ر – وایرمن – چێكرنا ده‌رگه‌ه و په‌نجه‌رێن المنیوم – دانانا كاشى و سیرامیكى -  00000 هتد و نوکه‌  پیشانگه‌هێن ترۆمبێلا لێ هه‌نه‌ .
دیسان خه‌لكێ شێلادزێ زوربه‌ى وانا پێشمه‌رگێن دێرینن و شه‌ره‌ف مه‌ندن و چه‌كێ شه‌ره‌فێ هه‌لگرتى یه‌ و خه‌بات و به‌رخودان وشوره‌ش و سه‌رهلدان توماركرینه‌ وبه‌شدارى ب ده‌هان داستانا دا كریه‌ دژى دوژمنى و زوردارى و سته‌مكارى قه‌بیل نه‌كریه‌ و ب سه‌دان شه‌هید داینه‌  .

 

 

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com