|
نڤێسهر:-
عبدالرحمن
بامهڕنی
بنهمالا وی
ههر ژ کهڤن بنهمالا حوسنی ل بامهرنێ دئاکنجی
بووینه و دناڤ خهلکێ گوندی دا وهك بنهمالهکا تهنا و
ڕهوشهنبیر و مهردانه
هاتینه نیاسین و خهلکێ گوندی
ڕێز بۆ گرتینه ، ژبهر جوامێری وڕهوشهنبیری یا
ڤێ بنهمالێ ، و ئهڤ بنهماله وهك ره و ریشال خۆ دگههینته خهلیفێ ئێکێ(ابوبکر
صدیق) خودێ ژێ رازی بیت .
باپێری وی مهلا ئوسمان ل ئامێدیێ قازی
بوو و بابێ وی مهلا ئهحمهدێ بابك کهسانهکێ مهلا و
ڕهوشهنبیر بوو و بابك
وهك ناسناڤ مهلا ئهحمهد پێ دهاته نیاسین و ئهڤ ناسناڤه هاتی یه وهرگرتن ژ
(بابکو) وهك سڤککرنا ناڤی و پاشی بوویه (بابك) و مهلا ئهحمهدێ بابك چوار کوڕ
ههبوون ئهو ژی (مهلا عبدالرحمن ، مهلا نجم الدین ، حوسنی
بامهڕنی ، مهلا
مصطفی شکری ) بوون .
ژیانا وی
هۆزانڤانێ مللی حوسنی بامهرنی ، ئیكه ژ
هۆزانڤانێن کوردێن بهرنیاس ، هۆزانێن خوه ب
جڤاکێ کوردهواری و روینشتن و ژیارا
وان نڤیسینه ، ههردهم تێکهلی خۆشی و نهخۆشی یێن وان بوویه .
حوسنی - ههروهکو هاتی یه گۆتن -
مرۆڤهکێ ژ خۆشهرم و رێنجبهر و ژ بنهمالهکا بناڤودهنگ بوو ، جهێ خوه دناڤ خهلکێ
دهڤهرێ دا ههبوو .
حوسنی مامۆستایێ زانینێ ، تێکهلی مهلا و ریسپی و شێخێن
ڕێکا نهقشهبهندی بوو ، هۆزانڤانی خوه دهێلینا
ڕهوشهنبیری یێ دا
دیتی یه و برا و باب و مامێن وی ب مهلاتی یێ و دهرسدانێ هاتینه نیاسین .
حوسنی کوڕێ مهلا ئهحمهدێ بابکی یه ، و
بابك ناسناڤێ بنهمالا وان بوویه و دیاره ژ سڤککرنا پهیڤا بابکۆ بوویه ، ل سالا
(1868)ێ ز ل گوندێ بامهڕنێ ژدایك بوویه و ههر ژیارا خوه ل ڤی گوندی بۆراندی یه .
خواندنا فهقیاتی یێ ل تهکیا شێخ (بهاء الدین) ی ب دووماهی ئینایه و ئیك ژ مریدێن
شێخی و دهرسدارێن تهکیا
بامهڕنێ بوویه ، و حوسنی و بهر کارێ خوه یێ تهکیایێ
را دکانداری کری یه و ژیارا خوه و مالا خوه و خێزانا خوه پێ ب رێڤه بری یه .
حوسنی کوڕهك ب ناڤێ(جهواد) و چار کچ ههبوون
ژنا وی (لهیلا) خهلکا گوندێ هرۆرێ بوو و برایێن وی :( ملا نجم الدین ، ملا
عبدالرحمن ، ملا مصطفی) ئهدیب و مهلایێن بێ ههڤڕك بوون .
حوسنی هندهك ژ خواندنا خوه ل دهف سهیدا
(محمد شکری الآلوسی) ل بهغدا خواندی یه و سهیدایێ وی ژ بهر زیرهکاتی و هزرمهندی
یا وی حهز دکر کچا خوه بدهتێ و وهك زاڤایێ خوه بهێلیته ل دهف خوه ، بهلێ
دهمێ شێخ طاهای ب ڤێ چهندێ زانی ، ئینا ب لهز جابا وی ڤرێکر و گۆتێ : کهسێ دهرگههێ
خوه نههێلایه و چوویه دهرگههێ خانی یهکێ دی پێڤه دهت.
حوسنی ههر ل وێرێ دژیانا خوه دا فێر ب بوو
ڤان ئهزمانا : تورکی ، فارسی ، عهرهبی و زیدهباری کوردی یێ و ههر وهکو مه گوتی
وهك بنهمالهکا ناڤدار ، ب زانین و زانیاری یێ و باپیرێ وی مهلا ئۆسمان قازی یێ
ئامێدی یێ بوو و نۆکه گۆڕێ حوسنی ب رهخ گۆڕێ بابێ و برا و مامێن وی ل گۆڕستانا
بامهرنێ ل نێزیك قوببا شێخ (بهاء الدین)ی یه و د وهسیهتا خوه دا وی گۆتبوو :(زیارهتێ
من تازه چێکهن دا ههکو خهلك قهست دکهنێ ، بیرا وان ل من بهێت و خێرا بۆ من
بکهن ) و ل سالا (1936)ز یێ چوویه بهر دلۆڤانی یا خودێ و ژ خودێ مهزن دخوازین
وی ب بهههشتا خوه یا دێرین شاد بکهت .
ئهڤه کورتی یهك بوو ژ ژیانا وی یا کهسایهتی
و بهرههمێ دویڤچوونا مه بۆ ره و رێشالێن هۆزانڤانی و وهك ژێدهرێن بهرچاڤ یێن
ب دهست مه کهفتین ههر ل سهر هۆزانڤانی ب خوه وهك شاعر و بهرههمێن وی
و ژیانا وی و ژیانا وی یا کهسایهتی و رهوشهنبیری و پهیداکرنا سهر و سیمایێ
هۆزانڤانی ب خوه ژ بۆ پهیداکرنا نێزیك وێنێ هۆزانڤانی .
بهرههمێن وی
ئهم دشێین بهرههمێن حوسنی
بامهڕنی بهرجاڤ
بکهین ب ڤان ژێدهران :
1- هۆزانڤانێت کورد - صادق بهاء الدین
ئامێدی - پشکهك ژ وێ کتێبێ هاتی یه تهرخان کرن بۆ هۆزانڤان حوسنی بامهرنی ، و
پێشگۆتنهك کو ژیانا هۆزانڤانی تێدا هاتی یه نڤیسین و گهلهك کۆمهکا هۆزانێن وی
و پاشگۆتنهك و دبیت ئهڤ ژێدهره ببیته ئهگهرهکێ سهرهکی ژ بۆ من کو دویڤچوون
و بهرههڤکرنا بهرههمێ هۆزانڤانی بهرجاڤ بکهم . ژ بهر کو نڤیسهرێ کتێبێ و ل
دویڤ پسیارێن خوه یێن زاردهڤ ژ خهلکی ژیانا حوسنی ب کێماسی
بهڵاڤکریهو
و حوسنی پاڵدایه ب سهر گوندێ (بانکا) ڤه و ژبهر کو ناسناڤێ بنهمالا وان بابك
بوویه و ژبهر وهرگرتنێ وهك (بانك - بانکا) کو گوندهکێ نێزیك
بامهڕنێ یه و
نیزیکترین ناڤه بۆ بابك ژ بهر کو ئهڤ ناسناڤه وهك پهیڤهکا نه کههی ب تنێ ب
ڤێ بنهمالێ ڤه بوویه .
خالا دووێ ژی ، هۆزانڤان و بهرههمێ
هۆزانڤانی ژ زاردهڤێ خهلکێ گوندی هاتی یه وهرگرتن و ههروهك دیار حوسنی وهك
بنهمال دکێم بووینه و نێزیکترین کهسێن بنهمالا وی ، ژ پێڕابوونا بهرههڤکرنا
کتێبا (هۆزانڤانێت کورد) بۆ نڤیسهری ، ل
بامهڕنێ د ئاکنجی نهبووینه .
2- رۆژناما هاوکاری ژمارهکا وێ ل سالا(1972) ز دهرکهتی و ل بن ناڤێ نڤیسهر (چهپهر) چهندهك ژ ژیانا حوسنی و هۆزانا وی ئهوا
ب باخچێ بن گویزا گۆتی تیدا
بهڵاڤ بوویه .
3- کۆڤارا ماف - ژماره
( ( 24 ، حوسنی بامهڕنی و هۆزانهکا
نهبهڵاڤکری ، عبدالرحمن
بامهڕنی ، کورتی یهك ژ ژایانا
هۆزانڤانی یا دروست دگهل هۆزانهکێ تێدا
بهڵاڤ بووینه .
4- دهستخهتهك ژ لایێ بابێ فارسی (محمد
فؤاد) کوڕێ مهلا(عبدالرحمن)ێ برایێ حوسنی
بامهڕنی کو نۆکه ل باژێرێ دهۆکێ ئاکنجی
یه و ژ لایێ (نجم الدین محمد حسن ) کوڕێ مهلا(نجم الدین)ێ برایێ حوسنی ، و ل دویڤ
پێزانینێن وی ، (نجم الدین)ی ئهڤ دهستخهته ژ زاردهڤێ بابێ خوه (محمد حسن)ی نڤیسی
یه و دیاره ژ بچویکاتی هۆزانێن حوسنی ژ زاردهڤێ وی ب خوه ژ بهر کرینه .
5- ئێك ژ مریدێن شێخ ( بهاء الدین ) ی کو ئهو ژی
(حجی عهمهر وهرمێلی) یه و وی ب خوه حوسنی دیتی یه و ل بیرا وی بوویه و دو
هۆزانێن وی یێن نهبهلاڤکری ل سهر زارێ وی بووینه و پڕانی یا ژیانا هۆزانڤانی و
سهر سیمایێ هۆزانڤانی .
6- ئهرشیفێ بابێ تهوفیقی (عبدالله ملا
حسن بامهرنی ) ژ مالێن شێخا و نۆکه ل قهدشێ ئاکنجی یه ، چهند هۆزانێن هندهك
هۆزانڤانان ب دهستخهتێ خوه نڤیسینه و وهك ئهرشێف پاراستینه ، ههر ژ
سالێن شێستان ، وهکی هۆزانێن: ئهحمهدێ نالبهند ، بهکر بهگێ ئهرزی ، مهلا مهنسوورێ
گرگاشی ، حوسنی
بامهڕنی ، شێخ غیاث الدین ، مهلا عبدالرحمن و هندهك ژ ڤههاندنێن
وی ب خوه .
ودگهل سالۆخهت و سهرو سیمایێن حوسنی کو وی
ب خوه حوسنی بامهڕنی دیتی یه ول بیرا وی مایه .
ههڤبهندی یا وی دگهل شاعرێن
کورد
حوسنی
بامهڕنی ههڤچهرخێ هۆزانڤان ئهحمهدێ
نالبهند بوویه و ژبهر کو ئهحمهدێ نالبهند چهندهك ژ ژی یێ خوه ل
بامهڕنێ
بۆراندی یه لهو چهندین جاران روینشتن دگهل ئێك کرینه و دان و ستاندن ب شعرێ ژی
دگهل ئێك ههنه .
دگۆتنهکێ دا ئهحمهدێ نالبهند گۆتی یه -
وژ زاردهڤێ چهندین کهسان ژ وان : حجی عمر وهرمێلی . عبدالله ملا حسن . کو :
گهر حوسنی بهردهوامی ب ڤههاندنا بهیتان دابا دا هۆزانڤانهکێ بێ ههڤڕك بیت و
دبیت دهستێ وی ب خوه ژی نهگرتنبا .
ههر دیسان ل تهکیایێ روینشتنهکا ب ناڤودهنگ
ههبوو و خهلك وهك گوهدار تێدا دروینشتن و گوهداری یا هۆزانڤانا دکرن .
( جهلسهکا ) تایبهت بوو دگۆتنێ : جهلسا ئهدهبی
، و ئهڤ کهسێن هه وهك هۆزانڤان تێدا دروینشتن و بهیتێن هۆزانا ل ئێك و دو
ڤهدگێڕان ئهو ئهڤ کهسه بوون : حوسنی
بامهڕنی ، ئهحمهدێ نالبهند ، شێخ غیاث
الدین ، مهلا حهسهن ، عزالدین ، مهلا نجم الدین ، مهلا عبدالرحمن ، مهلا
مصطفی شکری .
ول دویڤ پێزانینان حوسنی ، و ئهحمهدێ نالبهند
، دهۆزانهکا ههڤپشك دا چهندین بهیت ل ههڤدو زڤڕاندینه و وهك سیناریۆیهکێ
هۆزانهکا جوان ژ ههردوان هاتی یه نڤیسین و جهێ داخێ یه کو ئهم نهشیان ڤێ
هۆزانێ ب دهست خوه بێخین . ژ بهر کو هۆزانێن حوسنی و تا ڤێ گاڤێ ژی ل سهر ئهزمانێ
خهلکی ماینه و پڕانیا وی خهلکی ژبهرن و ئهو هۆزان کهسێ ژبهر نهبوویه و
دبیت ژبهر کو هۆزان نه یا تڕانێ یه و ب رهنگهکێ جوان و لێکدای و هۆستاکارانه
هاتی یه گۆتن و نڤیسین ژ بهر کو وهسا هۆزانڤان ل سهر ئهزمانێ خهلکهکی دنڤیسین
ب هۆستاکاریهکێ خوه دئیننه پێش کو خهلك بناسیت و دهما دکهڤنه د قادا ئێك دا
و ب پهیڤان دگهل ئێك دئاخڤن ، دبیته بهروبیاڤهکێ دی . و ژ ناخێ خهلکی مهزنتر
لێ دهێت و دبیت خهلك زوی وهك هۆزان وهرنهگریت ژ بهر کو جهێ تڕانێ و سڤکی یێ بۆ
سهر ئهزمانێ خهلکی لێ کێم دبیت و ب تنێ وهك پهیڤینهکا هۆستاکارانه
دهێته پێش چاڤ ، ودیسان د دیوانا نالبهندی ژی دا ئهڤ هۆزانه ب چاڤ مه
نهکهفتی یه .
حوسنی د هۆزانهکا دژی دا خوه کێشایه بهرامبهری
ئهحمهدێ نالبهند و وهك شۆپ ورێکا ڤههاندنا هۆزانا وی هۆزانا وی هۆزانا خوه نڤیساندی
یه و ل دویماهی یا هۆزانێ ژی ئیشارهت دایه ئهحمهدێ نالبهند کو وی ژی هۆزانهك
ب ڤێ رویدانێ چێکری یه .
سهحکهنه ئهحمهد شاعری
ئهوی بهیتهك چێکری
ههتکا وان ئێکجار بری
ئهو کرنه بهفرا تهزی
رویدانێن سهیر ههردهم بووینه پێخوارنا
قهلهمێن هۆزانڤانا و وهك چیرۆکهکا ئنتیکه و جوان ب پهیڤێن لێکدای و فۆنهتیکهکا
جوان کهتینه بهرێك و مالکێن بهیت و هۆزانان ژێ دهرکهتینه و ژ بهر کو خهلك
ژی پشکدارێن ڤان رویدانێن سهیر و ڤان چیرۆکان بووینه و هزرهك لسهر دهسپێکا ڤێ
رویدانێ ههبوویه . ژ بهر هندێ زوی وهرگرتنا هۆزانێ و کههیبوونا وێ د ناخێ وی
دا خوه جهی بوویه و کهسێن گوهداری ل هۆزانێ نهبووی ژی ب دلفرههی و تێهنیێ هۆزانێ
قهستا ژبهرکرنا وێ کریه .
ئهڤ رویدانا ههردو هۆزانڤانا حوسنی و ئهحمهدێ
نالبهند پێ نڤیسی ، رویدانهکا سهیر وئینتیکه بوویه و پشتی ناڤودهنگێن ڤێ
رویدانێ بهڵاڤه بووین ، شێخی داخواز ژ نالبهندی کری یه کو ئهو ژی ل دهمێ
رویدانێ ل گوندێ
بامهڕنێ ئاکنجی بوویه کو هۆزانهکێ پێ بنڤیسیت و وهك بیرهاتن ئهڤ
هۆزانه بمینیت ژ بهر کو پهیدابوونا هۆزانا بیرهاتنا ، کریارهکێ ل پاش خوه دهێلیت
و زوی بهڵاڤ دبیت و دمینیت ، و ژبهر کو ئهحمهدێ نالبهند مشه هۆزان ب رویدان و
هزرێن ب ڤی رهنگی نڤیسینه و (باغێ کوردان) ژێ دپڕن . لهو ئهحمهدێ نالبهند
هۆزانهك چێکر و لبن ناڤێ : ( فهلهك هاتبوو ژ تلکێبێ - کهرێ مهرهوگێ ) - و هاتی یه
بهڵاڤکرن د دیوانا ( باغێ کوردان ) دا ، بهرگێ سێ ، بپ (287) ، و ئهڤ هۆزانه پێکهاتی
یه ژ بیست و چوار بهیتێن چارمالکی و رویدان ب تهمامی بهرچاڤ کری یه :
فهلهك هاتبوو ژ تلکێبێ
ژبۆ حیله ژ بۆ لێبێ
مقهدهر کهفته دووڤ پێ بێ
کو بۆ چێبیت گرفتاری
ول دێرهکا دی ژ هۆزانێ :
-
سلێمان گۆت عززهدینی
دڤێتن تو کهری بینی
بهلێ دڤێت خوه ڤهنویسینی
نهبیت شهرما مه بێ کاری
هوزانڤانێ مه ژی بلیمهتی و شارهزایی یا خوه
دنژاندنا پهیڤان دا دیار کری یه و ههر ب ڤێ رویدانێ هۆزانهکا ژ ههژی نڤیسی یه
ول دویڤ شۆپا ئهحمهدێ نالبهند هۆزانا خوه پێ دارشتی ، ئهو ژی ب چارمالکی نڤیسی
یه و دیازده بهیتان دا هۆزانا خوه ب دووماهی دئینیت .
دیاره رویدانێ شوین تبلێن خوه
هێلاینه و کهتیه سهر دهڤێ خهلکی کو کارهکێ دزی وپێترانکی یێ ل گوندهکی
پهیدا دبیت کو ئهو گوند خوه بدانیت لهندکا رهوشهنبیریێ و زانینێ ل دهڤهرێ
وب تنێ رێك دگهل خودێ وگرێدانا دلێ مرۆڤی دگهل و نهخاسمه تهکیا و ههبوونا
ڕێکا شێخا ل بامهڕنێ و تشتێن هۆ نابن بهێنه رویدان ، و ههتا کهسێ رویدانێ
ژی لسهر دینهکێ دی بیت و دڤێت مافێن وی د پاراستی بن ، لهو هۆزانڤان نالبهند ب
ڤێ بهیتێ سالۆخهتێن وان کهسان نیشان ددهت :
دڤێتن ژ بهر ئهڤان تۆڤا
دهوارا ههر بکهن
گۆڤا
کو وهختێ بهفر و باڕۆڤا
نهکهن کهس بۆ گرفتاری
یان ژی :
دزن کهتینه بامهرنێ
چ عهردێ دیت ههوه ههرنێ
دهرێخن وان ههتا سهرنێ
ههڕۆ لێ بکهن ڤه ئێڤاری
و هۆزانڤان حوسنی یێ
بامهڕنی ژی ل دویماهیێ
هۆزانا خوه ب ڤێ بهیتێ پهسنا ڤان کهسان دکهت :
عززهدین دبێت حهسهنی
ههی ڕوی رهشێ ڕوی تهنی
ئهڤه ب مهڤه بوو پنی
ژ مه ناچیت شبها کزی
یان ژی :
حهسهن دبێژته عززهدینی
تو بۆ عهقلی چو نینی
گوه ددهیه درهوینی
بلا چاك
تو بگهڤزی
هۆزانا(حهودێت بن گویزا) دهنگڤهدانا خوه
زوی پهیدا کر و ههر زوی خهلکی پهیڤێن وێ ژ بهر کرن و ڤهگێڕاندن و نه ب تنێ
ڤێ هۆزانێ ل گوندێ
بامهڕنێ ناڤ و دهنگێن خوه وهرگرتن ، بهلکو ل پڕانیا گوندێن دهڤهرێ
ناڤ ودهنگێن وێ
بهڵاڤه بوون و ئهم دشێن ژ بهر گرنگی یا باخچهی و ناڤودهنگێن
جوانی یا باخچهی ئهگهرێن زوی وهرگرتنا خهلکی بۆ ڤێ هۆزانێ دیار بکهین .
ئێك : ههروهکو مه گۆتی
بامهڕنێ لاندکا
ڕهوشهنبیریێ بوویه ل دهڤهرێ ، و گرنگی و پویتهپێدانا ب رێکا تهکیایێ و رێکا
نهقشهبهندی و ههبوونا شێخهکی وهکی شێخ بههائهدین وناڤودهنگێن وی و
قهستکرنا خهلکهکێ زۆر و ژ ههمی دهڤهران و ژ ههمی گوندان و تا هاتنا خهلکی ژ
گوندێن دهڤهرێن ترکی یێن کو کورد لێ ئاکنجی ئهو ژی ژ بیر و باوهری و بۆچوونێن
خهلکی یێن ئایینی بوون و کێمی یا جهێن نیشاندانا زانینێ و ژ بهر نهئارامی یا خهلکی
و هزرا کهسۆکی یا بهرتهنگ ، خهلك پێدڤی هزرهکا نیشاندهر بوون ژ بۆ تێگههشتنا
ههمی کار و کریار و رویدانێن دهوروبهرێن ژ ناخێ وی مهزنتر و نهشیای بهرسڤان
بۆ پهیدا کهت ، ئهڤه ژ لایهکی ڤه .
دو : خویایه کوردستان ب گشتی و دهڤهرا
بامهڕنێ
و دهوروبهر ب تایبهتی جهێن کهڤرین و ئاسێ بووینه و چیا
و دۆل و لاتێن بلند ،
ئاستهنگ بوونه بۆ زوی گههاندن و ههڤنیاسینا خهلکی و پێکگوهۆرینا پێزانینان ژ
ههمی لایهکی ڤه ، بگره ژ نیشاندانێن چاندن و پێشئێخستنا دهرامهتی و تهرش و
کهوالی و ههتا دویماهی یێ ، دکێم بووینه وئهم دشێین بێژین ههر نهبوونینه
ب تایبهتی ل هندهك دهڤهر و گوندێن نه ل سهر چ رێکا .
ئهڤ کهسێ رێڤنگ و قهستا
بامهڕنێ دکر
و مشهیی یا خهلکی و هاتنا وان ژ ههمی دهڤهران بۆ گوندێ
بامهڕنێ چهندین خالێن
گرنگ ب خوه ڤه دگرتن ، بگره ژ نیاسینێ و پێکگوهۆڕینا هزر و بیران
، بازرگانی یێ و
کڕین و فرۆتنێ و وهرگرتنا هزرێن دینی یێن نوی و د بهرژهوهندی یا هزرێن وی و
نهڤهقهتیانا وی ژ خودێ و نه هنگافتنا پیرۆزی یان و ئهڤێ ژی بابهتهکێ درێژ پێ
دڤیت .
باخچێ حهودێن بن گویزان جهێ سهیرگرتنێ بوو ل
پێشی چاڤێن کهسێن قهستا گوندی دکر ژ بهر کو جوانی یا وی باخچهی جهێ سهرنج راکێشانا
وی بوو و دبیت وی هزر د باخچهکێ هندێ جوان و رێک وپێك دا نهکری یه ژ بهر
مژویلی یا وی د خرڤهکرنا پێتڤی یێن ژیانێ و زڤستانهکا سڕ و سهقهم و درێژ .
جوانی و رێک وپێکی یا باخچهی ل دویڤ وهرگرتنا
پیزانینان ب ڤی رهنگی بوویه :
1- دیوانخانا مێهڤانا .
2- دیوانخانا حهودێن بن گویزان .
3- دیوانخانا سپێدههی یان .
4- دیوانخانا فریزی .
5- دیوانخانا نیڤرۆ .
6- ب رهخ دیوانخانا سپێدههیان ڤه دیوانخانا
ئێڤاری و فهقی یان .
و دناڤ ڤان دیوانخانان دا ، سێ برکێن ئاڤێ
ههبوون ژ ههمی لایان ڤه دارێن گویزێن بلند ب سیبهرهکا تژی ئهڤ باخچه دنخافت
و کانی یهکا سار و تهزی ل هاڤینان کو دهاته نیاسین ب ناڤێ ( سهروکانی ) ل هنداڤ
بوو و نێزیکی سویکێ و تهکیایێ بوو .
جوانترین گول یێن ههمی وهررزێن سالێ و ژ ههمی
دران ئینا بوون و ل ڤی باخچهی چاند بوون و ههر ئهڤ هۆزانه ب تنێ بهسه کو
باخچهکێ هوین و جوان و ب رێک وپێك و ب ناڤ و دهنگ نههیته ژبیر کرن و ب رێیا ڤێ
هۆزانا قهشهنگ و جوان بیر و دویڤچوونێن ڤی باخچهی بهێنهکرن کو شرۆڤهکرنهکا
زانستی ژ بۆ جهی و گرنگی یا ڤی باخجهی بهێته نیشاندان کو ههردهم خهلکی نه ب
تنێ هزر د شۆلی و رێنجبهری یێ دا دکر ، بهلکو ناخێ وی ل جوانی یێ و
رهوانبیژی یێ ژی یێ ڤهکری بوو . و دهما کو هۆزانڤانێ مه ب پهیڤێن خوه یێن
نازك و لێکدای ئهڤ هۆزانه نڤیسی ، ههر رهنگی بوو کو بکهنه هێڤێنێ شهڤبێری
یێن خوه ، دهمێ خوه پێ ببۆرینن و نهخاسمه شهڤبێری یێن کوردهواری ژ ڤان
توخمه هۆزانان د بێ بار نهبوون .
ههر ل دۆر ڤی باخچهی مهلا(نجم الدین) برایێ
حوسنی ژی هۆزانهك ب عهرهبی ل دۆر(وصف) و جوانی یا باخچهی ڤههاندی یه و ئهڤه
ژی پارچهك ژێ :
ریاح صبا بامرنی هبت تفرجا
بنزهة
ازهار وکشف الحقائق
ففاضت ریاض الارض حتی تنفست
بروضة ملا الافندی الشقائق
راتها محلا قد تحلی بازهر
وانواع اوراق عدیم الرفائق
کناء ذات النور عیناء نرجس
------------------------
چهند
نمونهک ژ هوزانێن حوسنی بامهرنی
هوزانهك بۆ تڕانه
خالدکێ گۆته(غفار)ی
ههر دو چوونه چهپکا تاری
من کهس نهدیت ل ڤی کاری
شوبهی(ضبط)یێت حکومهتێ
صوفی )ئهحمهد خۆش خولامه
مل شهمۆیه و قوون خدامه
عاشقێ وان نهب حهرامه
(دائم) بهرێ ل خلمهتێ
(دائم) ئهوێ ل ناڤ دهرگههی
ئهو رازی یه ب سهوکا جههی
(جد)ێ وی ئیسحاقێ جوهی
دێ وهرن بنێرنه حکمهتێ
(صوفی) ئهحمهد خۆش(مرید)ه
ب رۆژ خولامه ب شهڤ گریده
دل بۆ میرانێ قهدیده
عاشقه ل وێ حورمهتێ
پارچهک ژ هوزانا ( حهودێت بن گویزا )
ئهو بهخچێ
ل بن گویزانه
ژ مهعریفهتێ چێکری
کولیلکێت چهند جهانه
ههمی لێ جهمعه کری
بێهنا گول و رهیحانا
ئنسان ههمی مهست کری
ئهو بهخچهیێ تودبینی
ماشهللا چی تازهیه
وهختێ کو تو ل ناڤ دڕوینی
(دائم) دێ کهی (مدح) هیه
خاسی(غیاث الدین) ی
ل ههمی کهسا(نفع)ه یه
ههر کهس کو هات ناڤ
بێهنێ(اثر) تێدا کر
روهن بووبوون ههردو چاڤ
(دائم) (مدح)ێ خودا کر
گاڤا لێ دکهفت خوناڤ
ئهوی سوجدهك ئهدا کر
سێرانا خاتوینا
فاتما و لهیلا و کبار
ژچهند خاتوینا ئهو دهسته بژار
ههر سێکا سوند ب قورئانێ خار
دێ پێکڤه چینه ناڤ رهزی
ئهو پێکڤه چوون (قوونا گری)
ڤهبرك و کاده وان بری
سێرانهکا خۆشا کری
(دائم) دخون تری یێ تهزی
تری یێ تهزی وچا ونان
داوهت و رهقاس و ستران
ئهوان خۆش کر کهیف سێران
کارێ خۆ کربوو هۆ ب لهزی
هیب ههدیه و مههجهمین
لنك ئهسمه خاتوین جهمعهبوین
ئهم ژ عێجزی یا ژ کهربا پهقین
یا چاك ئهوه دویڤ را بهزین
ماهیتابا ب عولعوله
گویا عهقیلایێ یا کوله
دهرمان
ئینا یا دو دله
دگهل بام ئهی سهد جار خوهزی
|
