مه‌لا محه‌ممه‌دێ رێكانى

 

به‌رهه‌ڤكرن: هیَرش كه‌مال رێكانى

hershrekani@yahoo.com

         زانایێ ئایینى و خه‌باتكه‌رێ كوردینى و رێكا سه‌رخوبوون و ده‌وله‌ت بوونێ و هۆزانڤانێ ئازادى بوونێ, ناڤێ وى (مه‌ لا محه‌ممه‌د كورِێ حسیَن)ه‌, ل سالا(1325 ێ مشه‌ختى _2/11/1905ێ زایینى), ل گۆندێ (بیَده‌)ل ده‌ڤه‌را (رێكان)ژ مالباته‌كا دیندار و ناڤدار هاتیه‌ سه‌ردۆنیایێ, ژ رێڤه‌(ده‌سپیَكێ)مالا وان ل گۆندێ (بیَده‌)بوویه‌, و پاشى مالا خۆ ڤه‌دگۆهیَزنه‌ گۆندێ(مریَبا) ل ده‌ڤه‌را(شیَخان),ودژیێ (7)سالیێ دا بابێ وى دچیته‌ به‌ردلۆڤانیا خودێ مه‌زن, وپشتى مرنا بابێ خۆ ب دوو سالان دزڤریته‌ڤه‌ ده‌ڤه‌را (رێكان)و چه‌ند هه‌یڤه‌كان دمینیته‌ ل ویَرێ وپاشى جاره‌كا دى دزڤریته‌ڤه‌ گۆندێ(مریَبا)و قه‌ستا گۆندێ (خورت) دكه‌ت بۆ فه‌قیاتیێ و ل ده‌ڤ (مه‌لا سالحێ خورتى)دخوینیتن,وهه‌روه‌سا ب مه‌ره‌ما خاندنێ چوویه‌ گۆندێ (بیَركیات)ژى ل ده‌ڤه‌را (به‌روارى ژیَرى) یا,پشتى شه‌هره‌زا و زانا بووى و باوه‌رناما (مه‌لاتینیێ) وه‌رگرتى, دبیته‌ مه‌لایێ گۆندێ (رویلكێ), وپشتى هنگى ل چه‌ندین گۆندیَن دیتر گۆتاریَن ئایینى خواندینه‌ وه‌كى گۆندیَن (بیَساتێ , كانى گۆلێ, كه‌مێ , كوپێ.....),و هه‌ژى یه‌ بیَژین كو سه‌یداى دبیاڤێ خه‌باتا كوردینیێ دا ژى مشه‌ بزاڤ و هه‌ڵویستیَن وه‌لات پاریَزیێ توماركرینه‌, كو ژبه‌ركو ناڤهاتى هه‌ر ل ده‌سپیَكا دامه‌زراندنا پارتى ئیَك ژ رێكخستییَن پیَشه‌نگ بوویه‌, له‌وما گه‌له‌ك جاران ژلایێ رژیَما به‌عسا عیراقێ یا بنگوربووى ڤه‌ ئالوزى بۆ په‌یدادكرن ودهاته‌ تاوانباركرن ,بۆ نموونه‌ ل سالا(1963)ێ حكومه‌ت دهیَته‌ مالا وان ل ده‌ڤه‌را (بازارێ نه‌بى) ل مویسل ومالا وان دهیَته‌ دۆرپیَچ كرن, بۆ گرتنا مه‌لاى ,لێ سه‌یدا ل مال نه‌بوو , وخزمێ وى(حه‌جى تاها)ده‌مێ زانى دچیت و مه‌لاى ب ڤێ چه‌ندێ ئاگه‌هداردكه‌تن, وسه‌یدا دهیَته‌ هنارتن بۆ گۆندێ(مریَبا)ل ده‌ڤه‌را(شیَخان),و ڤێ جارێ دشیَتن خۆ ژده‌ستیَن به‌عسییان قورتال بكه‌تن, وهه‌روه‌سا ل سالا(1967)ێ ژى ل گۆندێ (مریَبا)مالا وان دهیَته‌ لیَنیَرینكرن(ته‌فتیش)كرن كو مه‌لاى ل وى ده‌مى كارێ(برین پیَچیێ) دكر,لێ سوپاس بۆ خودێ ل ڤێ جارێ ژى قورتال دبیتن,و پشتى بزاڤ و خزمه‌ته‌كا مه‌زن پیَشكیَشى ئایین و وه‌لاتێ خۆ كرى ژ ئه‌گه‌رێ وه‌رگه‌ریانا ترومبیَلا وان دناڤبه‌را گۆندیَن (قه‌سروك) و(باجه‌لا_كه‌ڤروكا) ل رۆژا(1412ێ مشه‌ختى_ 17/7/1992زایینى) دچیته‌ به‌ردلۆڤانیا خودێ مه‌زن,ول سالا(2008)ێ دیوانا وى ژلایێ نڤیسه‌را هیَژا (ژیان عه‌بدولحه‌مید عومه‌ر)هاتیه‌ به‌رهه‌ڤكرن وچاپكرن.

         سه‌یداى دبیاڤێ هۆزانێ دا و ناسناڤێ خۆ یێ هۆزانى جار (مه‌لایێ ژار) و جار ژى (مه‌لایێ رێكانى) دشه‌نگه‌ هۆزانیَن خۆ دا بكاردئینان, ئه‌ڤا ل ژیَرى ژى هۆزانه‌كا وى یه‌ یا بناڤێ (رِابن گه‌لى كوردان) یا كو ل سالا (1974)ێ ڤه‌هاندى:

 

كــوردا رِاكــه‌ ژ نڤستنێ        نـڤستنا پیس و گــــه‌نى

 

نڤستنا پیس و چـه‌پـه‌ل       رِابـه‌ ئـه‌ى پـاشایێ ده‌لال

 

بگه‌ریێ كوردا بكه‌ هه‌ڤال     ب دلێ صافى ب ده‌ڤێ كه‌نى

 

ب ده‌ڤێ كه‌نى كه‌یف و شاهى   دوعا بكه‌ین پیَش ئیلاهى

 

دا كوردستان ببیت كومه‌ل       پیَشه‌وا میریَن  كوردستانێ

 

پیَش وا بینم شیَخ مسته‌فا       ئه‌و خودانێ وه‌عد و وه‌فا

 

ببیت قوربان وى روحێ من      ئـــه‌زم مـــه‌لایێ رێـكـانـى

 

ئــه‌زم فــه‌قیرێ دل بسوژ        من خه‌وناهیَت ب شه‌ڤ ورۆژ

 

حه‌تا دمرم خه‌باتكه‌رم            به‌لكى بژیت كوردستانى

 

به‌لكى بژیت كوردستانى         ب ئیستقلال و په‌رله‌مانى

 

بملـحـه‌ق و ســه‌فـــاره‌تێ         ل بـیــلادیَن ئــه‌جـــانــبـێ

 

ل بیلادیَن ئــه‌جـــانـبـا            تــۆ نــا بیَژى مـیَـژوو چما

 

هزار و نه‌هـ سه‌د میلادى        هه‌فتێ و چارێ خه‌به‌ردانێ