مه‌لا تاها تیله‌ری

                                                                       جعفر یاسین تویله‌ری

دگه‌ل دروست بوونا گه‌ردون و ئاڤه‌دان و هه‌بوونا مرۆڤ و گیاندارا ژلایێ یه‌زدانی ڤه‌ و په‌یدابوونا ژین و ژیانێ لسه‌ر رویێ عه‌ردی دناڤبه‌را مروڤ و سروشتی دا  ژیان شه‌رو ململانێ یه‌ و پێتڤی زانین و ڤیان و شیانا هه‌یه‌ یا دیاره کو خودایێ مه‌زن تیروژکه‌ك ژڕوناهیا زانین و زانستا خو دایه ‌مه‌ لسه‌ر ڤی عه‌ردی  دا ئه‌م  سود و مفایی ژێ وه‌رگرین وه‌ختێ ئه‌م کار پێ بکه‌ین بو ژیانا خو یا رۆژانه‌ ئه‌ڤجا دڤێت ئه‌م خو زیره‌ك و هشیار بکه‌ین دا ژیانه‌کا پر کامیرانی بژین ، یادیاره‌  و پێش چاڤه‌ نه‌ته‌وا کورد ئێکه‌  ژ که‌ڤنترین نه‌ته‌وێن ‌ جیهانێ هه‌ر ده‌ست پێكێ و وه‌ختێن به‌رێ ئه‌و بخو شیایه‌ خو برێڤه‌به‌ت و ئێش و ئازارێن خو چاره‌سه‌ربکه‌ت ژلایێ زانا و شه‌هره‌زا و بسپورێت خو وه‌ك زانایێ کورد ( ئه‌حمه‌دێ خانێ ) دبێژیت :- کرمانج نه‌بێ کمالن تم بێ حال و مجالن .. براستی من دڤێت بێژم زانا و نوژدار و سه‌رکردێن گه‌لێ مه‌ جهێ سه‌ر بلنداهیا مه‌بوینه‌ و هه‌تا کو زانا و دیروك نڤیسێن بیانی ژی ب بیانی ژی ب بسپورێن مه‌ داخ بارن ، و هه‌ژییه‌ بێژین ( مه‌لا تاهایێ تیله‌ری ) ئێك بو ژ زانایێن ئایین و نوژدارێن کورده‌واریێ کو چه‌ندین کارو نوژداریێن باش کرینه‌ و ئها بڤی ڕه‌نگی گه‌لێ کورد ده‌ست بو ده‌ستی  وه‌خت بو وه‌ختی خو ژهه‌ر تشته‌کێ خراب قورتال کرییه‌ چاڤدێر و چاره‌سه‌ریا هه‌می نه‌خوشیێت پر ده‌رد کرییه‌ دڤێت که‌سێن مینا ( مه‌لا تاهایێ تیله‌ری ) نوژدار و زانایێ کورد نه‌‌هێته‌ ژبیرکرن دناڤ به‌رپه‌رێن دیروکی ب نه‌خشینن ب خامێن زێرین یاد بکه‌ین شینوارێن وان ب خه‌ملینین و نوی که‌ینه‌ڤه‌ دا هه‌رده‌م قوتابی و شاگردێن باش و خودان شیان ئاست ل جهێ وان ڕابن و بگرن .   زانا و نوژدارێ خودان شیان و خه‌م خور خودێ ژێ رازی ( مه‌لا تاهایێ تیله‌ری ) ئه‌وێ هه‌می ژیانا خو ته‌رخان کری بو گه‌لێ خو چاره‌سه‌رکرنا ئێش و ئازارێن خه‌لکێ کوردستانێ  بێ به‌رامبه‌ر و بێ پاره‌ و هه‌تاکو چوویه‌ به‌ر دلوڤانیا خودایێ مه‌زن ، ناڤدارێ کورد ( مه‌لا تاها حبیب عزیز تیله‌ری ) سالا ( 1908 ) ێ ژدایك بوویه‌ ل گوندێ تیله‌رێ ل ده‌ڤه‌را به‌رواری ژووری ژ بنه‌ماله‌کا خودێ نیاس و دیندار و کورد په‌روه‌ر بو هه‌ر ل ده‌سپێکا زاروکینیا خو بویه‌ ئێتیم و گه‌له‌ك هه‌ژاری دیتیه‌ پاش هه‌ست و هه‌وێن وی به‌ره‌ف خاندنێ کار کرینه‌ چویه‌ گوندێ سپیندارێ ل ده‌ڤه‌را به‌رواری ژیریا به‌ر فه‌قاتی و زانینێ هه‌ژیه‌ بێژین گوندێ سپیندارێ ئێکه‌ ژ که‌ڤنترین فیرگه‌هێن‌‌ ده‌ڤه‌را به‌هدینان مینا ئامێدیێ و مایێ  ( مه‌لا تاهای) خاندنا خو ل وێرێ بدوماهیك دئینیت و خاترا خو ژ مامۆستایێ خو ( مه‌لا ته‌حسینێ سپینداری ) دخازیت موله‌تا ده‌ستیردانا مه‌لاتیێ وه‌ردگریت ل سالا ( 1932 ) ێ ڤه‌گه‌ریایه‌ ناف که‌س و کارێن خو ل گوندێ تیله‌رێ ل سالا ( 1945 ) ێ هه‌ستا وی یا نه‌ته‌وایه‌تی به‌رو ڤیانا کوردایه‌تی دچیت هه‌رده‌م دناڤ ئێش و ئازارێن گه‌لێ خو دا بو ده‌م و گاڤا دگوت یا خودایێ حه‌ق تو ملله‌تێ مه‌ یێ حه‌ق ژبن نه‌حه‌قیا دوژمنێ زۆردار ئازاد بکه‌ ، دگوت هندی هوین بشێن خو فێری زمانێ خو‌ بکه‌ن و زۆر گونه‌هه‌کا مه‌زنه‌ مرۆڤ زمانێ خویێ دایکێ نه‌زانیت هه‌ژی یه‌ بێژین زۆر داخبار بو ب که‌سا‌تی و شوڕه‌شگێریا بارزانیێ نه‌مر و دگوت مه‌لایه‌ و سه‌رکرده‌یه‌ و هه‌ژاره‌ ، و خه‌م خورێ ڤئ ملله‌تیه‌ ، دڤێت چ جارا نه‌هێت ژبیر کرن ، ( مه‌لا تاهایێ تیله‌ری ) ل سالا ( 1958 ) ێ ده‌ست بکارێ مه‌لاتی و نوژداری و حه‌کیماتیێ کرییه‌ بێ گومان دوه‌ختی دا نوژدار و زانایه‌کێ زیره‌ك بو دبارێ نوژداریێ دا بو چاره‌سه‌رکرنا هه‌ر ئێش و ژانه‌کا گران هه‌ر که‌سێ هاتبا لایێ وی دا ل دویف شیان و شاره‌زایا خو و ب هێزا یه‌زدانێ  مه‌زن چاره‌سه‌ریا وی که‌ت بده‌رمانێت کوردی  و ب چاره‌سه‌رکرنا سروشتی ئانکو ( العلاج الطبیعي ) وئاموژگاریێت راست و پڕ مفا بو بێژیت ، راستی زۆر خو ل خه‌لکی دکر خودان یێ خه‌م خور بو دڤیا به‌رده‌وام دخزمه‌تا خه‌لکی دا بیت و ژماره‌کا خه‌لکێ عیراقێ  دهاتنه‌ ده‌ف وبتایبه‌تی خه‌لکێ کوردستانێ و ژده‌رڤه‌ی وه‌ڵاتی لدیف ناڤ و ده‌نگێ وی بو چاره‌سه‌رکرنا هه‌می وان ئێش و ژانا ، حه‌ز دکر ئێتیم و سێوی و هه‌ژار و بێ خودان بهێنه‌ ده‌ف وی بو هه‌ر کار و پێتڤی یه‌کێ وگه‌له‌ك داخبار بو ب وان که‌سا چنکو دگوت ئه‌ف که‌سه‌ خوشتڤیێت خودێ نه‌ دڤێت هاریکاریا وان بکه‌ین و بێ به‌رامبه‌ر و چ جارا چ ژ که‌سێ نه‌وه‌ردگرت  (  مه‌لا تاها تیله‌ری ) به‌رنیاس بو و گه‌له‌ک مرۆڤێت دین و سه‌فیهه‌ و خودان ئێشێن  گران چاره‌سه‌ردکرن ب شیانێن خودێ و ده‌رمانێن کوردی ، دیاره‌ ناڤبری بو چاره‌سه‌ریێ و هاریکاریا خه‌لکێ چوویه‌ ڤان ده‌ڤه‌را ب پیا ده‌ڤه‌را ( نێروه‌ ) و ڕێکان و بامه‌ڕنێ و سه‌رسنکێ و دهوکێ ل سالا ( 1975 ) ێ تا کو سالا ( 1979 ) رژێما به‌عس ده‌ست دا  وێرانکرنا گوندا ئه‌وژی دکه‌ڤیت به‌ر وێرانکرنا گوندا دهێته‌ ڤه‌گوهاستن  بو کومه‌لگه‌هێت ب زۆری هاتینه‌ ئاڤاکرن ( باتیفا گولیا ) ئاکنجی دبیت.

 مخابن ل  21/12/1997 دلێ مه‌زنێ زانا و نوژدارێ کورد ( مه‌لا تاهایێ تیله‌ری ) راوه‌ستا ژ ئه‌گه‌را نه‌ساخیه‌کا گران و چوویه‌ به‌ر دلوڤانیا خودێ . وه‌سیه‌تا وی بو ل ده‌ف ( زه‌مبیل فروش ) ب ڤه‌شێرن!! نوکه‌ گۆڕێ  وی ل نک ( زه‌مبیل فروش ) یه‌ .   ‌  ‌