زانا و هۆزانڤانێ ناڤدار شێخ ته‌ها عه‌بدولره‌حمان مایی      

                                                                                                           عاسم مایی  

شیخ ته‌ها عبدولره‌حمان مایی . ل سالا(1258) ێ مشه‌ختی(1840)ز ژدایك بویه‌ . دناڤ بنه‌ماله‌کا دیندار دا هاتیه‌ په‌روه‌رده‌کرن ، هه‌ر دگه‌نجاتی دا خاندنا خوه‌ ل سه‌ر ده‌ستێ مامێ خوه‌(مه‌لا قاسمێ مایی) ده‌ست پێ کریه‌ .پاشی به‌ره‌ف گوندێ(ئه‌تروش) چوویه‌ کو ل ده‌ڤه‌را مزوریایه‌ ، و به‌رده‌وامی دایه‌ خاندنێ ل سه‌ر ده‌ستێ(مه‌لا عه‌بدولهادی ئه‌تروشی) . ولده‌مێ  قوناغا خاندنێ پێشڤه‌ چویی . به‌ره‌ف باژێرێ(میسل) چوو،  و باوه‌رناما زانستی ل سه‌ر ده‌ستێ(عه‌بدوللا ئه‌لعومه‌ری) وه‌رگرت دگوتێ ئیجازا(دوازده‌ علم). هه‌روه‌سا ل ده‌ڤ مه‌حمود ئه‌قمه‌ری) و (علی ئه‌لحه‌سری) چه‌نده‌کێ خاندی یه‌ ، هه‌ر ل مویسل، پاشی ڤه‌گه‌ریایه‌ ده‌ڤه‌را به‌رواری باڵا . شێخ ته‌ها مایی . دده‌مێ خو‌دا زانایه‌کێ بێ هه‌ڤرك بوو ل ده‌ڤه‌را به‌هدینان و هه‌کاری! .. وفێرگه‌ها دینی ل مایێ پێشڤه‌ چوونه‌کا باش دیت ل سه‌ر ده‌مێ شێخی ، کو ب ده‌هان خانده‌ڤانا قه‌ستا ڤێ ڤێرگه‌هێ دکر ژ بو وه‌رگرتنا زانستێ ل وی سه‌ر ده‌می هێشتا ڤێرگه‌ه  ب ئێکجاری لده‌ڤه‌رێ نه‌بوون .  . شێخ ته‌ها مایی سێ زمان ب به‌رفره‌هی دزانین ، عه‌ره‌بی ، فارسی، کوردی(زمانێ ماکی) . ئه‌ڤ چه‌نده‌ دهۆ0زانێن وی دا یا به‌رچاڤه‌ ، شێخ ته‌ها مایی نه‌ بتنێ پویته‌ ددا ڤێرگه‌ه و زانستا ، به‌لکی بوویه‌ خه‌لیفێ شێخ(محه‌مه‌د بامه‌رنی) و (دڕێکا نه‌قشه‌به‌ندی) را بزاڤ دکر(په‌روه‌ردا ته‌سه‌وفی) ل ده‌ڤه‌رێ به‌ڵاڤ بکه‌ت . شێخ ته‌ها مایی ده‌سته‌کێ باڵا هه‌بوو دنڤیسینێ و هۆزانێ دا ، گه‌له‌ك په‌رتوك دروست کر بوون . دژیانا خو‌دا . به‌لێ مخابن ده‌مێ  په‌رتوکخانا ڤێرگه‌ها مایێ هاتیه‌ سووتن ل سالا(1924)ز ژ لایێ داگیرکه‌رێت ئینگلیزڤه‌  ونوکه‌رێت وان ل وی سه‌رده‌می ، ئه‌ڤ په‌رتوکه‌ نه‌مان ، ته‌نها چه‌ند هۆزانه‌کێت وی ل به‌رده‌ست ماینه‌!!  ئه‌ڤه‌ ناڤێ چه‌ند په‌رتوکێت وی بوون کو هاتینه‌ سووتن: 

1-قلائد الفرائد فی العقیده‌ نظم .

2-منهاج مقاصد الابرار ومعراج مقاصد الاخبار فی التصوف.

3- فی مدح الرسول .ده‌ مێ ل ده‌ستپێکێ دبێژیت:.(لاتعجبن لمن اسری به‌ الله‌ أوقاب قوسین .أوأدناه أدناه) وه‌سا دیاربویه‌ کو  شێخێ مه‌ مروڤه‌کێ به‌شوش وب  ده‌ڤکه‌نی بوو . دهێت گوتن     مروڤه‌کێ وی بناڤێ(محه‌مه‌د سه‌لیم مایی) نامه‌ك بو ڤرێکر بو، شێخ نه‌شیا بخوینیت ، ئینا رابو چه‌ند گوتنه‌ك پێ گوتن . ئه‌ڤه‌نه‌ :

نڤیسنا ته‌ ئه‌ی مه‌حبوبێ جانی

ب سه‌رێ ته‌ نوقته‌ئه‌ ك من ژێ نه‌زانی                 

نه‌کرمانجی نڤیسی بوو ته‌ تیدا

نه‌تورکی بوو نه‌ فورس نه‌ خه‌لانی                    

شێخ ته‌ها مایی(79) حه‌فتێ و نه‌ه  سال بوو ته‌مه‌نێ وی ، ده‌مێ  ل سالا(1337)ێ  مشه‌ختی ل (12)دوازدێ ره‌جه‌بێ . رۆژا دوشه‌مبی و دگه‌ل رۆژهه‌لاتێ چوویه‌ به‌ردلوڤانیا خودێ . کو ئه‌ڤ ساله دکه‌ڤیته‌ به‌رامبه‌ر سالا(1919)ز ێ . ئه‌ڤ بنه‌ماله‌ ل سالا(1060) مشه‌ ختی ل گوندێ مایێ ئاکنجی بوویه‌ ، کو پێش هنگی ژ گوندێ بێده‌هێ هاتیه‌ . ئه‌ڤێ بنه‌مالێ ب ده‌هان زانا و هۆزانڤان و شێخێت نه‌قشه‌به‌ندی ژێ ڕابوینه‌ ، و ڕوله‌کێ به‌رچاڤ هه‌بوویه‌ . دهشیارکرنا ملله‌تی دا دبوارێ زانستی و نیشتمانی دا ، هه‌ر ل ده‌ستپێکا ڤێرگه‌ها دینی ل گوندێ مایێ ڤه‌کری و هه‌تا رژێما به‌عسی ل (1978/7/9ز)ئه‌ ف ‌ گونده‌ سووتی وه‌ك هه‌می گوندێت تخویبی . مه‌لا شێخ مه‌زهه‌ر مایی ، ئه‌و ژی هۆزانڤان و توره‌ڤانه‌کێ ناڤداره‌ ل به‌هدینان کو ل سالا(2000ز) چوویه‌ به‌ردلوڤانیا خودێ . ئه‌ڤ روهنکرنه‌ مه‌ دیارکریه‌ دا چ تێکهه‌ل بوون دکه‌سایه‌تیا هه‌ردووکا دا  بو خوانده‌ڤانێت هێژا چێ نه‌بیت! چونکی هه‌ردوو ب ئێك ناڤن .نوکه‌ من ب فه‌رزانی هنده‌ك نمونێت هوزانێت(شێخ ته‌ها مایی) بنڤیسین بو خانده‌ڤانێت به‌رێز . هیڤیدارم جهێ ره‌زامه‌ندیا وان بن .

ب وی میثاق و وی وه‌عدی...کو وه‌رگرتی ژ خودا وه‌ندی

ژ جومله‌ ئه‌نبیا من دی ...دنه‌صو مه‌تن و قورئانێ                          

موحه‌مه‌د سه‌یدێ وانه‌...بیشاره‌ت وان به‌ وی دانه‌

ره‌سولێ جن و ئینسانه‌...ره‌ئیسه‌ ئه‌و د کارخانێ                            

دکارخانا نو‌بو وه‌تدا...دبازارێ ریاله‌ تدا

د ملکێ عام و ره‌حمه‌تدا... ئه‌وه‌ مومتازێ ره‌حمانی                       

 

ل ڤێرێ چه‌ند ریزێت تێکهه‌ل ژ هه‌ردوو زمانا(کوردی و عه‌ره‌بی) گوتینه‌ ده‌مێ دبێژیت:

یاربی تقدست تباركت تعالیت

سبحانك ژ دفیك هیامی و هوایه‌                      

له‌و ناڤێ ته‌ تکرار دکه‌م زورێ شرینه‌

ره‌بێ مه‌ خودا مه‌ ته‌له‌ب و مه‌قصودێ خودایه‌                  

ل جهه‌کێ دی شێخ دبێژیت:

دبێم هه‌ر مه‌سله‌که‌ك چاکه‌ وه‌کی خو

هه‌ما تێدا نه‌بن ته‌زویر و حیله‌

به‌لێ ئه‌ڤ مه‌سله‌کا پیر لێ دچیتن

مباره‌ك مه‌سله‌که‌ زیبا سه‌بیله‌                     

دبیت حوجه‌ت ل سه‌ر سالك ژبو پیر

دسلکا ئیستقامێ دا ده‌لیله.‌