|
ئێکه ژ ناحیێن قهزا
ئامێدیێ، سهنتهرێ ناحیێ
دکهڤیته باشورێ روژئاڤا
سهنتهرێ قهزایێ ب
دویراتیا نێزیکی (
20) کم ، ل بن چیایێ
گارهی ، لهو ما د
وهرزێ زڤستانێ دا
سهقایێ وێ یێ دژواره و
گهلهک بهفر لێ دباریت
، وسهرهڕای وێ چهندێ
ئێکه ژ هاڤینگههێن
دهڤهرێ یێن ب ناڤ و
دهنگ ژ بهر جێ و
سروشتێ وێ یێ جوان و دل
ڤهکهر کو ل ههر
وهرزهکی ب دیمهنهکێ
تایبهت و سهرنج ڕاکێش
دیار دبیت . ( 36) گوند ژ
لایێ ئیداری ڤه ب ناحیا
سهرسنکێ ڤه د گرێداینه،
(14) ژوان د بهرداینه و
(22) د ئاڤانه و خهلکێ
لێ ئاکنجی یه ، هژمارا
خانیێن ڤان گوندان د گهل
یێن سهنتهرێ ناحیێ
(2884) خانینه
وئهڤ ژماره بهردهوام
د زێدهبونێ دایه ، و
هژمارا ئاکنجیێن ناحیێ
(18886) کهسن کو لسهر (
2698) خێزانان دابهش دبن
.
ژێدهرێن ژیارا خهلکێ
ناحیێ دجوراوجورن
وهک ، کارێن
تایبهت ( پالهتی
، بازرگانی ، شوفێری
چاندن ، خودان کرنا
باڵنده و گیاندارا ،
موچه ) .
هژمارهکا باش ژ
باڵنده و گیاندارا ل
دهڤهرێ ههنه بو
نمونه(11950) پهزێ سپی و
(15840) پهزێ رهش ،
(1550) چێل و گول و
(2700) باڵنده و (170)
دهوار . ل سهرانسهری
ناحیێ ( 24)
فهرمانگهههێن میری
ههنه کو (536)
فهرمانبهرێن میری لێ
کار دکهن (462)
نێرن و (74) مێنه .
دیسان (32) قوتابخانه
ههنه(5) ئامادهیی ، (
5) ناڤنجی ، (22)
سهرهتایی و ژ لایێ (
365) ماموستایان ڤه
وانه لێ دهێنه
گوتن ، (99) ماموستایێن
ئامادهیی و ناڤنجی نه
(55) نێرن و (44) مێنه
و ههتا نوکه کێماتی د
هژمارا وان دا ههیه و ب
تایبهت بسپورێن هندهک
بابهتان و نوکه گهلهک ماموستا
ل پتر ژ قوتابخانهکێ
وانا دبێژن بو خزمهتا
قوتابیان و هژمارهکا
ماموستا ژ دهڤهرێن دی
یێن دیر دهێن ، و
هژمارا ماموستایێن
سهرهتایی ( 266)
ماموستا ژوان (127)نێرن
و (139) مێنه . و ل ڤان
قوتابخانا و(145)
کارمهند (زێرهڤان و
خزمهتکار ) کاردکهن (
95) نێرن و ( 50) مێنه ،
و دهربارهی
هژمارێن قوتابیان ( 1443)
قوتابی ل قوناغا
ئامادهیی دهوامێ دکهن
(917) نێرن و (526) مێنه
، و (1316) قوتابی ل
قوناغا ناڤنجی(516) نێرن
و (800) مێنه ، و
ل قوناغا سهرهتایی (
3446) قوتابی
ههنه(1777)نێرن و (1669)
مێنه . ههروهسان ( 3 )
بنگههێن ساخلهمیێ د
سنورێ ناحیێ دا یێن ههین
، زێدهباری (17)
مزگهفتان و ( 6) دێرا و
(2) ئوتێلا و (11) موتێلا
.
_______________________________________________________
___________________________________
ناحیا سهرسنکێ
بهرههڤکرنا : محمد
عبدالله ئامێدی
ناڤێ سهرسنکێ
سهرسنك ئێکه ژ
هاڤینگههێن ب ناڤ و
دهنگێن کوردستانێ ، و
ئێکه ژوان باژیریێن زوی
بهرهف پێش چووی و
خهلکهکێ زۆر لێ
خرڤه بووی چهند دیتن
ههنه بو ناڤێ سهرسنکێ
ئهوژی ئهڤهنه
:
1 -
سهرسنك ژ ( سهر + سینك
) هاتی یه ژبهر کو
سینگێ ئاڤێ یه ،
مهیدانکا رویڤیا دبیته
سینگێ ئاڤێ کو ئاڤ ل ڤێ
دهڤهرێ دبیته دوو پشك
پشکهکا ئاڤێ دچیته رۆژ
ههلاتا سهرسنکێ کو
دبیته سپنه و دچیته
سهر زێی ول بن
دێرهلوکی دگههیتێ ،
وپشکا دی بو رۆژ ئاڤا
سهرسنکێ دچیت و دبیته
سپنه و دچیته سهر
رویبارێ خابووری ، ژبهر
هندێ دبێژنێ سهرسینگێ
( سهرێ ئاڤێ
) .
2 -
ئهو گوندێ که ڤن کو
سهرسنك دکهڤیته سهر
ئهگهر مرۆڤ ژ دویرڤه
بهرێ خو بدهتێ وهك
سینگێ تهیرهکی یه ژبلی
وێ چهندێ ئهو زنجیرا
چیایی ئهوا دکهڤیته
پشتا سهرسنکا کهڤن (
گوندێ کهڤن ) ئهوژی
وهکی سینگێ حێشترێ یه
یان وهکی سینگێ
گیانهوهری دهردکهڤیت
.
3 -
یان ژ ناڤێ گیانهوهرێ
( سنك ) یا کو
گهنمی پیچ دکهت ئهوا ژ
دهشتێ دهیێت ول چیایێ
گارهی هنداف سهرسنکێ
خهرزی دکهت ودبێژنێ (
سهرێ + سینکی ) ئان کو
سهرسنك
.
4 -
ل دویف وان که سێن بناف
سالڤه چووقین دبێژن
: ئهو (25)
خێزانێن بو ئێکهمین
جارلێ ئاکنجی بووین
ژ گوندهکی هاتینه
ناڤێ وی ( شنکێ )
بۆ کو ل دهڤهرا مرێبا -
زاخو و خێزانێن مهسیحی
بوون . ول دویف گوتنا
پیرهمێرا نهساخیهك لوی
گوندێ کهڤن (شنکێ)
پهیدا ببو و گهلهك پێ
مربوون لهوما یێن دی
رهڤینه سهرسنکێ
. سنك و شنك نێزیکی ئێکن
.
دیروکا
ئاڤاکرنا سهرسنکێ
ل هاڤینا سالا(1922) بۆ
جارا ئێکێ سهرسنکێ وهک
گوند هاتی یه ئاڤا کرن
ژبهر کو ئهڤ دهڤهره
دهڤهرهکا گهلهکا خوش
ویا ناڤدار بۆ ب چهندێن
کانیێن ئاڤێ . وی دهمی
( 25 ) خێزانێن برایێن
مهسیحی ژگوندێ ( شنکێ )
رهڤی بوون ژبهر
نهساخیا ( طاعونێ ) کو
گهلهك ژوی گوندی پێ
مربوون وئهڤ خێزانه ژ
مرنێ رزگار ببون
وهاتبونه سهرکانیێن ڤی
جهێ ئاکنجی ببوون ، ئهڤ
دهڤهره ژلایێ قهشێ
گوندی (السخریا لازار) کو
ههتا نوکه نهڤییێن وی
ماینه ل سهرسنکێ ئێك
ژوان( زکی عودیشو یه )
پشتی وان دهست ب
ئاڤاکرنا ڤی گوندی کری
هندهك شینهوار لێ
دهردکهفتن ئهوژی
هندهك بنیاتێن خانیا
بوون و هندهك لینکێن
مهزن کو ههستیێن مروڤا
تێدا بوون ئهوژی وێ
چهندێ دیار دکهن
کو بهری ئهڤ خهلکه
بهێته ڤیره و ئاڤاکهن
وب هزارهها سالا گوند
بوویه . ول ڤی جهی دارێن
مهزن یێن مازی و بهریا
لێ ههبوون و یاب داروبار
بوو و وهسا دیاره ل
سهر گوندهکێ خرابات
ئاکنجی و روینشتی بوون و
کهس نزانیت کا ئهڤ
گوندێ بهرێ گهنکی خراب
بوویه . ل سالا(1928) ێ
ئێکهمین قوتابخانا مللی
(اهلی) لێ هاته
دامهزراندن ژلایێ
قهشه(عودیشو السخریا) و
هاریکاریا ڤێ قوتابخانێ
ژلایێ قوتابخانهکا
مهسیحی ل میسل دهاته
کرن و کتێب و
دهڤتهر و کورسی بو ڤرێ
د کرن و ڕێڤهبهری یا
(مدیریة المصارف فی
الموصل) هاریکاریا دراڤی
بو دکر و خاندنا ڤێ
قوتابخانێ ب زمانێن
عهرهبی و ئینگلیزی بۆ
زێدهی زمانێ سریانی و
خاندنا ڤێ قوتابخانێ تا
رێزا چوارێ سهرهتایی بو
، ئهو کهسێن ل ڤێ
قوتابخانێ دهرچوون
دچوونه ئامێدیێ یان میسل
خواندنا خو ب دویماهی
دئینا
.
_
ئێکهمین قوتابخانا
فهرمی ( حکومی )
یا سهرهتایی ل سالا (
1952 ) هاتی یه ڤهکرن .
و ئێکهمین رێڤهبهرێ وێ
(شاوول بازی) بوو و جێگرێ
وی (سلیم بنیامێ) کوانی
بو و قوتابخانا بتنێ
بوویه ل دهڤهرا
سهرسنکێ ، و
ژههمی گوندێن دهوروبهر
قوتابیا قهستا ڤێ
قوتابخانێ کری یه . و ل
دهستپێکا سالێن ههفتێ
یا ئامادهیا سهرسنکێ
هاته ڤهکرن و قوتابیا
قوناغێن ناڤنجی و
ئامادهیی لێ دخواند
.
_
جارا ئێکێ شاهێ
عیراقێ شاه ( فهیصهلێ
ئێکێ) هاتی یه سهرسنکێ
ل ( 16 / 6 / 1932
) یێ بۆ کو ل دویف ڕا
چوویه سویلاڤێ پاش زڤری
یه سهرسنکێ و زاد لوێرێ
خواری یه و (50) دینار
تهبهرع کرینه بو
قوتابخانا مللی یا
سهرسنکێ . و چوونا (
مهلك فهیصهلێ ئێکێ )
بو سویلاڤێ ژ بو
کومبونهک هه بوویه
دگهل( قهدا سهمار
شمعون) سهروکێ روحی یێ
ئاشوریا
.
_
ههر ل سالا(1932) ڕێکا
جادێ هاتی یه ڤهکرن
ناڤبهرا میسل و ئامیدیێ
وی دهمی(سهرسنکێ)
جههکێ باش و ب دلێ
مهلکی بو لهورا
هاتی یه ههلبژارتن و
ئاڤا کرن بو بهێن ڤهدانا
رۆژێن گهرم یێن هاڤینێ
پشتی لێگهریا نهك کری ل
سویلاڤێ و ئهره دنا و
ئینشکێ ول دیماهیێ ئهڤ
جهه ل سهرسنکێ دیتی
!!.
_
ئێکهمین جهێ گه شت و
گوزاری هاتی یه چێکرن(
ئوتێلا بهری ) (فندق
حجری) بوویه ، کو
ئاڤاکرنا وێ ل سالا
(1946) دهست پێکر بوو ول
سالا(1951) ب دویماهی هات
و ئاههنگهك بڤێ
ههلکهفتێ برێڤهچو
.
ل
سالا(1954) دهست ب
ئاڤاکرنا (قهصرا مهلکی)
کری یه پشتی چوار مترا
بنیات کولاین لینکێت
مهزن یێن ئاخێ(فخاری)
دهرکهفتن کو ههستیێن
مرۆڤا تێدا بوون . ئهڤ
چهند ژی دیار دکهت کو
جهێ گوندهکێ کهڤن
بوویه و ئهڤ گونده
ژبهر هنده ئهگهرا
هاتی یه بهردان ئانکو
بوویه خرابات(کاڤلهگوند)
.
_
ههژی یه بێژین کو
بوجارا ئێکی سهرسنکێ
مێهڤانداری یا بابێ
نهتهوا کورد بارزانیێ
نهمر کری ل
سالا(1945) ێ بوو .
و ل سالا (1952) ێ
سهرسنکێ بوویه ناحی
وپشتی سه رههلدانا
پیرۆزا(1991) سهرسنکێ
پێشڤهچوونێن مهزن ب
خوڤه دیتینه و رۆژ بۆ
رۆژ بهرفره بوویه
وخهلکی قهست کریێ
. و نوکه بوویه
ناحیهکا مهزن کو
سهرسنکێ بتنێ ژ پێنچ
تاخا پێك هاتی یه ئهوژی
ئهڤهنه
:-
1 -
تاخێ بادهرهش
2- تاخێ نهڤروز
3- تاخێ (11) ئادارێ
4- تاخێ ئاشوری
5- تاخێ کانی چنارکێ
(تامیم)
.
توخیبێن ناحیا سهرسنکێ
:-
باژێرێ ناحیا سهرسنکێ
دکهڤیته بن چیایێ
گارهیێ سهربلند ئهو
چیایێ (1046) مترا ژ
سهر لێڤا دهریایێ بلند
. وزنجیرا چیایێ دووێ کو
دکهڤیته ژووریا
سهرسنکێ چیایێ
مهتینایه کو بلنداهیا
وی ژ سهر لێڤا دهریایێ
(1146) مترا بلنده .
سهرسنکێ (19)
کیلومهترێن ههوایی ژ
توخیبێ تورکیا دویره و
(41) کم ژ پارێزگهها
دهوکێ دویره
.
توخیبێن
ناحیا سهرسنکێ یێن
ئیداری
:-
1-
رۆژ ههلات : قهزا
ئامێدیێ.
2-
روژ ئاڤا :- ناحیا
مانگێشکێ
.
3-
باکورێ روژ ئاڤا :- ناحیا
بامهرنێ
.
4-
باکورێ رۆژ ههلات :-
ناحیا کانی ماسێ
.
5-
باشورێ وێ :- ناحیا
چهمانکێ
.
ل دویڤ دویماهیك
ژمێریاریا هاتی یه کرن
سالا ( 1992 ) یێ خهلکێ
ناحیا سهرسنکێ ژ بوسلمان
و مهسیحیا پێك هاتی یه
کو بوسلمان ژ خهلکێ ڤان
عهشیرا نه
:-
دوسکی ، بهرواری
ژێری ، مزیری
.
و مهسیحی ژڤان لایهنا
پێك هاتی یه
:-
تیاری ، بازی ،
کلدانی
.
شوینهوارێن دهڤهرا
سهرسنکێ
چهندێن شوینهوار لێ
ههنه ئێك ژوان ل
رۆژههلاتا (
سهرسنکێ ) یه دبێژنێ
ئامێدیکا خراب و کهلها
ئاشهوا و هندهك
شکهفت ل ئهرهدنا
ههنه دگهل دێرا
ئهرهدنا و چهندین
شکهفتا وهکی شکهفتێن
دی وهک ئینشکێ ، و
چهندین شکهفت
شوینهوارا و جهێن
کولایی ل دهڤهرا
بهرواری ژێری . ئهڤ
دهڤهرێن شوینهواری
پێتڤی ڤهکولینێ و
دویڤچوونێینه دا پتر
پێزانین ل سهر بهێنه
کرن
.
(
سه رسنکێ ) دهێته
هژمارتن ژ خوشترین
و جوانترین و تازهترین
هاڤینگههێن باشورێ
کوردستانێ ژوان جهێن
سروشتی یێن دل ڤهکهر کو
مروڤ ژدیتنا وێ و ههوایێ
وێ و دیمهنێن وێ
تێر نابیت ، ل هاڤینا
بهزارهها خهلکێ قهستا
ڤێ هاڤینگههێ دکر و
دهمێن خوش لێ دبوراندن و
ههرسێ دهمێن سالێ باران
و بهفر لێ دهێن و
گهلهك جارا پلێن گهرمێ
دناڤبهرا(8-4) پلهیا بن
صفرێ ل رۆژ زفستانێ یێن
سار بووری یه . ژبلی
باژێری ( سهنتهرێ
ناحیێ ) چهندین
هاڤینگههێن دی ل ناف
سنورێن ناحیێ ههنه
وهکی( سوارهتویکا ،
بامهرنێ ، ئینشکێ ،
ئهرهدنا ، دهێ ،
گهلیێ گهرهگو ،
ل دهڤهرا بهرێ گارهی
و چهندین گوندین دی ل
دهڤهرا بهرواری ژێریا
وهک چهمانکێ، ........)
. ئهڤ جهێن مهدیار کرین
و چهندین جهێن دی یێن
مه نهگوتین خوشترین جهن
بۆ بوراندنا رۆژێن گهرم
ل هاڤینا .ژبلی
هاڤینگهها دهڤهرا
سهرسنکێ باشترین جهه
ژبو چاندنا دارێن سێڤا
، ل گوندێ ئینشکێ
کو ب فرههیا (300)
دونهما دارێن سێڤا ل
یهك پارچه چاندنی نه
ههروهسا باشترین
دهڤهره بۆ رهزێن تری
و نزبا و باشترین ڕهنگێن
تری لێ چێدبن و دهڤهرێن
بهرفره کرینه باهیڤ و
فێقیێن دی وهکی ( هنار و
خوخ و حلیك و گویز ...
هتد) ههنه . وژدارێن
دارستانا وهکی( گرسك و
کهزان و گوهیشك و بهریا
)لێ ههنه و باشترین
دهڤهره ژبو بهرفره
کرنا دارستانێ . و
چهندین کانزا ( معادن )
لێ ههنه وهکی
زێر و ئاسن و یورانیوم و
رصاصی
.
ناڤێن رێڤهبه رێن ناحیا
سهرسنکێ ژژ دامهزراندنێ
ل سالا
(1952) یێ تا
ئهڤرو
:-
1-
جمیل میران1952
.
2-
خلیل شوقی 1955.
3-
علی بابکر دجیلی 1958
.
4-
کریم العامری 1965
.
5-
عبدالحسین خطاب 1969
.
6-
فاضل سعید عمر 1970
.
7-
مکی طیب 1972
.
8-
عمر حسین الپیداوی 1975
.
9-
ئازاد خضر جاف 1976
.
10-
علی محمد علی 1977
.
11-
یاسین عبدالوهاب ئاکرهیی
1980
.
12-
عبدالواحد حسام الدین
1980
.
13-
صبیح عزو توما 1985 -
1987
.
14-
خلیل اسماعیل خضر
1987 - 1990 .
15-
خورشید فیصل خورشید
1990/4/7 - 1990/11/15
.
16-
حمید حفظ الله- 1990-
1995.
17-
شمال محمد ادیب 1995 -
1998
.
18-
مازن محمد سعید 1998
- .
|
