|
د. ئاشتى عهبدلحهكیم
ئهڤه نهساخیهكا
دوم درێژه دهێته نیاسین ب بلندبونهكا نه ئاسایى د ئاستێ شهكرێ
دناڤ خوینێ دا.ئهگهرا وێ كێمبون یان
نهبونا هورمونێ (ئینسولین)ه
دناڤ لهشى دا.
ئینسولین
دهێته ڤهرێتن ژ هندهك خانهیێت تایبهت ل شێلاڤێ (پهنكریاسێ) و
هاریكاریا شهكرێ دكهت د ژوركهتنا وێ دناڤ خانهیێت لهشى دا داكو بهێته
سوتن و ببیته ووزه ژبو پێك ئینانا كار و لڤینێت بهردهوامێت وى.
دهمێ
ئینسولین دناڤ لهشى دا كێم دبیت،ئاستێ شهكرێ دناڤ خوینێ دا بلند دبیت.لهش
نكاریت مفاى ژ وێ شهكرێ ببینیت،لهوا دگهل میزێ دهردكهڤیت و مروڤ
توشى پرِ میزتن و دهڤ زوهابونێ دبیت.
دوو
رهنگێت دهردێ شهكرێ هه نه:
1-دهردێ
شهكرێ ل زاروك و گهنجان:ئێكهم چاره ب كارئینانا دهرزیێت
(ئینسولین)ه.
2-دهردێ
شهكرێ ل كهسێت گههشتى (بالغ) كو ل پرِانیا جاران بێ ئینسولین دهێته
چارهكرن.
ل نهساخێت
دهردێ شهكرێ ئاستێ شهكرا گلوكوز ههردهم یێ بلنده.ئهو بلندى ددهته
دویڤ گهلهك بار و دۆخان.
نیشانێت
زێده بلندبونا وێ د جودانه ژ نهساخهكى بو ئێكى.لهوا ژى نابیت پالپشتیێ
ل سهر نیشانان ب تنێ بكهین.
ئهم دكارین بێژین كو دهردێ شهكرێ یێ ل
كهسهكى پهیدا یه ههردهمێ شهكرا خوینا وى پتر بیت ژ
120ملگم/100مل ب لهخرینى،و پتر بیت ژ 200ملگم/100مل پشتى خوارنێ.
نیشانێت
دهردێ شهكرێ:

*ههستكرن
ب وهستیانا لهشى.
*زێده میزتن و تێهنشك گرتن و دهڤ زوها
بون.
*شێلى بونا بیناهیا چاڤان.
*ههست كرن ب تهزتهزینكان ل
تبلێت دهست و پییان.
*درهنگ ساخبونا برینان.
*تێكچونا
زهڤلهكان.
دهمێ
شهكر دناڤ خوینێ دا ئێكجار بلند دبیت ئهڤ نیشانه ل سهر نهساخى
دیار دبن:
*زك
ئێشان.
*بێهنا ئهسیتونى ژ دهڤى دهێت.
*سهنگا لهشى زوى كێم
دبیت.
*پرِ میزتنهكا بهرچاڤ.
*هشكبونا
پیستى و دهڤى.
*ب لهز بێهن ههلكێشان.
ئهگهرێت
ئێكجار زێدهبونا شهكرێ دناڤ خوینێ دا ئهڤه نه:
1-خوارنا
زێده (بێ نهفسى)
2-كێم لڤین.
3-وهرنهگرتنا دهرمانێت پێدڤى.
4-هندهك نهساخى و كولبونێت لهشى.
5-پهستانێت دهروونى (خهم و
كوڤان).
جاران
شهكرا خوینا نهساخى زێده كێم دبیت.ئهگهرێت وێ ئهڤه نه:
*زێدهبونا بزاڤ و زهڤهرێت لهشى دگهل دانانا دهرزیێت ئینسولینى
یان خوارنا حهبێت دژى دهردێ شهكرێ.
*زێده
دانانا دهرزیێت ئینسولینى.
*كێم
خوارنا زادى پشتى دهرمانێت دژى دهردێ شهكرێ.
نیشانێت
كێمبونا شهكرا خوینێ ئهڤه نه:
ههركهسێ
دهردێ شهكرێ لێ پهیدا و دهرمانان ب كار بینیت جاران بهرئاتافى
زێده كێمبونا ئاستێ شهكرا خوینێ دبیت،لهوا ژى گهرهك ئهو نیشانێت
ل سهر نهساخى دیار دبن ل قهلهم بدهین:
*لهرزینا
لهشى.
*پێتوى بونا رهنگى.
*خوهدان.
*زێده قوتانا دلى.
*سهودا سهر بون.
*برسى بون.
*توندى و تیژى.
ئهڤ
ههمى نیشانه دڤێت ب گرنگى و بێ خهمسارى بهێنه وهرگرتن،گهر نه
دبیت نهساخ توشى هندهك نیشانێت دى ببیت،وهك گورجبونا زهڤلهكان و
بێ هش بونا نهساخى.لهوا ژى دڤێت نهساخ زوى شریناهیهكێ بخوت و
ئاستێ شهكرا خوینا خو ب پیڤیت بهرى توشى ئاتافهكێ ببیت.
چارهكرنا
دهردێ شهكرێ:

1-پارێزهكا بهردهوام و رێكخستى (خو دویر كرن ژ خوارنا شریناهى و ب
دهست ودار خوارنا ههر تشتهكێ شهكرا
گلوكوز
دناڤدا مشه).
2-وهرزشهكا رێك و پێك و بهردهوام و نه توند.
3-وهرگرتنا دهرمانێت دژى دهردێ شهكرێ ل دویڤ شیرهتا نوژدارهكێ
بسپور.ئهڤ دهرمانه دوو رهنگن:حهب و دهرزى.بریارا دانا رهنگێ
دهرمانى بو نوژدارى ب تنێ دمینیت.
چهند
شیرهتهك:
*زوى خو
ب نوژدارهكى را ب گههینه دهمێ تو ههست ب نیشانێت بلندبونا شهكرێ
دكهى.
*نهساخێن
دهردێ شهكرێ یێت ئینسولینى وهردگرن یان حهبێت دژى نهساخیێ ب
كاردئینن پێدڤى یه شریناهیهكێ دگهل خو ههلگرن داكو بخون دهمێ
ههست ب كێمبونا شهكرا خوینا خو دكهن.
*ههكه
شهكرا خوینا ته نههاته خوار سهرهراى پارێزێ شیرهتا نوژدارهكى
پێدڤى دبیت.
*ژ بیر
نهكه كو دوژهنگێت
(مضاعفات) دهردێ شهكرێ گهلهكن و چ ئهندامێت
لهشێ ژ زیانێت وێ قورتال نابن.
*پشكنینا
میزێ دكاریت بلندبونا شهكرێ دناڤ خوینێ دا دیار بكهت،بهلێ ئاستێ
درستێ شهكرێ دیار ناكهت.
نهساخێ
دهردێ شهكرێ و رۆژى گرتن:

ئهم
دكارین نهساخێت دهردێ شهكرێ پارڤهكهین بو سێ پشكان دهربارهى
رۆژى گرتنێ:
1-ئهو
نهساخێت ب تنێ پارێزێ دكهن:ئهڤه دكارن رۆژیا بگرن،نهخاسم ههكه
سهنگا لهشێ وان یا زێده بیت.رۆژى گرتن دێ هاریكاریا وان كهت
سهنگا لهشێ وان بهێته خوارێ.لێ ئهو خوارنێت دخون
گهلهك بهێنه
سوركرن.
2-ئهو
نهساخێت پارێزێ دكهن دگهل وهرگرتنا دهرمانان:ههژمارهك ژڤان
نهساخان دكارن رۆژیان بگرن دگهل ڤان شیرهتان:
*ههكه
نهساخى حهبێت خو دخوارن ب تنێ ل سپێدهیان دێ كاریت ل رۆژى گرتنێ ل
دهمێ فتارێ وهربگریت.
*ههكه
نهساخى ئهو حهب دخوارن دوو جاران ههرۆژ دێ شێت ل دهمێ فتارێ و
پاشیڤێ وهربگریت.لێ ههكه ههست ب نیشانێت كێمبونا شهكرێ كر ب رۆژێ
بلا حهبا پاشیڤێ كێم بكهت یان نهخوت.
*ههكه
نهساخى حهبێت خو رۆژێ سێ جاران دخوارن باشتره رۆژیا نهگریت،چنكو
دویر نینه توشى ئارێشێت مهزن ببیت.
3-ئهو
نهساخێت دهرزیێت ئینسولین وهردگرن:
*ئهو
نهساخێت دهرزیا وهردگرن ل دهمێ سپێدێ ب تنێ دكارن رۆژیا بگرن و
دهرزیا خو بهرى فتارێ دانن.
*ئهو
نهساخێت ل سپێده و ئێڤاران دهرزیا وهردگرن باشتره رۆژیا
نهگرن.ههكه ژى یێ رژد بیت ل سهر رۆژى گرتنێ بلا دهرزیا سپێدێ
بهرى فتارێ دانیت،و یا ئێڤارى بهرى پاشیڤێ.گهرهك ژى ل دویڤ ڤان
شیرهتان بچیت:
# پشكنینا
شهكرا خوینا خو بكهت ههرۆژ جارهكێ ، نهخاسم ل رۆژێت دهستپێكێ.
# خوارنا
پاشیڤێ گیرو كهت هندى بشێت.
#
ڤهخوارنا شلهمهنیا ل پاشیڤێ زێده كهت.
# دهڤ ژ
رۆژیان بهردهت ههردهمهكێ شهكرا خوینا وى زێده هاته خوار.
دهردێ
شهكرێ و ساخلهمیا پیان:

ئارێشێت
پیان دبهربهلاڤن ل نهساخێت دهردێ شهكرێ.برینهكا ساده ل پیان
نهدویره نهساخى بێخیته د كراسهكێ كرێت دا.لهوا ژى د هندهك
پهرتوكێت نوژداران هاتیه گوتن:گهرهك نهساخێ دهردێ شهكرێ پویتهى
ب پاقژیا پێت خو بكهت وهك پویتهدانا وى ب سهروچاڤێت وى!!.ئهگهرێت
ڤێ ژى ئهڤه نه:
#
لاوازبونا گهرِیانا خوینێ د لهشى دا.ههلبهت پێ دویرترین پارچا
لهشى یه ژ دلى و پتر ئهڤ ئارێشه لێ دیار دبیت.
# كێمبونا
ههستا دهماران.ئهو دهمار ب رهنگهكێ درست ئێشان و سهرما و گهرما
نانیاسن.
# ل دهردێ
شهكرێ كولك و برین و پرسكێت لهشى زوى ساخ نابن.
ئارێشێت
پیا پتر ل ڤان نهساخان دیار دبن:
-ئهوێت پارچهك
ژ پێ وان هاتیه برِین. -كولبونا پیان یا دهمدهمى. -ههبونا نهساخیهكا
دلى و بازنهیا خوینێ.
-دهمێ
ژیێ نهساخى ژ 40 سالیێ دبوریت. –جگاره كێشان. –نهمانا كونترولێ ل
سهر زێدهبونا شهكرا خوینێ.
-خهمسارى
كرن د پاقژیا پیان دا.
چاوا دێ
ساخلهمیا پێت خو پارێزى:
*ههرۆژ
سهح بكه پێت خو و ناڤ تبلێت وان و ههر برینهك یان پرسكهك ببینى ئاگههداریا
نوژدارهكى بكه.
*ههرۆژ
پێت خو ب ئاڤا تێهن شیر و سابوینێ بشو.ئاڤا كهل و ئاڤا سار ب كار نهئینه.
*پێت خو
گهلهك د ناڤ ئاڤێ دا نههێله.
* نینوكێت
خو راست ببرِه و
نههێله چهرمێ رهخ و دورێت وان بریندار
ببیت.دیسا
وان نینوكان تیژ نههێله.چ جار پێلاڤ و گوره و باسك و بهندێت تهنگ
ل پێت خو نهكه.
*چ جار پێ
خاس نهگهرِه خو ل ناڤ مالێ ژى!!!.
*پێت خو
گهلهك نێزیكى ژێدهرێت گهرمێ نهكه.
|