|
هاشم مجید بانى
عهردێ مه ههسارهكه ژ ههسارێت كوما
روژێ و ههسارا سێ یه بو لایێ روژێ پشتى مێركورى و ڤێنوس .
زانا دبێژن ئهڤ ههسارێن مێركورى و ڤێنوس و عهرد و مهریخ
پێكهاتێت وان وهكى ئێكن و تێنه ههژمارتن پێك هاتێت كهڤرى .
دناڤا ڤان ههسارا دا عهرد مهزنتره ژ ههرسیێت دى و كێشانا
عهردى پتره و بوارێ مهغناتیسى ژى ب هێزتره ژ بوارێ ئهڤێت
دى و ژ ڤان ههسارێت دى ههمیان بلهزتر هاتن و چونێ دكهت .
ئێكهمین ههساره دناڤا گهردونێ دا ژین لسهر عهردێ وێ ب
مروڤ و گیانهوهر و ههمى خودان رحێت كو ئهم ب چاڤ دبینین و
نهبینین
، ژین و ژیار لسهر ڤێ ههسارێ برێكا روژێ
یه و روژه تاقێ دهته ڤێ ههسارێ و ژین بهردهوام دبیت ،
ئهگهر هات و روژ نهما مهحاله ژین لسهر ڤێ ههسارێ بمینیت
، زانایێت گهردونێ ب ههمى هێزا خو و تهكنوجولیا نوى كار
دكهن بو دیتنا ههسارهكا دى یا وهكى ڤێ ههسارێ كو جهێ ژینێ
لسهر ههبیت بو مروڤى حهتا ئهڤروكه ژى چ جه پهیدا
نهبوینه ، بتنێ ههسارا مهریخ زانا دبێژن رهنگه
تهكنولوجى پێش بكهڤیت و بشێن هندهك پێنگاڤا پاڤێن ژین لسهر
ڤێ ههسارێ پهیدا ببیت ، پێك هاتا عهردێ مه ئهوا حهتا
نوكه زانا نهشیاین 30% ژى بزانن پێكهاتهكا سهیر و
عهنتیكهیه ههر بگره ژ پێچانا
دهوروبهرێت عهردى و پێك هاتا ناڤدا و ههبونا دهریایێت
ئاگر لبن و 71% ژ عهردێ وێ ئاڤ و دهریایێت سویر و پێكهاتا
كهڤرى و هتد ... ، زانایێت ههمى بوارا پێگڤه كار دكهن بو
زانینا نهێنیێت ڤێ ههسارێ ب ههمى ئامیرێت نوى و هێشتا دبێ
خهبهرن ژ گهلهك پێكهاتا . ئهم چهندهكێ لسهر وان
زانینێت نوى دێ ئاخڤین ئهوێت زانا شیاین برێكا ڤان ئامیرێت
نوى لڤێ داویێ زانین . ئهگهر ئهم بهحسێ ڤان پێكهاتێت
عهردى ههمیان بكهین باوهر بكهن ب قهبارێ پهرتوكهكا
1000 لاپهرى ژى ئهم ژ دهرحهق نادهركهڤین ، ئهڤه بتنێ
ئهو
زانانینێت حهتا نوكه هاتینه زانین ژبلى
ئهڤێت نههاتینه زانین ...!
ئهم دێ بابهتێ خو كهینه خال و ههر
خالهكێ دێ لسهر پێكهاتهكێ بكورتى ئاخڤین :-
1- پهیدابونا ڤێ ههسارێ . دهمێ مه
بهحسێ مهجهرا رێكا كادزا دكر مه گوتبو كو ژیێ وێ 12 حهتا
14 ملیار سالایه و پشتى هینگێ كوما روژێ پهیدا بویه ، زانا
دبێژن ژیێ عهردێ مه تێته تهخمین كرن كو 4.6 ملیار سال بیت
، هندهك ڤهكولهرێت شینوارێت كهڤن دبێژن كو 4.4 ملیار سال
ژیێ عهردێ مهنه . زانا دیار دكهن كو دهستپێكێ عهردێ مه
نه كێشان و نه چ بهرگێت ئاڤى و نه ئاڤ و دهریا نهبون ل
بورینا دهمى هندهك نهیازك هاتینه ژ لایێ روژێ و عهسمانى و
ب عهردى كهتینه و پشتى تێكهلى ئێك بوین بوینه ئهگهر كو
ئهڤ عهردێ ئهم دبینین پهیدا بویه . بو نمونه زانا
دبێژن بهرى 4.5 ملیار سالا جورمهك ژ
عهسمانى هاتیه ب قهبارێ ههسارا مهریخێ و ب عهردى كهتیه
و وى دهمى عهردى كێشان نهبو ئاخهكا مهزن راكریه
دهوروبهرێت عهردى و ل بورینا دهمى ئهڤێ ئاخێ خو دایه ئێك
و بویه ههیڤ ، پاشى هندهك جورمێت دى هاتینه ب عهردى
كهتینه و ڤولكانێت مهزن پهیدا بوینه لسهر عهردى وهكو
كا چهوا ئهڤرو لسهر ههسارا ڤێنوسێ پهیدا دبن بوینه
ئهگهرێ هندێ كو ئهڤ مادێت ژڤان ڤولكانا بلند بوین بویه
پێچانهكا موكم بو عهردى . پاشى بارانهكا ژ لایێ عهسمانى
برێكا نهیازكا هاتى و ئهڤ بارانه ههمى ئاسن بویه و چویه
دناڤا عهردى دا و د
ئهنجام دا ههسارا عهردى موكم بویه و
بویه خودان كێشانهكا ب هێز 35% پێكهاتا عهردى ئاسنه . زانا
شیاینه پاشمایێت ڤان نهیازكا ببینن و بنیاسن و ههر بڤێ
نیاسینێ شیان ژیێ عهردى بزانن . زانا دبێژن ئهڤ ههساره پێك
دهێت ژ چهند تهخا و زانا نهشیاینه ڤان تهخا ههمیا ببینن
چونكه هندى تێته زانین و حهتا ئهڤرو ژى مروڤ یێ شیاى 8
حهتا 13 كلم بچیته ناڤا عهردى ، بتنێ لڤێ داویێ ئاژانسا
ناسا شیا ستێرهكا دهستگرد بلند پنێریت و ئهو ستێر شیا 3 كلم
لبن ئاخا عهردى و 25 كلم بنێ دهریا وێنا بگریت ئهڤێ ستێرێ
گهلهك پێزانینێت نوى دانه زانا و شیان
هندهك ژ تهخێت عهردى ببینن ، زانا
دبێژن ئهڤ تهخه ژ چهندین مادا پێك دهێت و پێك هاتێت وێ یێت
كیمیاوى گهلهكن وهكى سیلیكون و المنبیوم و مغنسیوم و فلسبار
و كالیسیوم و ێودیوم و بوتاسیوم و بیروكسین و ئاسن و كاربون و
كالسیت و دولومیت و غرانیت و بازلت چهندین مادێت دى یێت سڤك ،
ئهڤ ماده ل ههر تهخهك ژ تهخێت عهردى دجێوازن ههر
هندهك ژڤان مادا دناڤا تهخهكێ دانه ، تهخا كهڤرى یا
عهردى زانا دبێژن هندهك پهق كهتینێ كو 60 تا 70 كلم زانا
تهخمین دكهن و بهردهوام ئاڤ دناڤا ڤان تهخادا هاتن و چونێ
دكهت . زانا بهحسێ هندهك دهریایا دكهن دبێژن
ئاگرهكێ ب هێز لبن ڤان دهریا ههیه كو
پلێت ڤى ئاگرى گهلهك دبلندن و ئهڤ ئاگره بڤێ دژواریا خوڤه
نهشێت ڤى دهریاى بكهلینیت و دهریا ژى بڤێ هێز و مهزنیا خو
نهشێت ڤى ئاگرى ڤهمرینیت ، زانا شیاینه برێكا وێ ستێرا
دهستگردا ناسا ڤى ئاگرى ببینین و زانایێت دهریایا سهرسورمان
بوینه ژڤى ئاگرى و روژانه لێكولینا دكهن دڤێ دهربارهیێ دا
، ئهگهرێ سهرهكى یێ ڤان ڤولكانا ئهڤ ئاگرێ ناڤا عهردى و
بنێ دهریاى و گازا میسانێ یه . كتلا عهردى دبیته 6000
ملیون ملیون تهن .
2- عهرد برێكا لدور خو زڤرینێ لدور روژێ
پلێت شههێ و وهرزێت سالێ و سال و روژ و ههیڤا و كورتبون و
درێژبونا روژا دروست دكهت و هێلا عهردى وهكى بازنهكێ گروڤر
نینه بهلكو ئهڤ بازنه ل هندهك دهڤهرا یێ نێزیكى روژێ
یه و ل هندهك دهرڤهرا یێ دوره چونكه ئهگهر یێ گروڤر با
وهرز د عهردى دا پهیدا نهدبون و دهمێ دبیته زڤستان عهرد
دگههیته سهر هێلا دور ژ روژێ ب 152.1 ملیون كلم و دهمێ
دبیته هاڤین عهرد نێزیكى روژێ دبیت چونكه لڤێ دهڤهرێ هێلا
وێ یا نێزیكى روژێ یه ب 147.1 ملیون كلم و ئهڤه دبیته
ئهگهر كو گهرم و سهرما پهیدا بن و وهرز بێنه
گهورین . ئهڤ هێلا عهردى ئهڤا لدور
روژێ دزڤریت بیاڤێ وێ دبیته 940 ملیون كلم و عهرد د ههر
چركهكێ دا 30 كلم را د هێلا خودا لدور روژێ دچیت ، عهرد
ههتا ڤێ هێلا 940 ملیون كلم تهمام دكهت كو دبیته سالهك
ئهوێ پێتڤى ب 365 روژ و 6 دهمژمێر و 9 خولهك و 9.54 چركا
ههیه و ههتا جارهكێ ئهو لدور خو دزڤریت 23 دهمژمێر و 56
خولهك و 4.09 چركه دڤێن ، زانایێت فهلهكى هوسا عهردى
دبینین و دبێژن سالا فهلهكى یا دروست ئهڤهیه و زانا دبێژن
ئهو چوار خولهكێت كێم یێت هندێ نه دهمێ روژ دههلێت 4
خولهك دڤێن حهتا روناهیا وێ دگههته عهردى بهلێ ئهوا
خهلك لدیڤ دچن
نه بڤى رهنگى یه بهلكو 24 دهمژمێر
روژ و شهڤن و 365 روژ ساله ، مهبهستا مه سالێت روژێ نه
نه ههیڤێ . پشتى زانا دیڤچونهكا هویر كرى لسهر لدور خو
زڤرینا عهردى لدور خو بو وان دیار بو كو عهرد ههر 100 سالا
ئێك ژ هزارێ ژ چركهكێ لدور خو زڤرینا خو ژ دهست ددهت و دێ
یا بهردهوام بیت حهتا روژهك دهێت دبیته ئهگهرێ
دهركهفتنا ههیڤێ ژ كهمهرا كێشانا عهردى و ئهڤه دێ
بیته ئێكهمین ژ دهست دانا پێكهاتا عهردى چونكه ههیڤ پێك
هاتهكه ژ پێكهاتێت عهردى . دیسان سالانه ژ ئهگهرێ
دهركهفتنا ڤولكانا عهرد چهندهكێ ژ تاقا خو ژ دهست دهت .
3- دهریا و نهێنیێت وان . ههر ژ سالێت
1500 و حهتا ئهڤرو زانا ههولدان كرینه نهێنیێت دهریاى
بزانن بهلێ چونكه چ ئامیر نهبوینه كو بشێن بچنه ناڤا
دهریایا دا ، دا بشێن ڤان نهێنیا بزانن ، سالێت 1800 دا
پهرتوك هاتیه دانان لسهر نهێنیێت دهریاى و ئهڤه
پێزانینێت دهستپێكێ نه لسهر دهریاى . مه نهڤێت ئهم
بهحسێ دیروكا ڤان نهێنیا بكهین بتنێ دێ ئاماژێ دهینه وێ
گهمیا لسالا 1873 بریتانیا هنارتى بناڤێ (چالنجهر) و سێ سالا
مایه دناڤ دهریایێ دا و هندهك نهێنى دیتین ژ وان نهێنیا
ئهو دهریا سور تێكهلى ئهقیانوسێ هندى نابیت چونكه
سالوخهتێت وان ژێك جودانه و وهكى
ناڤبرهكێ دناڤبهرا واندایه ، پشتى ڤێ گهمیێ چهندین
گهمیێت دى چوینه و بو ماوێت درێژ دمانه دناڤ ڤان ئهقیانوسا
دا ، وهكى زانایێت دهریایێ دیاره دكهن كو نه بتنێ
دهریایێت مهزن تێكهلى ئێك نابن بهلكو لگهلهك جها دهریا
ههنه ئاڤا وان یا شرین و سویر تێكهلى ئێك نابن و سالوخهتێت
وان ب چ رهنگا وهكى ئێك نینن و گهلهك ئهگهر ههنه كو
وهنهكهن ئهڤ ئاڤه تێكهلى ئێك بن ههر چهنده زانا دبێژن
پێتڤى بو كریارا مهد و جهزێ ئێكا هند كربا كو ئهڤ دهریایه
تێكهلى ئێك بن . پشتى ڤێ ئێكێ وهكى مه گوتى برێكا
وێ ستێرا دهستگرد گهلهك نهێنیێت دى یێت
دهریاى هاتنه زانین . لڤێرێ مه نهڤێت ئهم بهحسێ وان
نهێنیا ههمیا و دهریا بدرێژاهى بكهین چونكه بابهتێ مه
نه ئهوه ئهگهر خودێ حهز بكهت و دهرفهت ههبو دێ مه
بابهتهكێ تایبهت لدور دهریا و ئهقیانوسا و نهێنیێت وان
ههبیت .
4- پێچانا دهروبهرێت عهردى (غلاف جوى) .
زانا دبێژن بو پهیدا بونا ڤێ پێچانا عهردى گهلهك دهم
بوریه و گهلهك كریارێت لسهر عهردى رویدان حهتا ئهڤ
غیلافه پهیدا بوین ، ئهڤ پێچانه پێك دهێت ژ ڤان گازان (77%
نتروجین و 21% اكسجین و 1% ارجون و دووهم اكسیدێ كهربون و
ههلما ئاڤێ 1%) و ئهڤ پێچانه تهخه تهخهیه و گهلهكا
بهرفرههه ههر تهخهك ب كارهكى رادبیت تهخا مهغناتیسى
كو كارێ وێ گرتنا وان تیشكێت روژێ یه ژ دهرڤهى ڤان تهخێت
دى یه و تهخا ئوزون و تهخا غازى و تهخا ئاڤى و گهلهك
تهخێت دى . پێكهاتێت ڤان تهخا یێت كیمیاوى گهلهك
پێگهاتهكا سهیر و
عهنتیكهیه و ئهو بخو خو دروست دكهت
بو نمونه دهمێ ددوهم اكسیدێ كهربون كێم دبیت ڤولكانهك دێ
لسهر عهردى چێ بیت و دووهم اكسیدێ وێ ڤولكانێ دێ چیت و وى
جهێ ڤالا تژى كهت ، دناڤا وێنان دا جهێت ڤان تهخا مه دهست
نیشان كرینه . ئهڤ پێگهاته لڤێ داویێ ژ لایێ وان ولاتێت
كارێ كارگههێت مهزن دكهن توشى هندهك گهورینا بویه و ئهو
دووهم اكسیدێ ژ ڤان كارگهها دهردكهڤیت و دگههیته ڤێ
پێكهاتێ و د ئهنجام دا تێته سوتن و پیس دبیت و گهورین تێدا
پهیدا دبن ب تایبهتى تهخا ئوزونێ و بویه ئهگهرێ سهرهكى
بو گهورینا كهش و ههواى لڤان سالا و ههمى
سالا ناڤێ وان ولاتا تێته توماركرن
ئهوێت ژینگههێ پیس دكهن و امریكا لرێژا ئێكى یه لناڤا ڤان
ولاتا ، رێژا دووهم ئوكسیدێ كهربون ب شێوهیهكێ بهرچاڤ
لناڤا ڤان تهخا زێده بویه و زانا دبێژن ئهڤه دێ بیته
ئهگهرێ هندێ كو پلێت گهرمێ لسهر عهردى زێده بن . ئهڤ
پێچانهیه ب گشتى عهردێ مه رون دكهت و بارانا دبارینیت و
عهردێ مه دپارێزیت ژ وان تیشكێت روژێ و گهردونێ . ئهگهر
هات و ئهڤ پێچانه نهما هینگێ ژین ژى لسهر عهردى نامینیت .
بهرى زانا بشێن بلند بفرن ئهوان هزردكر روژ گهردونێ ههمیێ
روندكهت بهلێ دهمێ زانا لناڤهراستا سهد
سالا بیستێ شیان برێكا هندهك گهمیا ژ ڤى
غیلافێ جهوى دهركهڤن وان دیت روژ لپێش چاڤێت وان وهكى
ستێرهكا بچیك و ڤهمریاى لێ هات و عهسمان تارى بو و رحهت
دشیان بهرێ خو بدهنه روژێ . زانا ژڤێ ئێكێ سهرسومان بون و
پسیار ژ ئێك و دوو دكر بوچى عهسمان تارى بو .! جارهكا دى
ژوردا هاتنه ناڤ ڤى غیلافى ئهوان دیت رون بو هێدى هێدى و روژ
دژوار بو و نهشیان ئێسكهر بهرێ خو بدهنه روژێ . لوى دهمى
زانا دهست دا لێكولینا لسهر ڤێ پێچانێ و بو وان دیار بو كو
ئهگهر ئهڤ پێچانه نهبیت چ فهرقى لناڤبهرا ههسارا
عهردى و مێركورى نابیت و روناهى لسهر عهردى
نامینیت . زانا دبێژن روناهیا روژێ و وان
مهلاین مهلاین ستێرێت ل عهسمانى گهش دكهن ئهگهر برێكا
هندهك گازێن هویر نهبیت لناڤا گهردونێ ناهێته دیتن و
گهردون پتر ژ 90% یا تاریێ دا و ئهڤ گازێن هویر ژ دهرڤهى
پێچانا عهردى نینن لهوما روناهى ناهێته دیتن . زانا دبێژن
ئهڤ پێچانه ئێك ژ هزارێ تیشكێت روژێ دگههنێ ، دهمێ ئهڤ
تیشكه دگههنێ ئهو لایێ لبهر ڤان تیشكا رون دبیت و تێته
شهحن كرن برێكا هندهك كریاریێت فیزیاى كو دناڤدا رویدهن و
موكم و پهیت دبیت د ئهنجام دا شین دبیت و روناهیێ دهته
عهردى ، لسهر ڤى بناغهى هوسا تێته زانین
ئهڤ شیناتا ئهم ب روژێ دبینین ئهو نه
عهسمانه ئهو غیلافێ عهردى یه چونكه ئهگهر ئهو عهسمان
با مه دیتى دا رهش بیت و ستێر ژى دا هێنه دیتن . بو پتر
رونكرنا ڤى بابهتى دێ بێژین روناهیا گلوپهكێ ئهگهر برێكا
وزا الكتریكێ و وێ كریارا فیزیایى ئهوا سالب و موجبا برێكا
تێلهكا زراڤ تێكهلى ئێك دكهت و شهحن دبیت و روناهیێ دهت
بڤى رهنگێ گلوپێ ئهڤ غیلافه ژى هندهك كریارێت فیزیاى
رویدهن و عهردى رون دكهت ، ئهو لایێ شهڤ ئهڤ پێچانه
دچرمسیت و مروڤ دشێت عهسمانى دناڤرا ببینیت و هندهك جارا
تیشكێت خراب یێت گهردونێ ئهوێت ژ هندهك ستێر و
جهێت دى تێن دشێن دناڤرا دهرباز بن و
ئهگهر بێت و ئهڤ تیشكه بگههنه مروڤى دێ مروڤى توشى ئێشێت
گران كهت و ئهڤهیه خرابیا شهڤێ ئهوا زانا لڤێ دوایێ
برێكا زانینا نوى بسهر هلبوین ، زانا دبێژن ئهرگێ سهر ملێت
ههمى مللهتانه ئهڤێ پێچانا عهردى پارێزن و كومپانیێت خو
یێت مهزن راوهستینن و سالانه هوشداریێ دهن . ئهڤه ئێك
ژوان پێگهاتایه ئهوێ بهردهوامیێ دهته ژینا مه لسهر
عهردى . زانا دبێژن بێ گومان روژهكێ مروڤ دێ بیته ئهگهرێ
سهرهكى بو نهمانا ڤێ پێچانێ ئهگهر بهردهوام ژینگهه د
پیسبونێ دا بیت .
5- پهیدابونا ژینا مروڤى لسهر ڤێ ههسارێ
. بو بهرسڤ دانا ڤێ پسیارێ زانا نهشیاینه چ بهرسڤێت بن بر
بدهن . ئهوان بیروبوچێن هندهك فهیلهسوف و خودانێن هزرێن
خیالى و نهدروست دبێژن ژین برێكا بهكترایهكى كو ژ ناڤا
گهردونێ هاتیه لسهر عهردى پهیدا بویه و ئهڤه ههمى
برێكا ێودفێ پهیدا بویه و ئهڤان كهسا بیروباوهرى ب چ
ئاینا نینه ههر چهنده لسالا 2007 بهكتریایهك هاتیه دیتن
ژ لایێ زانا و زانا دبێژن ژیێ ڤى بهكتریاى هندهك جارا
دگههیته 1 ملیون سال و دشێت ژ مهجهرهكێ بچیته
مهجهرهكا دى ، بهلێ دیار نهكریه كو ئهڤى بهكتریاى ژینا
مه یا ئینایه
سهر عهردى بتنێ زانا دبێژن دبیت هندهك
تشتێت دى ئهڤ بهكتریایه بینیت و ببهت وهكى توڤێ هندهك
گیا و داروبارى . هندهكێت دى بهرێ مروڤى دهنه هزرهكا دى و
دبێژن ئهو رێكا عهرد و گهردون پێ پهیدا بوین ههر ب وێ
رێكێ ژین ژى پهیدا بویه و چ خوداوهند نینن خودانێن ڤێ
بیروبوچونێ ژى نهشیاینه خهلكى رازى كهن و چ دهلیل ددهست
واندا نین بو سهلماندنا راستیا گوتنا خو . هندهكێت دى دڤێت
وهسا مه تێ بگههینن كو بهراهیكێ مروڤ نفشێ مهیمونكێ بویه
و ل بورینا دهم و زهمانا گهورین لسهر هاتیه كرن و بویه
مروڤ و خودانێن ڤێ هزرێ ژى باوهریێ ب چ
خوداوهندا نائینن ئهگهر هات و مروڤ ژ
مهیمونكێ ژى پهیدا ببیت كێ مهیمونك دایه ...؟! ئهز دبێژم
هزرا ڤان ژ ههمى هزرێت دى نه مهعقولتره چونكه نه تشتهكێ
بهرئاقله كو مروڤ ژ مهیمینكێ دروست ببیت نهخاسمه پشتى كو
لڤێ داویێ برێكا پێشكهفتنا زانستى ئاشكرا بوى كو پێكهاتا
مروڤى و مهیمونكێ گهلهكا ژێك دویره و ب چ رهنگا ناهێته
زانین كو مروڤ ژ مهیمونكێ دوروست ببیت خودانێن ڤێ بیروبوچونێ
چ بهاى بو مروڤى ناهێلن دهمێ مروڤى بهراورد دكهن دگهل ڤى
گیانهوهرى . ئهڤه هندهك بیروبوچون بون كوحهتا ئهڤروكه
ژى هندهك كهسێن خو ب زانا و رهوشهنبیر
دزانن بویه جهێ باوهریا وان . ب رهئیا
من چ ژڤان بیروباوهرا مروڤ نهشێت باوهریێ پێ بینیت و یا
دوروست ههر ئهوه یا قورئان دبێژیت . زانایێت گهردونێ حهتا
ئهڤروكه لسهر گهلهك بیروبوچونانه هندهك دبێژن
پهیدابونا ژینێ لسهر عهردى ئهوژى چهند دهم لسهردا
بورینه و بو دوو جارا پتر ژین پهیدا بویه و نهمایه و پاشى
پهیدا بویهڤه و زانا نهشیاینه مێژویا ڤان بون و مرنا ژینێ
دهست نیشان بكهن و ئهو مێژویێت تێنه بهحس كرن ژى ههمى
دوروست نینن و جهێ باوهریێ نینن ئهو لێكولینێت تێنه كرن
حهتا ئهڤرو ژى بهردهوام مێژویا وان زێده و كێم دبیت .
دیروكا عهردى یا درێژه و گهلهك گهورین
دڤێ دیروكێ دا لسهر ڤێ ههسارێ رویداینه وهكى هاتنا دهمێ
بهستیێ كو عهرد ههمى بویه بهستیه و مروڤێ وى دهمى 90%
مرى و هندهك گهورین لسهر كیشوهرا چێبوین و هندهك كێشوهر
بن ئاڤ بوین و هندهكێت دى دهركهفتین و گیانهوهرێت سهیر و
مهزن تێدا ژیاینه وهكى دهیناێورا و پاشمایێت وان ههمیا
لسهر عهردى هاتینه دیتن ، هندهك زانا یێل وێ باوهرێ كو
برێكا هندهك نهیازكا ئهڤ دهیناێوره نهماینه و هندهك ژى
دبێژن برێكا ئێشهكێ و ... هتد .
لداویێ مه نهڤێت ئهم ڤى بابهتى هند
درێژ بكهین چونكه ئهم لسهر ڤێ ههسارێ یێ دژین و روژانه
ئهم پێكهاتێت وێ ب چاڤ دبینین و بارا پترا نهێنیێت عهردى مه
زانینه و روژانه لسهر دهزگایێت راگههاندنێ تێته بهحس
كرن . بابهتێ بێت دێ لسهر مهریخێ بیت ئهگهر خودێ حهز
بكهت .
ژێدهر :-
1-
http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Earth&Display=OverviewLong2-
www.esa.int3-
4- الارچ فی قران الكریم .
د.زغلول راغب محمد النجار گبعه الپانیه 2006 بیروت لبنان
5- الكون الاحدب الدكتور
عبدالرحیم بدر دار القلم بیروت
6- اسرار الارچ د.موفق سمعی
گبعه بیروت لبنان
www.rtarabic.com |
