|
هاشم مجید بانى
ههسارا ڤێنوس ههسارا دووێ یه ژ لایێ
روژێ ڤه و پشتى وێ عهرد دهێت و نێزیكترین ههساره بو عهردى
و 38.2 ملیون كلم یا نێزیكى عهردى یه . نوكه ژى لناڤا
گهلهك مللهتا یار و خوشتڤیێت خو بڤێ ههسارێ بناڤ دكهن
وهكى كانێ چهوا ستران بێژ و هوزان ڤانێت مه خوشتڤیێت خو ب
ههیڤا عهردى تهشبیه دكرن بهلێ ئهڤ كهسه ئهگهر د
راستیا ڤێ ههسارێ بگههن كانێ یا چهوایه ههمى دێ
پهشێمانیا خو دهربرن د راستا خوشتڤیێت خودا چونكه ئهڤ
ههساره لدهڤ زانایێت گهردونێ ب ههسارا جههنهم هاتیه
بناڤ كرن ...! گهلهك چیروك و چیڤانوك و
سترانێت كهڤن
هاتینه گوتن ب جوانى و بهژن و بالا ڤێ ههسارێ ب تایبهت
لناڤا مللهتێت بهرێ دا ، ههمى تشتێ ڤێ ههسارێ ناڤێ (مێ) بو
هاتیه بكار ئینان و لدهڤ هندهك مللهتا ب خویشكا عهردى
تێته نیاسین و لدهڤ هندهكێت دى ب برایێ روژێ و كچا روژێ یا
بچیك و هتد ... دبیت ئهگهرێت ڤێ ناڤ لێدانانا مێ بو هندێ
ڤهدگهرن كو سالا ڤینوسێ 9 ههیڤه و دهمێ بزك كهفتنا ژنێ
ژى 9 ههیڤه ، رهنگه ژى ژبهر جوانیا وێ بیت چونكه دهمێ
تێته دیتن ژ ههمى ههسارێت دى جوانتره ژ لایێ روخسارى ڤه ،
ئهڤ ههساره لسالا 1610زایینى ژ لایێ زانایێ اتالى گالیلو
گالیلى
هاتیه دیتن .
مللهتێ سومهرى یێ بهرێ ئهڤ ههساره بناڤێ (ڕینانا) دنیاسى
و رامانا ڤێ پارچێ ئهوه خانما ئهسمانا و پشتى هینگێ گهورین
لسهر ڤى ناڤى كرن و كره (عشتار) ، لدهڤ چینی یێت بهرێ
تێته ناسین بناڤێ (نوتشین) و دبیته خێزانا (تاى بو) كو
ئهوژى ههسارهكه لناڤا گهردونێ و ههردوو ب خوداوهند بخو
دزانین ، لدهڤ ئاشوریێت بهرێ تێته نیاسین ب ستێرا سپێدێ و
خوداوهندا شهرى و ڤیانێ ، كهنعانیێت بهرێ دگوت ئهڤ
ههساره (ایلاته) و خێزانا (ایله) و ههردوو خوداوهندن ،
چیروكهكێ ژى ڤهدگێرن و دبێژن ژنهكا جان ههبو بناڤێ (زهره)
و حهتا ئهڤرو ژى
یا ساخه و یا
لسهر عهردى گرێدایه و ئهڤ چیروكه ب 10 رهنگا تێته
ڤهگوهاستن و جهێ باوهریێ نینه بتنێ وهك چیڤانوكهك تێته
ڤهگێران و مه نهڤێت لڤێرێ ب درێژى بهحسێ ڤان چیڤانوكا
بكهین دناڤا ژێدهرێت ڤى بابهتى دا ژێدهرێ ژماره1 بدرێژاهى
ئهڤ چیروكه تێته بهحس كرن ، ئهڤ ههساره ژى وهكى ههمى
ههسارێت دى لدور روژێ دزڤریت دگهل ئهلندا سپێدێ ل هندهك
روژێت دهست نیشان كرى مروڤ دشێت ڤێ ههسارێ بینیت و روناهیا
وێ دهمێ مروڤ دبینیت ژ روناهیا ههمى ستێرێت دى پتره و ههر
چهند سالا جارهكێ چهندهكێ نێزیكى عهردى دبیت چونكه خهتا
زڤرینا وێ لدور
روژێ پیچهكێ وهكى هێكێ یه و لسالا 2004 مروڤ دشیا باش
ببینیت و دیسان لسالا 2012 دوباره دێ باش هێته دیتن . بارا
پترا پێك هاتا ڤێ ههسارێ وهكى پێكهاتا عهردى یه بهلێ
غلافهكێ جهوى یێ ههى ئهو غیلاف دبیته ئهگهرێ هندێ كو
پلا گهرماتیێ لسهر عهردێ وێ گهلهك بلند بمینیت و هندهك
جارا دگههیته 500 پلا حهتا 865 پلا .غیلافێ ڤێ ههسارێ ژ
لایێ زانایێ روسى میخائیل لومونوسوف هاتیه ئاشكرا كرن . غلافێ
ڤێ ههسارێ پێك دهێت ژ 96.5% دووهم اكسیدێ كربون و 3.5%
نیتروجین و 0.015% دووهم اكسیدێ كبریت و 0.007% ئارغون و
0.002% ههلما ئاڤێ ،

هیدروجین ئهوا ژ
لایێ روژێ تێت دشێت دناڤ غیلافێ ڤێ ههسارێ را دهرباز ببیت و
بگههیته عهردێ وێ ژبهر 96% غیلاف وهكى مه گوتى ژ دووهم
اكسیدێ كاربون پێك دهێت لهوما ئهڤ هیدروجینه تێكهلى مادێت
دى دبیت و ئهو ڤولكانێت لسهر عهردێ ڤێ ههسارێ ژى دروست بن
بهردهوام دووهم اكسیدێ وان ڤولكانا و هیدروجین تێكهلى ئێك
دبن و تێكهلى مادێت دى دبن د ئهنجام دا بلند دبیت و دگههته
غلافێ وێ و وهكى فرنهكا قهپات لێ دهێت چونكه نهشێت
دوباره دناڤ غلافى دا دهركهڤیت و بهردهوام پلێت گهرمێ
ناهێته خوارێ و د بلندن و گازا دووهم اكسیدێ
كربون ئهگهرێ
سهرهكى یێ پهیدابونا گهرمێ یه ، ئهگهرێ نههاتنه خوارا
پلێت گهرمێ ئهڤهیه وهكى زانا دبێژن . زانا دبێژن مروڤ
نهشێت لسهر عهردێ مه عهردێ ڤێ ههسارێ بینیت ب چ ئامیرا
هندى ئهو ئامیر یێ دویر بین ژى بیت ئهو لایێ رونێ تێته دیتن
ئهو غیلافه ئهوێ دورێت ڤێ ههسارێ د پێچیت ئهو نه عهردێ
وێ یه تێته دیتن بهلكو غیلافه و یێ تژى دووهم اكسیدێ
كاربونه ، زانا دبێژن مێركورى و ڤێنوس و عهرد و مهریخ
ههرچوار بارا پترا پێك هاتێت وان وهكى ئێكن و ب خیشك و
برایێت ئێك تێنه ناسین . زانا دبێژن روبهرێ ڤێ ههسارێ ژى
چیا
تێدا ههنه و
چیایێت وێ پێك دهێن ژ مادێ رساسى و كهڤرى و هندهك مادێت دى و
تێته ههژمارتن ههسارهكا هشك و چ جه لناڤا ڤێ ههسارێ
نههاتینه دیتن كو ئاڤ لسهر بیت . گهرماتیهكا سهیر دناڤا
ڤان چیادا ههیه دیسان جهێت بهرفرهه و راست ژى ههنه لسهر
ڤێ ههسارێ وهكى افرودایت و تیرا و چیایێت بلند ژى ههنه . ژ
لایێ كێشانێ ڤه ئهڤ ههساره وهكى عهردى یه و دگهل
فهرقهكا كێم ئهگهر كێشا مروڤى لسهر عهردى 70 كلیو بیت
لسهر ڤێ ههسارێ دێ بیته 63 كیلو . پێك هاتێت ناڤا ڤێ
ههسارێ پێك دهێن ژ رساس و ئاسن و سیلیكون و كهڤر و چهندین
مادێت دى و ئهڤ ههساره
تێته ههژمارتن
گهرمترین ههسار لناڤا ههسارێت دى یێت كوما روژێ . لسهر
رویێ ڤێ ههسارێ ژى وهكى عهردى ڤولكان و هژیانێت ب هێز چێ
دبن و ژ ئهگهرێ ڤان ڤولكانا هندهك چیایێت مهزن حهلیاینه
سهر ئێك و هندهك چیایێت مهزن ژى دروست بوینه و روژانه
ئهڤ چیایه د حهلیێن مروڤى حێبهتى دكهن ، زانا دبێژن
عهردێ ڤێ ههسارێ 80% ڤولكان لسهر چێدبن و بهردهوام دكهلن
بو ماوێت درێژ و زوى ب زوى نا ڤهمریێن . دیسان تشتێ سهیرێ ڤێ
ههسارێ ئهوه كو روژا وێ ژ سالا وێ مهزنتره ئانكو پتره
ئهو ژى ژبهر كو گهلهك گهلهك كێم لدور خو دزڤریت وهكى
ههسارا
مێركورى . سالا وێ
دبیته 224 روژ و روژا وێ دبیته 243 روژ مهبهستا مه روژێت
عهردى نه . د ههر دهمژمێرهكێ دا 350 كلم دچیت لسهر خهتا
خو لدور روژێ . ژ وان لێكولینێت زانا لسهر ڤێ ههسارێ كرین ،
ناسا امریكى لسالا 1962 كهشتیا مارینز هنارت بو و لسالا 1990
كهشتیا ماجلان هنارت بو ، بو دیڤچونا ڤێ ههسارێ و پێزانینێن
باش هنارتبو لوى دهمى بو ناسا لسهر ڤێ ههسارێ . بو 16 جارا
روسیا هندهك ئامیر هنارتینه لسالێت 1970 حهتا 1984 بناڤێ
(فینیرا و فیجا) و شیاینه پێزانینێن باش وهربگرن لسهر ڤێ
ههسارێ و دیسان روسیا ل 15دیسهمبهرا 1970 فینیرا8 هنارت و
شیا بچیت

و بكهڤیته سهر
بانێ ڤێ ههسارێ و فینیرا 9 ژى شیا دیڤ دا بچیت و دادهته
سهر بانێ ڤێ ههسارێ و چهندین كهشتیێت دى یێت روسى چوینه
دیماهیك كهشتى فینیرا 16 ل ابریلا 1984 چویه . ئاژانسا ئیسا
یا ئهوروپى كو گهلهك ژ دهولهتێت ئهوروپى تێدا د بهشدارن
ئامیرهك بناڤێ ڤێنوس ئیكسپرێس لسالا 2005 هنارتیه و حهتا
ئهڤروكه كار دكهت لسهر ڤێ ههسارێ و روژانه وێنێت سهیر
یێت ڤێ ههسارێ تێنه گرتن و زانایێت ئیسا دبێژن ئهم نهشیێن
ڤێ كهشتیێ پنێرینه ناڤ غیلافێ ڤێ ههسارێ بتنێ ل هندهك
دهڤهرا نهبیت ژبهر كێشانێ و پلێت گهرمێ ئهڤ ئامیره دێ ژ
كار كهڤیت
ئهگهر بچیته نێزیكى عهردێ ڤێ ههسارێ . وێنێت روژانه ئهڤ
ئامیره دگریت دناڤا مالپهرا ڤێ ئاژانسێ تێنه دیتن . ئاژانسا
ئیسا یا ئهوروپى شیایه ب رێكا ڤى ئامیرێ نوى گهلهك
پێزانینا وهرگریت لسهر ڤێ ههسارێ و دیاره دكهن كو دهمێ
ئامیرێت وان وێنێ سهر عهردێ ڤێ ههسارێ نیشان ددهن غیلافێ
ڤێ ههسارێ ههمى یێ گرتیه و مروڤ نهشێت ژێههل ئهسمانى و چ
تشتا بینیت و یێ قهپاته ژبهر كادیا وان ڤولكانێت لسهر ڤێ
ههسارێ چێدبن و بلند بوینه عهسمانى و كومبوینه سهر ئێك .
ئهڤ دیمهنێت دناڤا ڤان وێنادا تێنه دیتن وێ هندێ
رادگههینن كو چ
تشتهكێ خودان رح نهشێت لسهر ڤێ ههسارێ بژیت . ئهڤه ئهو
ههسار بو ئهوا لناڤا مللهتێت بهرێ ب خوداوهند دهاته
نیاسین ...! و ئهڤ ئێكه وێ چهندێ رادگههینیت كو مللهتێت
بهرێ ژى نهزانى بو چ لسهر ڤان ههسارا روى دهت و بتنێ
هندهك جارا دهاته دیتن ل عهسمانى . ژبلى زانایێت مللهتێ
مایا كو لسالا 650 زایینى باسێ ڤێ ههسارێ كربو و 90% زانینێت
وان یێت وى سهردهمى درسوتن و دگهل زانیا ئهڤرو ژ ڤێ
ههسارێ تیته دیتن دگونجن ، زانا دبێژن یان وان ئامیرهك
ههبویه و ئهڤ ههساره دیتیه یان ئهڤ ئێكه برێكا سودفێ
چێبویه ئهگهر مهحاله لوى
دهمى ئهڤ ئێكه
هاتبیته زانین ..!
ژێدهر
:-
1-
الاستوره و التراپ - سید
القمنی - گبعه بیروت
-2 http://www.nasa.gov/worldbook/venus_worldbook.htmlhttp://www.esa.int/esaMI/Venus_Express/index.html
|