|
هاشم مجید بانى
ل
دوماهیا سهد سالا بیستێ زانا شیان هندهك كهشتیا دروست بكهن
و پێ بچنه ناڤ گهردوونى دا و شیان پێزانێن باش وهربگرن، بو
وان دیار بوو كو گهردوون یێ د بهرفرههبونهكا بهردهوام دا
و بلهزاتیهكا وهسا دناڤ ئێك دا دهێت و دچیت، كو چ جارا مروڤ
نهدشیا وێ هزرێ بكهت و زانا دیار كر دهستپێكێ ئهڤ
گهردوونه یا بچویك بویه ئێك (جورم) بوو و پاشى پهقینهكا
مهزن د وى جورمى دا پهیدا بویه و ب بورینا دهمى عهرد و
روژ و ههیڤ و گهردوون ههمى پهیدا بویه و روژانه د
بهرفرهه بوونێ دایه . وهك یا زانا ههر تشتهكێ دهستپێك
بو ههبیت دڤێت دوماهى ژى ههبیت، لهوا زانا دبێژن ب دیتنا
مه، ژ ئهگهرێ زێده بهرفرهه بوونا گهردوونى و ژێك هاتنه
دهرا وى نهرێكى دێ كهڤیته هاتن و چونا ستێر و ههسارا و
روژهك دێ هێت جارهكا دى كا چهوا ئێك جورم بویه دێ بیته
ئێك جورم ڤه . ل دویڤ باوهرا وان ئێكهمین تێك چوون د كوما
رۆژێ دا خوارنا ههیڤێ یه ژ لایێ روژێ وهكى زانا دهنه
دیاركرن. جارێ بهرى بچینه ناڤ بابهتى مه دڤێت دیار بكهین
كو ئهو ههسارێن كوما روژێ ههر ههسارهكێ ههیڤا خو ههیه
بتنێ (venus) و
(mercury) عهتارد و زهره)
نهبن . هندهك ژڤان ههسارا 2 ههیڤ ههنه وهكى
(jupiter) مشترى مه بابهتهك
دێ ههبیت لبن ناڤێ كوما روژێ دێ پتر لسهر ڤان ههیڤا ئاخڤین
.
زانا دبێژن بهرى 4 ملیار و نیڤ
سالا جورمهكێ ب قهبارێ مهریخێ یێ هاتى ب عهردى كهفتى و د
ئهنجام دا پهقینهكا مهزن رویدا ئاخهكا مهزن ژ عهردى
راكریه دهورو بهرێت عهردى و پاشى دهمێ زڤرینا عهردى
ئهوێ ئاخێ خو دایه ئێك و بویه ههیڤ پشتى چهندین مادێن دى
یێن گهردوونى تێكهل بوین . زانا دبێژن ئهڤ ههیڤا ئهم
دبینین بارا پترا روبهرێ وێ چیانه . ئهو لایێ روژ لێ دهت
پلا گهرماتیێ دبیته 110 پله و لایێ شهڤ 180 پلا دچیته دبن
سفرێ دا . ههیڤێ چ بهرگ ئانكو (غلاف جوى) نینن و تیشكێت روژێ
ئێكسهر دگههنێ . ژبهر ڤان ئهگهرا هندهك تهخێت وهكى
شیشهى پهیدا بوینه لسهر عهردێ ههیڤێ و ئهڤ تهخهنه
تشكا ب شهڤێ د هنێرنه سهر عهردى . پشتى ئاژانسا ناسا یا
امریكى شیاى لڤان 2 ههیڤێت بورى موشهكهكێ ل نهالهك ژ
نهالێت ههیڤێ بدهت دیار كر كو ئاڤهكا مهزن لبن عهردێ
ههیڤێ ههیه و دیسان چهندین مادێت دى ههنه وهكى (المنیوم
و تیتان و هلیوم 3) . ههیڤ نه بوى شێوهیه وهكى هوزانڤانێت
مه خوشتڤیێت خو پێ تهشبیه دكرن بهلكو ئاخهكا خاڤه و چ دى
نه ...!
ئهڤ ههیڤه 384.400 كم یا ژ
عهردى دویره و عهرد 1.560.000 هزار كم ژ روژێ یێ دویره
وهك یا زانا كو 1.200.000 هزار جارا روژ هندى عهردى یه روژ
وهكى فرنهكا نهنهوى یه و چێكریهكێ زورێ ب ترسه وهكى
رویبارێن ئاگریه ب سهر ئێك دا دهێت و دچیت و ب شێوێ تهپهكێ
و روناهیێ ددهته كۆما خۆ و خودان كێشانهكا (جاذبية)
ب هێزه و ب رێكا كێشانا خو جورم و ههسارێن خۆ دكێشته لایێ
خۆ و رادگریت و وهناكهت ژ جهێ خو بچن و ههمى جۆرم و
ههسارێن كوما رۆژێ ب قانونا كێشانێ كار دكهن و دهێن و دچن .
ههیڤ دیڤهلانكهكێ بچویكه بو عهردى و ههیڤا وێ ژ 29 روژ و
نیڤا پێك دهێت ئانكو نابنه 30 روَژ وهكى هندهك هزر دكهن .
عهرد وهكى هێكێ یه ئانكو نه یێ گروڤره وهكى تهپێ .
دهمێ ههیڤ لدور عهردى دزڤریت لسهرێ بلندێ عهردى نێزیكى
عهردى دبیت لوى دهمى هێزا پالدانێ یا عهردى كار دكهت و
ههیڤێ پالدهت و د ئهنجام دا لهزاتى دكهڤیته ههیڤێ و
ههیڤ خوشتر دچیت حهتا دویر دكهڤیت ژ سهرێ بلندێ عهردى
جارهكادى ههیڤ ب چونا خو یا سروشتى دچیت . زانا دبێژن
ئهگهر ئهڤ كریاره هوسا نهبا عهرد وى دهمێ ههیڤ نێزیك
دبو دا ههیڤێ كێشته لایێ خو و هینگێ دا ههیڤ هێت ب عهردى
كهڤیت چونكه عهرد خودان كێشانه . زانا دبێژن ئهو تشتێ
دبیته ئهگهرێ نهمانا ههیڤێ ئهوه كۆ روَژ ژ ئهگهرێ تێك
هاتن و تێك چونا خۆ د ههر چركهكێ دا (4) تهن و نیڤا ژ ووزا
خۆ ئانكو (تاقه) ژ دهست ددهت دیسان بهرامبهر وێ عهرد ژى
سالانه ب رێكا پهقینا ڤولكانا چهندهكێ ژ ووزا خو ژ دهست
ددهت و دیسان د ههر سهد سالا دا عهرد ئێك ژ هزارێ ژ
چركهكێ، ژ دهورانا خۆ ل دوور خۆ ژ دهست دهت، ههر چهنده
زۆرا كێمه ژى، بهلێ كارتێكرنێ ل ههیڤێ دكهت، چونكۆ دڤێ
ناڤبهرێ دا ههیڤ چ ژ ووزا خۆ ژ دهست نادهت، چونكۆ ل دویڤ
گوتنێن زانایان ههیڤێ نه گهرماتى ههیه و نه جورمهكێ
مهزنه كو بشێت خۆ راگریت ژ دهرڤهى كێشانا عهردى و لهوما
چ ژ ووزا خۆ بهرنادهت و یا پێدڤى بوو، ئهوژى ووزا خۆ كێم
كهت، دا بیاڤێ دناڤبهرا ههیڤێ و عهردى و ههیڤ و روژێ
دروست مابا، لهوما ئهو بیاڤێ دناڤبهرا عهردى و ههیڤێ دا
وهكى خو نامینیت و سالانه دبیته ئهگهرێ وێ چهندێ كو
ههیڤ 3 سهنتیمیتران ژ عهردى دویر بكهڤیت . زانا دبێژن ئهڤ
دویر كهفتنه دێ یا بهردهوام بیت تا روژهك دهێت ههیڤ ژ
كهمهرا كێشانا عهردى بچیته دهرێ و بچیته ناڤ كێشانا روژێ
و وێ گاڤێ روژ ب ساناهى دێ ههیڤێ ب لایێ خو دا بهت و خوت
ئهڤه دیماهیا ههیڤێ یه. زانا دیار نهكریه كانێ كهنگى دێ
ئهڤه چێ بیت، بهلێ چ گومانێ بۆ مرۆڤى ناهێلن كو دێ ههر
ئهڤ روژه هێت.
زانایێن گهردوونى، كانێ چهوا برێكا زڤراندنا گهردوونى دزانن
كهنگى و چهوا دێ ههیڤ غهیرین و رۆژ غهیرین چێ بن، وهسا
دزانن كانێ كهنگى ههیڤ دێ ژ كهمهرا كێشانا عهردى ژى چیته
دهرێ، بهلێ دیار ناكهن كهنگى .! ئهگهر بێت و ئهم بهرێ
خو ب دهینێ كانێ ههیڤ چ شول لسهر عهردى دكهت، دێ گهلهك
مفایێن وێ بینین ژبلى كو ب شهڤێ تیرۆژكێن روژێ دگههنێ و بو
مه دهنێریته سهر عهردى و روناهیێ ددهته مه ههیڤ كریارا
مهد و جهزرێ د دهریایێ دا تمام دكهت كو گهلهك مفا تێدا
ههنه، ئهگهر هات و ههیڤ نهما دهریایێن سهر رویێ عهردى
وهكى خو نامینن و دێ رابن و ژ سنورێ خو هێنه دهر و بیته
ئهگهرێ خهندقینا ب ملیونا خهلكى، چونكۆ ئهڤ دهریایه دێ
ب سهر گهلهك باژێرێن مهدا گرن . مروڤێ شیاى برێكا
پێشكهفتنا زانستى گهلهك تشتا بزانیت . یا دروست ههر ئهوه
یا خودێ دزانیت . ئهڤه تشتهكێ غهریب نینه لبهر موسلمانا
چونكه بهرى ڤان زانا قورئانێ ب 1400 سالا ئهڤ چهنده دیار
كریه دهمێ دبێژیت .
(فَإِذَا
بَرِقَ الْبَصَرُ ٧ وَخَسَفَ الْقَمَرُ ٨ وَجُمِعَ الشَّمْسُ
وَالْقَمَرُ ٩ يَقُولُ الْإِنسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ
الْمَفَرُّ ١٠) القيامة 7 - 10
بهلێ ئهگهر ئهڤ ئێكه چێ بوو، ئهڤه دێ ئهو روژ بیت
ئهوا دبێژنێ قیامهت .
تێبینى :-
براستى مه نهڤێت ئهم لایێ اعجازى یێ قورئانا پیروز بهحس
بكهین چونكه ئهڤه كارهكه زانینهكا بهرفرهه پێ دڤێت و
كهسێن شارهزا پێ دڤێن . ئهڤ لایێ اعجازى یێ ڤى بابهتى مه
ژ پهرتوكا زانایێ ناڤدارێ مێرى (د.زغلول نجار) وهرگرتینه
.
ژێدهر:
1- www.nasa.gov
-2
السماء فی القران الكریم د.زغلول
راغب محمد نجار الگبعه الرابعه بیروت لبنان 2007
|
