|
نێچیرڤان حهسهن گهڤهرکی
کوردستان وهڵاتهکێ کهڤنه و خودان مێژوویهکا
دیرو درێژه ولاندکا شارستانیهتێ و مروڤایهتیێ بویه دچهرخێن مێژوویی یێن کهڤن
دا ئاشکرابوونا شینوارا ل کوردستانێ بهلگهنه کو مروڤان دچهرخێن کهڤن دا ژیان ل
سهر ئاخا ڤی
وهڵاتی بوراندیه گهلهك ژڤان شینوارا بوینه جهێ ڤهکولینێ ژلایێ
گهلهك ڤهکولهرێن ناڤدار مینا(شکهفتا شانیدهر) کو مهزنترین و ناڤدارترین
شکهڤته ل کوردستانێ کو دکهڤێته چیایێ(برادوست) و ئێکهم جار ڤهکولین ژلایێ
کهسهکی ئهمریکی بناڤێ(رالف سولکی)دناڤبهرا
سالێن(1951 - 1961)ێل سهر ڤێ شکهڤتێ هاتینهکرن و دیار کر کو ژیێ ڤێ
شکهڤتێ 45 - 65
هزار سالایه بهری زایینی ههروهسا شکهفتا(هزار
مێرد) و گوندێ چهرمو کو
ئێکه ژ کهڤهنترین گوندێن کو کارێ چاندنێ لێ هاتیه کرن
. گوندێ گهڤهرکێ ژی ئێکه ژ گوندێن دهڤهرا بهرواری
ژێریا کو دکهڤیته باشورێ
ناحیا چهمانکێ دویراتیا (5کم) لڤی گوندی مینا گهلهك ژ گوندێن کوردستانێ چهندین
جهێن کهڤن و شینوارێن مێژوویی
لێ ههنه و ئهڤ شینواره ههبوونا ژیانهکا کهڤن و
دهسپێکی ل ڤی گوندی دسهلمینن چونکه ئهگهر مروڤ بهرێ خو بدهته گوندێ
گهڤهرکێ دێ بینیت کو گوندهکێ گهلهكێ ئاسێ یه
و دهوروبهرێت ڤی گوندی وهکی شویرهکا خورستیهو ههروهسا یا خویایه کو مروڤێ
کهڤن زێدهتر ژیانا وان ل سهر خورستی
بوویه و ئهڤ تشته ژی ل گهڤهرکی
گهلهکێ یێ بهرچاڤه
ههبوونا چهندین شکهڤت و ناوسك و گوڕستان و جهێن
کهڤن وشینوار و ناڤێن
مێژوویی ل گوندێ گهڤهرکێ بهلگهنه کو گوندێ ناڤبری
دیروکهکا کهڤن ههیه و مروڤان دکهڤندا ژیان ل ڤی گوندی بوراندیه وهکی شکهڤتا(کودك)
کو دکهڤیته رۆژههلاتا گوندی ب درێژاهیا(1کم) کو جهێ وێ جههکێ ئاسێ یه و سهرێ
وێ وهکی(کوپ کیه) لهوما دبێژنێ شکهڤتا ب کودك ههروهسا ئێك ژ شینوارێن
بهرچاڤێن گوندێ گهڤهرکێ شکهفتا(زمزم)ه کو ئهڤ شکهڤته دکهڤیته رۆژئاڤا
گوندی و گهلهك یا مهزن نینه و وهکو ناوسکهکێ یه و دبهرهکێ دا هاتیه کولان
و دهرێ وێ یێ بچیکه و دناڤدا نێزیکی دوو مهترا فرههه و دوو مهترا درێژه و
بلنداهیاێ وێ نێزیکی دوو مهترانه دیاره کو ئهڤ شکهڤته گهلهکا
کهڤنه چونکی بدهست هاتیه کولان و شێوازهکێ ئهندازیاری وهرگرتی یه و
وهکو کورسیکا دناڤدا دروستکرینه و ههروهسا ناڤێ زمزم ژی
رامانا ناڤهکێ مێژوویی ددهت . ههروهسا بهرێ(خهلوێ) کو بهرهکه دکهڤیته
ناڤا گهلیهکی ل باشورێ رۆژئاڤا گوندی دهمێ چاڤێت مروڤی ب بهرێ خهلوێ دکهڤن
ئێکسهر هزرا مروڤێ کهڤن و ژیانا کهڤن دهێته بیرا مروڤی چونکی ئهڤ بهرهب
شێوازهکێ ئهندازیاری گهلهك جوان و رێک
وپێك هاتیه دروست کرن! و دیاره کو ئهڤ
بهره ژی بدهست هاتی یه کولان چونکی تا
نوکه ژی شینوارێن کولانێ دناڤدا
دیارن دناڤ بهریدا وهکی ژورهکێ یه و دهوروبهرێت ژورێ وهکی کورسیکانه
و دوو(کولهك)لێ ههنه بوچوونا ژوو ئهڤ کولهکه ژی ب تنێ مروڤ دشێت
ب چیته دناڤ دیاره کو ئهڤ جوره ناوسکه بو
خو پاراستنێ هاتینه ب کارئینان ههروهسا بو پهرستنێ ژی هاتینه ب کارئینان
چونکی ناڤێ ڤێ ناوسکێ ب بهرێ(خهلوه) هاتیه ناڤ کرن و تا نوکهژی ئهڤه یێ
بهردهوامه و(خهلوه) رامانا هندێ ددهت کو مروڤ خو دویرکهت ژ خهلکهکی و
بچیته جههکێ تایبهت
یان بتنێ ئهڤ چهنده ب پهرهستنێ ڤه گرێدایه .
سهبارهت مێژوویا وی سهر دهمێ مه خو گههاندیه ماموستا(حهسهن ئهحمهد
قاسم) رێڤهبهری رێڤهبهریا شینوارا ل پارێزگهها دهوکێ دیار کر کو ئهڤ
جوره ناوسکه ب شیوهیهکێ گشتی ل کوردستانێ ڤهدگهرن بو چهرخێ(4) پشتی زایینی
کو وی دهمی دیانهتا مهسیحی ل دهڤهرێ
بهڵاڤ بوی رههبان بو پهرهستنێ چونه
دناڤ ڤان ناوسکادا . زێدهباری ڤان شینوارا گهلهك شینوارێن دی ل گهڤهرکێ ههنه
کو دهربرینێ ل مێژوویهکا کهڤن دکهن وهکو شکهڤتا(بیبێ) و(کونا بن دنێ) و (ههسپێ
کافر) و ژمارهکا گهلهکا گورستانا ل گوندێ ناڤ بری ههنه کو بیرا کهسهکی ناهێت
مروڤ ل ڤان گوڕستانا ڤهشارت بن ههروهسا گهلهك شینوارێت کهڤنه خانیا و
کاڤلا ل دهوروبهرێت گوندی ههنه دهمێ خهلکێ گوندی کار دناڤ زهڤێت خودا دکر
گهلهك بهرماکێت کهڤن دهاتنه دیتن وهکو جهرێن تژی رهژی و دستار و بهرێن
چێکری ب شێوازهکێ هونهری . پاراستن و گرنگیدان ب ڤان شینوارا ئهرکێ مه ههمیانه
و ئهرکێ لایهنێن تایبهتمهنده دڤی واری دا چونکی ئهڤ شینواره
وهڵاتێ مه دهنه
نیاسین کو
وهڵاتهکه جهێ مروڤایهتیێ و ژیانێ و
شارستانیهتی بوویه دکهڤن دا .
مفا هاتیه وهرگرتن ژ ڤی ژیدهری . د جهمال رهشید ، تاریخ کورد القدیم
|
