گرێ زیندانێ

                                                                               محمد عبدالله‌ ئامێدی

 

پشتا چیایێ که‌لا ئامێدیێ ، ول ناڤبه‌را کانی ره‌شێ و گوندێ خرابه‌ی ل ناڤ به‌رواری باڵا گره‌کێ بلند و جوان هه‌یه‌ دبێژنی ( گرێ زیندانێ ) ئه‌ڤ ده‌ڤه‌ره‌ ب گشتی و( گرێ زیندانێ ) ب تایبه‌تی ده‌ورو به‌رێن وێ جهێ شوینه‌وارا و شارستانیا گه‌لێ مه‌یه‌ و جهێ شانازی و پێ خوڕینا کوردایه‌ ، سه‌رێ گری یێ بلند دکه‌ڤیته‌ رۆژهه‌لاتێ ل بن سه‌روکانیا کانی ره‌شێ ، د ناڤبه‌را گری دا که‌رو پرتێن لینکه‌کێمه‌زنن  ل سالێن هه‌شتیا ژێ کێشایه‌ ده‌رێ و حه‌لان ‌ سوره‌کێ مه‌زن لوی جهی یه‌ لسه‌ر وی لینکی هه‌لاندی یه‌ ، هه‌ر دوو ره‌خێن بنێ لینکی دوو کون تێدا هه‌نه !‌ پتر بو هندی دچیت کو د ده‌مێ که‌ڤن دا ئه‌ڤه‌ کارگه‌هه‌کا شه‌رابێ بوویه‌‌ ژبه‌رمشه‌بوونا ره‌زین تری( نزبه‌ ) ل وێ ده‌ڤه‌رێ ، ده‌مێ مرۆڤ لڤی ره‌خی به‌ره‌ف رۆژئاڤا دچیت  ،  ژنشکه‌کێ ڤه‌ دێ مرۆڤ چیته‌ سه‌ربانێ زیندانه‌کا راست عه‌رد ، کو نوکه‌ دوو قات ( تابق ) دیارن ل بن ئه‌ردی دئاڤانه‌ . زیندان ژ باکوری ب درێژاهی به‌ره‌ف باشوری ڤه‌ دهێت (7) حه‌فت میترا یا درێژه‌ ، نوکه‌( 4 ) میتر دئاڤانه‌ و(3) میتر خرابوینه‌ ئه‌وا نوکه‌ نهان کری ب چوار به‌راهاتی یه‌ نخاڤتن و هه‌ر به‌ره‌کی (40) سم ، ب هشکه‌به‌ری هاتی یه‌ یا ئاڤاکرن و بانێ وێ گه‌له‌کێ موکومه‌ ، که‌سه‌ك نه‌شێت لێ قورتال بیت ، ده‌رگه‌هێ وێ ژلایێ باکوری ڤه‌ مایه ،‌ فره‌هیا ده‌رگه‌هی( 70 ) سم و بلنداهیا وی (80 ) سم وهه‌رچوار ره‌خێن ده‌رگه‌هی به‌رن ، ده‌مێ مرۆڤ ل قاتێ سه‌ری  دهیته‌ خوارێ ، هه‌ر دوو ره‌خێن زیندانێ ژلایێ باکوری و باشوری ڤه‌ میتره‌کن ، و فره‌هیا نیڤا زیندانی ( ناڤبه‌را ) وێ میترو نێڤن ، ده‌ما مرۆڤ دچیته‌ قاتێ دووێ ،  کاریته‌كێ سێ میترا درێژه‌ وده‌ستێن مرۆڤی تێوه‌ر ناهێن ، ده‌مێ مرۆڤ دناڤ وان کاریتێن به‌ری خوار دکه‌ڤێت دچیته‌ قاتێ بنی و تژی تێدا به‌ره‌هویرك و ئامایه‌ ، خه‌لکێ ده‌ڤه‌رێ دبێژن گوندێ (هێسێ ) وحه‌تا ( خرابه‌ی ) هه‌می باژیره‌کێ به‌ر فره و مه‌زن بوو دگوتنێ باژێرێ( مازونده‌ران ) و قه‌ڕاله‌کێ مه‌زن حوکمرانی لێ دکر دگوتنێ (ئه‌فریسیان) و پشتی حوکمرانیا وی کچاوی بناڤێ ( نارنجه‌ خاتووین ) حوکم دکر ، ئه‌ڤ که‌لهه‌ نێزیکی زیندانێ یه‌ ول گرێ زیندانێ زیندانا خو ئاڤاکر و ب ناڤێ وێ هاته‌ ناڤکرن کو دبێژنێ( زیندانا نارنجه‌ خاتووینێ ) و هه‌ر که‌سه‌کێ سه‌ر پێچیه‌ك یان شاشیه‌ك کربا ، یان ئیك لێ گرتبا و دشیان به‌ره‌کی ب ده‌رگه‌هی ڤه‌نن که‌س نه‌ دشیا بهێته‌ ژده‌رڤه‌ ، هه‌لبه‌ت ڤێ زێندانێ  زێره‌ڤانێن خویێن زیره‌ك و چه‌له‌ نگ هه‌بوون ، زیندان و حه‌بسخان ل ده‌مێن که‌ڤن ول که‌لهه‌ و شانه‌شین و باژێرێن  ئاسێ هه‌بوون و ئێك ژ جهێن میرگه‌ها بوون و هه‌می میرگه‌هێن کوردی حه‌بس و زیندانێن خو هه‌بوون وه‌کی ئامه‌دی ، هه‌ولێری ، ئامێدیێ ، میافارقین و گه‌له‌ك باژێرێن دی یێن کوردا و هه‌ر ده‌م حه‌بس و زیندان نێزیکی سه‌رایا میران بوو ، و هه‌می ده‌ما زیندان ب سه‌ر میری ڤه‌ بوون!  دا کو زاڵ بیت لسه‌ر دوژمن و هه‌ڤڕکێن خۆ ، و ژوان دیروکنڤیسێن ئاماژه‌ ب حه‌بس و زیندانێن باژێرێن کوردی داین( یاقوت حه‌مه‌وی )ئه‌وی په‌سنا باژێرێ ( حه‌رانێ ) کریه‌ و دبێژێت حه‌بسا وان ب به‌روئاخا هاتبو ئاڤاکرن و ده‌رگه‌هێ وێ ئاسن بوو، پێك هاتبوو ژ هژماره‌کا ژوورا، و ئاڤاهیێ وان گه‌له‌ك دئاسێ بوون  به‌لێ باراپتر ل ده‌مێ که‌ڤن ب حه‌بس هاتی یه‌ ناڤکرن ژ به‌رکو  دهاتنه‌ ئاڤاکرن وه‌ك ئاڤاهی به‌لی زیندان ئه‌و بوون یێن بن ئاخ چێد کرن ، دیسا ل باژێرێ یامێدیێ و ب ره‌سه‌ریا میرگه‌ها به‌هدینان ل ئامێدیێ ناڤبه‌را رێکا ده‌رگه‌هێ زێباری و سه‌ریا میرگه‌هێ حه‌بس هه‌بوو و بارا پتر دقێرکری بوون له‌وما دگوتنێ حه‌بسا قێری.

ژێده‌ر:-

- المدینه‌ الکوردیه‌ _ من القرن (4-7ه) (10-13م) _ دراسه‌ حچاریه‌. 

- فرهاد حاجی عبوش - دارسپیرێز للطباعه‌ والنشر - ص 90 91 .

- سوپاس بوو رێزداران (مامێ محمد عامر صادق و به‌رێز صلاح صادق و به‌رێز جمال ره‌مه‌زان کو پشته‌ڤانی و هاریکاریا من کری یه‌ ب پێزانێن خو ..