سه‌ره‌كی   |   ده‌رباره‌ى مه‌   |   په‌یوه‌ندی

قه‌زا وناحیه   كومه‌ڵكه   گوند   چیا   كانی و ریبار   هاڤینگه   شینوارێن ده‌ڤه‌ری   ئه‌ده‌ب و هونه‌ر   فلكلور   ستران و موزیك   ناڤدارێن ده‌فه‌رێ   شه‌هیدێن ده‌فه‌رێ
ره‌نگا و ره‌نگ    سالنامه    هه‌لكه‌فت و بیره‌وه‌ری    ئاگه‌هداری    ئه‌رشیفێ ده‌نگ‌ و باسا    ئه‌لبوم    رێڤه‌به‌ریێن میری    لینك     زانست     ئه‌رێ تو دزانى      زاروك
:-:

 

 گوندێ ئیسفكا......وارگه‌هـ جوگرافیا شینوار وئه‌فسانه‌

 

 

                                                                                                                كوڤان ئحسان یاسین

 

ڤه‌دانا به‌رپه‌ره‌كێ كه‌ڤنار دناف چه‌پ وچیرێن چیایێ مه‌تینێ كه‌ڤنار وتژى شینوار وبه‌رمایێن باب و باپیرا شیانێن وان یێن هزرى وزه‌ند وباسكێن كارى،تێگه‌هه‌كێ مروڤایه‌تى دیتنه‌كا دیروكى وقوناغه‌كا شینوارى دێ بابه‌تێ مه‌یێ ڤێ جارێ بیت وگوندێ ئیسفكا دێ خو دناف به‌رپه‌رێن گوڤارا سیلاڤا ره‌نگێن دا بینیت.

هه‌ر ژ بو ڤێ مه‌ره‌مێ هه‌ڤال(عابد ئیسفكى) ره‌نجه‌كا مه‌زن بر ژ بو خو ئاماده‌كرن بو ڤه‌كولینا كومه‌كا بابه‌تا ل گوندێ ئیسفكا ،وه‌كى گروپه‌كێ كارى ئه‌م بسه‌ركه‌فتینه‌ گوندێ ئیسفكا گروپ ژى ئه‌ڤه‌ بون(ئه‌نه‌س ئیسفكى،عابد حه‌سن ئیسفكى،مسته‌فا عه‌بدوره‌حمان ئه‌ره‌دنى،حه‌سه‌ن ئه‌ره‌دنى ،كوڤان ئحسان) و روژا ئه‌ینى رێكه‌فتى 16/4/2010 مه‌ بو ڤێ چه‌ندێ ته‌رخان كر.

   دیاره‌ تا نها دوو نڤێسینێن به‌راهى لسه‌ر گوندێ ئیسفكا هاتینه‌ ئه‌نجام دان نڤێسینه‌كا هه‌مه‌ره‌نگ ل سایتێ ئه‌ره‌دنا ژورى( مالپه‌رێ ئه‌ره‌دنا ژوری)  هاتیه‌ به‌لاڤكرن،و نڤێسینا دوویێ نڤێسه‌ر (جه‌میل محه‌مه‌د شێلازى) لسه‌ر چه‌په‌رێن پاشاى به‌لاڤكریه‌،كو براستى هه‌ردوو جهێ رێزێ نه‌ و ده‌رگه‌هن بو ڤه‌كولێنێن زانستى لسه‌ر ڤى گوندى.

جوگرافیا ئیسفكا:ئه‌ڤ گونده‌ دكه‌ڤیته‌ باكورێ كومه‌لگه‌ها قه‌دشێ لبنارێ چیایێ مه‌تینى و دكه‌ڤیته‌ دناف دوله‌كا گرتى ژ لایێ باكور وروژهه‌لات وروژئاڤى بتنێ ژلایێ باشورى ڤه‌ نه‌بیت كو چاڤێن مروڤى سپنێ به‌هدینا دبینن ژ لایێ كارگێرى ڤه‌ سه‌ر ب رێڤه‌به‌ریا ناحیا سه‌رسنكێ_ قه‌زا ئامێدیێ ڤه‌،روژهه‌لاتێ وێ گوندێ بوتیایه‌ باكورێ وێ چیایێ مه‌تینایه‌ و هنداف ده‌ڤه‌را به‌روارى بالا وگوندێ شێلازایه‌،و باشورێ وێ درێژ دبیت تا دگه‌هیته‌ سه‌ر نهالا سپنه‌ى وروژئاڤایێ وێ دگه‌هیته‌ سه‌ر سنورێن ئینشكێ،سروشتى قه‌نجیه‌كا باش دگه‌ل ڤى گوندى كریه‌ بتایبه‌ت هه‌بونا كومه‌كا كانیێن ئاڤێ كو ژێده‌رێن را كیشانا ژیانێ نه‌ و بنه‌كوكا ئاڤاكرنا ژیانێ یه‌ ژ وان كانیا (كانیا ئیسفكا یا سه‌ره‌كى،په‌سارێ، كانیا نیڤا گه‌لى،كانیا دره‌وین ،بركا قه‌سیلێ،بركا هاڤرى....هتد)،دیسان كومه‌كا شكه‌فتێن سروشتى ئه‌ڤى جهى دخه‌ملینن كو یا دیاره‌ هه‌ر ژ كه‌ڤن تا نها مروڤى مفا ژێ وه‌رگرتیه‌ و ئه‌م دشێن پشك بكه‌ینه‌ سه‌ر دوو پشكا:پشكا روژهه‌لاتى(شكه‌فتا عیسێ وئوما وچه‌پا باهیڤا و شكه‌فتا ده‌رته‌نگى) پشكا روژئاڤاى(شكه‌فتا سور وپشت ستوین وشكه‌فتا ئوسێ سمائیلى ومام عه‌لى وشكه‌فتا خوارێ...هتد) دیسان شكه‌فتا( خان ئاڤده‌ل) دكه‌ڤیته‌ سه‌رێ چیایێ مه‌تینا.

ناڤێ ئیسفكا:دیاره‌ تا نها رامانا ئه‌ڤى ناڤى نه‌ هاتیه‌ زانین كو بنه‌كوكا وێ ژچ هاتیه‌،دیسان ماموستا (جمال بابان) دپه‌رتوكا خودا(اصول اسماء المدن و المواقع العراقیه‌) بهه‌ردوو پشكا ڤه‌ ناڤێ ئیسفكا شروڤه‌ نه‌كریه‌ و یا دهێته‌ زانین كو ئه‌ف په‌رتوكه‌ ژێده‌رێ سه‌ره‌كیێ شروڤه‌كرنا ناڤایه‌،لێ هه‌ر چاوابیت باهرا پتر ژ ناڤێن ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ گرێداى كریارێ نه‌ یان د چنه‌ دناف وى تشتى دا یێ بده‌ست دهێته‌ گرتن،ره‌نگه‌ ناڤێ ئیسفكا ژ ناڤێ كه‌سه‌كى هاتبیت بناڤێ (یوسف) و ئه‌م دكورده‌واریێ دا بچووك دكه‌ین دبیته‌(ئیسف_گه‌له‌ك جارا لجهێ پیتا ف ئه‌م پیتا ڤ بكاردئینین و دبیته‌ ئیسڤ!!) دبیت ئه‌و كه‌سێ بو ئێكه‌م جار ئیسفكا ئاڤاكرى بناڤێ وى هاتبیته‌ ناڤكرن،هه‌ر چه‌نده‌ دانعه‌مره‌كێ ئیسفكا گوته‌ مه‌:ناڤێ ئیسفكا ژ سفكایه‌تیێ هاتیه‌ چونكه‌ ژیان وخه‌و ل وێرێ گه‌له‌كا سفكه‌!؟لێ ئه‌گه‌ر ئه‌م كویر تر به‌رێ خو بده‌ینه‌ ناڤێ ئیسفكا دێ بینین كو پیتا (e)دزمانێ سومه‌ریێ كه‌ڤندا به‌رى(5000)سالا ژ نها دهاته‌ بكارئینان و پیتا(e)بو كوچكه‌كا سه‌ركردایه‌تیێ یان جهه‌كێ بهێز دهاته‌ بكارئینان،لێ تشتێ بالكێشا مه‌ بخو دبه‌ت هه‌بونا ئوجاخه‌كێ دناف ئیسفكادا بڤى ناڤى،دیسان پێتڤى یه‌ ئه‌م بدوور نه‌زانین كو ئه‌ڤ ناڤه‌ ژ ناڤێ كه‌سه‌كێ دیندار هاتبیت چونكه‌ تامه‌كا دیروكى یا كه‌ڤن یا لسه‌ر مزگه‌فتا ئیسفكا هه‌ى د رێزێن بهێت دا دێ هیێنه‌ سه‌ر.

بێ ده‌نگیه‌ك وپه‌رژانه‌كێ دیروكى لسه‌ر ئیسفكا:هه‌ر چه‌نده‌ تیشكێن دیروكى ئاركیولوجى بره‌نگه‌كێ گشتى نه‌ گه‌هشتینه‌ باهرا پتر ده‌ڤه‌رێن كوردستانێ ،و نالینا ده‌ڤه‌را ئامێدیێ ژ یا هه‌میان بهێزتره‌ بتایبه‌ت گونده‌كێ وه‌كى ئیسفكا كو دیروكێ هه‌ڤالینى وباهر تێ هه‌بویه‌ و بسپورێن نها خو لدیروكا وێ نه‌كریه‌ خودان ،هه‌ر چاوابیت دیاره‌ ئه‌م نه‌ شیێن رێزبه‌نده‌كا تێروته‌سه‌لا دیروكى بده‌ینه‌ دیروكا ئه‌ڤى گوندى چونكه‌ مه‌ چ نڤێسینێن كه‌ڤن تا ئه‌ڤرو نه‌ دیتینه‌ كو ئه‌م پشتا خو پێ راست بكه‌ین ئه‌ڤه‌ ژ لایه‌كى ڤه‌ ژ لایه‌كێ دیڤه‌ دیاره‌ كو چ جهێن مه‌زن یێن سه‌ركردایه‌تیێ خو دناف ئیسفكادا نه‌دیتیه‌ هه‌ر چه‌نده‌ جهه‌كێ ئاسێ یه‌ و زوو ب زوو مروڤ نه‌شێت هێرشێ بكه‌ته‌ سه‌ر ،لێ ژ بیر نه‌كه‌ن كو گه‌له‌ك گه‌زه‌نگ بو وێ چه‌ندێ دچن كو جهێ راكێشانا مێرێن میرگه‌هێ بیت دیسان سێربه‌ندیا وێ ئایندار وپیره‌كێن ئاینێن دى مه‌نده‌هوش كربن.

ئه‌فسانا خزینا كافرى وكه‌ڤرێ مناسبى:تیكهه‌لبونا ناڤ وشیانێن كه‌سا دگه‌ل بیروباوه‌رێن جودا جودا ژ لایێ فه‌لسه‌فى و ئاینى وره‌وشتى ڤه‌ چ باش چ خراب ده‌رگه‌هه‌كه‌ بو دروستبونا دیاردا(phenomenon) و ئه‌فسانا(Mythology) ل ڤێره‌ ئیسفكا ژى باهرا خو تێ هه‌بویه‌ وه‌كى هه‌مى ده‌ڤه‌رێن دى یێن كوردستانێ نه‌ خاسمه‌ وه‌كى مه‌ ئاماژه‌ پێ داى بالكێشا ئاینى یا لسه‌ر ئیسفكا دا گرتى.

به‌رێ خزینێ كو به‌ره‌كێ بره‌نگێ هێكه‌كێ یه‌ و یێ سروشتى یه‌ ژ ئه‌گه‌را بارودوخێ هه‌وایى دروست بویه‌ و دیاره‌ چ ده‌ستكاریا مروڤان تێدا نه‌ هاتیه‌ كرن ،ژ بلى ئه‌و ده‌ستكاریا هزرى نه‌ بیتن ئه‌ڤا مروڤان ئه‌فسانه‌ پێڤه‌ دروست كرى ،لگور ئاخفتنێن دانعه‌مرێن گوندى كو دبێژن( ل روژا ئه‌ینى ئه‌و كافر ده‌ردكه‌فت و هه‌ر كه‌سێ خو نزیكى ئه‌ڤى جهى كربا دا سه‌رێ وى بریت!؟) بێ گومان دبیت هنده‌ك مه‌ره‌مێن دى د پشترا هه‌بن نه‌ خاسمه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م روودان و ده‌مێ ئه‌فسانێ شروڤه‌ بكه‌ین.

كه‌ڤرێ مناسبى شكه‌فته‌كا بچوكه‌ و دیاره‌ جهێ خلوه‌كا ئاینى بو باهرا پتر تیشك بو وێ چه‌ندێ دچن كو كه‌سه‌كێ روحى ئایندار یان پیره‌كه‌كێ ئاینى یێ ژ خودێ ترس بیروته‌ك و پێ رابونێن ئاینى ئه‌نجام دابن و بچاڤه‌كێ پیروز هاتبیته‌ به‌رێ خودان بتایبه‌ت به‌رێ خودانا پیروزا خه‌لكى بو باهرا پتر ژ مناسبا،هه‌ر چه‌نده‌ ده‌ست درێژیه‌ك لڤان دوماهیا لسه‌ر هاتیه‌ كرن و دیاره‌ هنده‌ك كه‌سا بمه‌ره‌ما زێر وزیڤا تێكدایه‌!؟ .

مزگه‌فت وجهێن ئاینى ل ئیسفكا:خه‌لكێ كوردستانێ بره‌نگه‌كێ گشتى یێ گرێداى ئاینان بو و دیاره‌ وه‌كى( مینورسكى) د په‌رتوكا خودا(الاكراد)ئاماژه‌ پێ د ده‌تن كو هزرا ده‌روێشایه‌تیێ لسه‌ر هزر وده‌رونێن كه‌سێ كورد هه‌یه‌ ئه‌ڤه‌ ژى نیشانا ژ خودا ترسى یه‌،كومه‌كا جهێن ئاینى به‌رمایێن خو ل گوندێ ئیسفكا پاراستى نه‌ دناف ئه‌ڤێ گێله‌شوك و شه‌ره‌نیخێدا هنده‌ك ئه‌گه‌ر و ئه‌نجامێن نوى دكه‌ڤنه‌ به‌ر ده‌ستێ مه‌ بتایبه‌ت ژ بو شروڤه‌كرنا مزگه‌فتا گوندێ ئیسفكا، ژوان جهێن پیروز و ئاینى:گورستانا غه‌ریبا كو تا نها خه‌لك بچاڤه‌كێ پیروز به‌رێ خو د ده‌تێ و دزڤرینه‌ ڤه‌ بو سه‌رده‌مێ (خه‌لایێ)دیاره‌ كو به‌رى شه‌رێ جیهانیێ ئێكێ(1914_1918ز) ئه‌ڤێ خه‌لایێ ل ده‌ڤه‌رێ هه‌میێ دایه‌ لدور ئاخفتنێن خه‌لكێ گوندى كو هه‌ر كه‌سه‌كێ وى ده‌مى ل وارا مربا دا دناف گورستانا غه‌ریبا دا ڤه‌شێرن.

ئه‌گه‌ر ئه‌م بهێنه‌ سه‌ر هونه‌رێ بیناكاریێ ئیسلامێ ژبو دروستكرن و ئاڤاكرنا مزگه‌فتان دێ بینین كو لسه‌رده‌مێ پێغمبه‌رى(س) مزگه‌فت گه‌له‌كا ساده‌ بو ئه‌و بو جهێ ده‌ستهه‌لات و ده‌ركرنا بریارا یان بره‌نگه‌كێ دى ئه‌م دشێن بێژین كو ده‌ستهه‌لاتا(ته‌شریعى و بریاردان ویاسادان و جى به‌جى كرن) هه‌مى دناف مزگه‌فتێ دابون دگه‌ل فێربونا ئاینى یان ئه‌م دشێن بێژین حوجریت ئاینى وه‌كى خاندنگه‌هێن نها دناف مزگه‌فتێ دابون و تا نها ژى ئه‌ف دیارده‌ مایه‌،لێ لسه‌رده‌مێ عه‌باسى هه‌مى ده‌ستهه‌لات ژێك هاتنه‌ جوداكرن و ستایلێ مزگه‌فتێ یێ بیناكارى بڤى ره‌نگى بو (هولا مه‌زن یا نڤێژ وخوتبه‌ تێدا دهاتنه‌ ئه‌نجام دان و باهرا پتر جارا ژوره‌كا تایبه‌ت هه‌بو ب وانێن ئاینى ڤه‌ دیسان ژوره‌كا دى هه‌بو بو مه‌ره‌ما پاراستنا كه‌ل وپه‌لێن مزگه‌فتى و كه‌نجینه‌كرنا داهاتیێ مزگه‌فتێ ژ بو وه‌رزێن جودا جودا) ئه‌ڤێ دیاردا بیناكارى د فه‌رهه‌نگێن زانستى دا دبێژنێ(ئاڤاهیێ سێ لاى_three department) ره وریشالێن ڤێ دیاردێ كه‌له‌ك دكه‌ڤن كو بو هزارا سیێ به‌رى زاینێ دزڤرنه‌ ڤه‌.

مزگه‌فتا ئیسفكا ئه‌وا به‌رمایێن وێ ژ دویر دیار كو ده‌ما مروڤ قه‌ستا گوندى دكه‌تن ئێكه‌م جار ئه‌و ئاڤاهیێ زه‌بله‌ح و برێك وپێك خو لبه‌ر چاڤێن مروڤى د ده‌ت،ئه‌ف مزگه‌فته‌ ژ دوو ژورێن سه‌ره‌كى پێك دهێتن فره‌هیا دیوارێن وێ بره‌نگه‌كێ گشتى(90سم)ن بره‌نگه‌كێ گه‌له‌ك جوان و رێك وپێك ئه‌نده‌زیاریه‌كا هویر هاتیه‌ دروست كرن ،ژوورا باكورى كو درێژاهیا وێ(7م)ه‌ و پانیا ژورێ(8م)ه‌ ده‌رگه‌هێ ڤێ ژوورێ دكه‌ڤیته‌ لایه‌نێ روژهه‌لاتى دیاره‌ ئه‌ف ژوره‌ یا دوو نهومى بو هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌و بلنداهیا ژێ ماى بتنێ(2،70م)ه‌ ،هه‌ر چه‌نده‌ دیوارێ دنافبه‌را هه‌ردوو ژورا یێ هاتیه‌ تێكدان و گه‌له‌ك ژ دیاردێن وێ یێن بیناكارى یێن هاتینه‌ به‌رزه‌كرن،ل نهومێ خوارێ به‌رمایێن ده‌رگه‌هه‌كێ نیڤ بازنه‌ى ماینه‌ كو دكه‌ڤیته‌ لایێ روژئاڤایێ مزگه‌فتێ، ژسه‌رى فرهه‌یا وى(50سم)ن و بو خوارێ فره‌هتر لێ دهێت تا دبیته‌(90سم) ئه‌وژى یا تژى به‌رمایێن به‌را و ئاخێ بوى كو مروڤ بنه‌كوكا وى بدروستاهى نابینیت،دیسان كومه‌كا په‌نجه‌ركێن بچووك ژلایێ روژئاڤاى بو ده‌ردكه‌ڤن كو شینوارێن دوو ژوان دیارن.

ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌رێ خو بده‌ینه‌ ژورا دوویێ دێ بینین درێژاهیا وێ(8م)ه‌ و بلندترین خال ژێ ماى(1،80م)ه‌ و ده‌رگه‌هێ وێ دكه‌ڤیته‌ لایێ باشورى فره‌هیا ده‌رگه‌هى (65سم)ه‌ ئه‌ڤ دیارده‌ژى یا به‌ربلاڤه‌ و تێگه‌هه‌كێ كومه‌لایه‌تى یه‌ و دێ د رێزێن بهێت دا هێنه‌ سه‌ر.

ئه‌گه‌ر ئه‌م بهێنه‌ سه‌ر دیروكا ڤێ مزگه‌فتێ دراستیا خودا چ دیكومێنتێن دروست راست لبه‌ر ده‌ستێ مه‌ نینن كو ئه‌م پشتا خو راستبكه‌ین و بێژین دیروكا وێ بو فلان سه‌رده‌مى دزڤریته‌ ڤه‌ ،بیرو باوه‌ره‌كا هه‌ى دناف خه‌لكێ گوندى دا كو دزڤرینه‌ ڤه‌ بو سه‌رده‌مێ میرگه‌ها به‌هدینان و دهێته‌ گرێدان دگه‌ل ئاڤاكرنا مزگه‌فتا ئامێدیێ یا مه‌زن و مزگه‌فتا شریفا بتایبه‌ت بو( میر حسێن وه‌لى 1534_1570) كو دیاره‌ لسه‌ر ده‌مێ ئه‌ڤى میرى مێرگه‌ها به‌هدینان گه‌له‌ك پێنگاڤێن بیناكاریێن مه‌زن هاڤێتینه‌ و به‌رفرهه‌یه‌كا شارستانى بخو ڤه‌ دیتیه‌ ،لێ دراستیا خودا ئه‌ڤێ مزگه‌فتێ نه‌ ژ دوور نه‌ ژ نزیك دبنه‌كوكا خودا چ گرێدان دگه‌ل میرگه‌ها به‌هدینان نینه‌ ره‌نگه‌ لسه‌ر ده‌ستێ ئێك ژ میرێن وێ هاتبیته‌ نوژه‌نكرن و ئه‌رێ دیروكا مزگه‌فتا ئامێدیێ یا زانایه‌ ؟تا ئه‌م ئه‌ڤروكه‌ دیروكا مزگه‌فتا ئیسفكا دیاركه‌ین؟.

ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌رێ خو بده‌ینه‌ هونه‌رێ بیناكاریێ ئه‌ڤێ مزگه‌فتێ كو دوو ژورن دناف ئێك ئاڤاهیێ لاكێشه‌یدا و ده‌رگه‌هێ روژهه‌لاتى و هه‌بونا ده‌رگه‌هه‌كێ بچووك ل باشورى ،ئه‌ف چه‌نده‌ مه‌ دبه‌ته‌ سه‌ر راستیه‌كا دى ئه‌وژى ئه‌ف جهه‌ دبنه‌كوكا خودا كه‌نیسه‌كا كریستیانا یه‌ چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م هه‌ڤبه‌رى كرنه‌كێ بكه‌ین دگه‌ل ئه‌وان دێرێن دى ئه‌ڤێن ل ده‌ڤه‌رێ هه‌ین وه‌كى دێرا شیرستانێ لده‌ڤه‌را به‌رواریا دێ بینین هه‌ر ئه‌و ستایلێ بیناكاریه‌ و چ جوداهى دنافبه‌را هونه‌رێ دروستكرنا وان دا نینه‌ ،دیسان ئه‌و ده‌رگه‌هێن بچووك ل دێرێن مه‌سیحیا ده‌ردكه‌ڤن بتایبه‌ت لده‌ما مه‌سیحى لژێر زووریا ده‌وله‌تا ساسانى و ئه‌وان گه‌له‌ك جارا گیاندارێن خو دكرنه‌ دناف په‌رستگه‌هێن مه‌سیحیادا ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ده‌رگه‌هێن دێرێن خو بچووك دروست دكرن دا گیانه‌وه‌ر نه‌شێن بچنه‌ ژوور!!خاله‌كا دى یا سه‌رنجا مه‌ رادكێشیت كو ئه‌ف جهه‌ د بنه‌كوكا خودا كه‌نیسه‌ بویه‌ هه‌ بونا چوار گورێن پیروز دناف مزگه‌فتێ دا و تا به‌رى تێكدانا وێ خه‌لكى بو مه‌ره‌مێن تبه‌رك وساخله‌میێ قه‌ست دكرێ ،دیاردا هه‌بونا گورا دناف په‌رستگه‌ها دا دیارده‌یه‌كا كه‌ڤنا مروڤا یه‌ ومه‌سیحیا ئه‌ڤه‌ ژ یێن به‌رى خو وه‌رگرتیه‌ گه‌ر مه‌ بڤێت ئه‌م خو پشت راستر بكه‌ین بو ڤێ چه‌ندێ پێدڤى یه‌ ئه‌م به‌رێ خو بده‌ینه‌ دێرا( مه‌هادوخت ونه‌شمونێ) ل ئه‌ره‌دنا كو گورێن قه‌شه‌ ومه‌ترانا تێڤه‌ هه‌نه‌ (ئه‌ڤه‌ژى تشته‌كێ سروشتى یه‌ كو هه‌ر ئاینه‌ك بهێت دێ بزاڤێ كه‌ت هه‌مى هیما و سومبلێن ئاینێ دى راكه‌تن بو نمونه‌ ژى مه‌سیحیا گه‌له‌ك جهێن زه‌ره‌ده‌شتیا كرینه‌ جهێن ئاینێ خو).

ناوسك وكوچكا میرێ ئوما:ئه‌ف ناوسكه‌ دكه‌ڤیته‌ لایێ روژهه‌لاتا گوندى ل جهه‌كێ بلند هاتیه‌ دروست كرن ،ژ سێ ته‌ختا پێك دهێتن ته‌ختێ لایێ باكورى درێژاهیا وى (1،95م)ه‌ و(60سم)فره‌هیا وى یه‌ و بلنداهیا وێ(1،10م) و ته‌ختێ باشورى بهه‌مان قه‌باره‌یه‌ هه‌ر چ ته‌ختێ ناڤه‌راستێ یه‌ (45سم)یێ فرهه‌یه‌ و درێژاهیا وى(1م)ه‌ و بلنداهیا وى(70سم)ه‌ ،فره‌هیا شكه‌فتێ بره‌نگه‌كێ گشتى(2،40م)ه‌ دبێژنه‌ ئه‌ڤێ شكه‌فتێ( شكه‌فتا ئومه‌رى یان شكه‌فتا ئوما) ئه‌گه‌ر ئه‌م بزڤرینه‌ ڤه‌ سه‌ر دیروكا دروستكرنا ئه‌ڤێ ناوسكێ باهرا پتر ژێده‌ر بو وێ چه‌ندێ دچن كو بو سه‌رده‌مێن به‌راهیێن مه‌سیحى دزڤرنه‌ڤه‌ ،دیسان ستایلێ دروستكرنا(دوخما) یان ئه‌و جهێ دیندار و پیره‌كێن زه‌ره‌ده‌شتیا ئاین بئاگرى تێدا ئه‌نجام دا ئه‌ف ره‌نگه‌ بو لێ لناڤه‌راستێ قوره‌ك هه‌بو خولى تێدا دهاته‌ پاراستن،ئه‌گه‌ر لڤێره‌ پرسیاره‌ك بهێته‌ كرن ئایا ئه‌ف ناوسكه‌ بو چ دهاتنه‌ بكارئینان ؟به‌رسڤ لده‌ما پیره‌ك وره‌به‌ن وئایندارێن مه‌سیحى ل ژێر كنترولا ئاینى دهاتنه‌ ئه‌ڤان جها دا بشێن بئازادى پێرابون وبیروتێن ئاینى ئه‌نجام بده‌ن ،هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌ف ناوسكه‌ یا توشى رهیانه‌ كا سروشتى و ده‌ست درێژیكرنا مروڤا بوى دیاره‌ ژنافدا به‌رمایێن دیواره‌كى هه‌نه‌ و ره‌نگه‌ یا دوو نهومى بیت نهومێ سه‌رى بو ئه‌نجامدانا كارێن ئاینى هاتبیته‌ دروست كرن و نهومێ خوارێ بو كه‌نجینه‌كرنا تشتێن پێدڤى هاتبیته‌ بكارئینان،دیسان تیشك بو هه‌بونا دێره‌كێ دچن كو دكه‌ڤیته‌ سه‌رێ ئیسفكا كو دبێژنێ(دێرا باگێلێ) و تا نها ژى دیوارێن وێ دیارن.

چه‌په‌رێن پاشا ومیرا ل ئیسفكا:وه‌كى مه‌ به‌حس كرى كو سروشتى دلوڤانى ب ئیسفكا بریه‌ و سه‌رنجا میر وشاها بخو كێشایه‌ هه‌ر ئێك بو مه‌ره‌مه‌كا تایبه‌ت ،چه‌په‌رێ دناف گوندى دا لسه‌ر كومته‌كێ ئاسێ ژ لایێ روژهه‌لاتا گوندى ڤه‌ دبێژنێ(چه‌په‌رێ كه‌ڤرێ عیسێ) ژ دیواره‌كێ (1م)فره‌هى و ژوره‌كا لاكێشه‌ى(7م)درێژى پێك دهێت ئه‌ف چه‌په‌ره‌ یێ نزیكى كوچكا شێرێ ئوما و شكه‌فتا ئومه‌رى یه‌ ،دیاره‌ گه‌له‌ك ئه‌فسانه‌ ب ئوما(عمر_ئومه‌ر)ڤه‌ هاتینه‌ دروست كرن دهێته‌ به‌حسكرن وه‌كى مێرخاسه‌ك و شه‌رزانه‌كێ مێرگه‌ها به‌هدینان وه‌كى ناڤ به‌حسێ شێر ومێرانیێ دهێته‌ كرن نه‌ وه‌ك كه‌سه‌كێ كومه‌لایه‌تى ئاینى،دیسان به‌ربابێن ئه‌ڤى سه‌رده‌مى ب وێ چه‌ندێ ڤه‌ دهێته‌ گرێدا هه‌بونا بنه‌ماله‌كا تایبه‌ت بڤى ناڤى ئه‌ڤه‌ژى راستیه‌كا دى د ده‌ته‌ به‌رده‌ستێ مه‌ لسه‌ر ئوماى وكه‌ساتى یا وى.

چه‌په‌رێ دوویێ یێ ئه‌م به‌حس لسه‌ر دكه‌ین هه‌ر چه‌نده‌ چ تشتێ باش ژێ نه‌مایه‌ بتنێ وه‌سا دیار دبیت كو به‌رمایێن سێ ژورا نه‌ ، لێ ئه‌وژى چه‌په‌رێن پاشاینه‌ لسه‌رێ گه‌لیێ ئیسفكا ژ بو مه‌ره‌مێن نێچیركرنێ دهاتنه‌ بكارئینان ،دیاره‌ كو سروشتێ چیایێ مه‌تینى هاریكاریا هه‌بونا گیاندارێن كویڤى كریه‌ و میرێن میرگه‌ها به‌هدینان ئه‌ف چه‌په‌ره‌ بكاردئینان ،ئه‌ڤه‌ژى دبنه‌كوكا خودا گه‌له‌كا كه‌ڤنه‌ و ژ سه‌رده‌مێن كه‌ڤن سه‌ركردا ئه‌ف كاره‌ ئه‌نجام دا بتایبه‌ت ژ بو نێچیركرنا گیاندارێن درنده‌،لێ دیاره‌ ل ڤێره‌ بو مه‌ره‌مێن خوشیێ هاتینه‌ بكارئینان ئه‌ف چه‌په‌ره‌ بو میر(به‌هرام پاشایێ مه‌زن كورێ زبێر پاشاى 1695_1716ز)دزڤرنه‌ ڤه‌.

ژێده‌ر:

1_جه‌میل شێلازى:جاره‌كا دى لدور چه‌په‌رێن پاشاى لده‌ڤه‌رێ،گوڤارا نوژین، ژماره‌21،ئامێدیێ ،2008 ،لاپه‌ره‌12_14.

2_جه‌میل محه‌مه‌د شێلازى:چه‌په‌رێن پاشاى لده‌ڤه‌رێ،گوڤارا دهوك ،ژماره‌9،دهوك،2000،لاپه‌ره‌24_25.

3_ مالپه‌رێ ئه‌ره‌دنا ژوری

4_گه‌ریانه‌كا مه‌یدانى بو گوندێ ئیسفكا ل 16/4/2010.

5_چه‌ند دیداره‌ك دگه‌ل هه‌ر ئێك ژ(عابد حسن ئیسفكى ژیێ وى 33سالن و ل ئیسفكا دژیتن)و(ئه‌نه‌س مسته‌فا ئیسفكى ژیێ وى 64سالن و لئیسفكا دژیتن)و(مه‌تران ره‌بان قه‌س مه‌ترانێ ئامێدى وهه‌ولێرێ ژیێ وى61 و لكوانێ دژیتن)(دیسان كومه‌كا پێزانینا عابد ئیسفكى ژ خودێ ژێ رازى حجى مسته‌فا ئیسفكى وه‌رگرتینه‌).

 

  Copyright © 2009 Kurdistan - Devera Amedye
Mobile: 00964 750 475 6683 Ariafon: 00964 062 763 1591
E-mail: info@amedye.com  amedye@msn.com