|
محهمهد عهبدوللا
ئێك ژ كهلهێن دێرین یێن سهر ب ناحیا چهمانكێ ڤه
- قهزا
ئامێدیێ كهلا
چهلوكێ یه، كو دكهڤیته
ژێریا گوندێ سیار و سپیندارا ل دهڤهرا بهروارى
ژێرى، ئهڤ كهلهه
گهلهكا بلند و جوانه و
یا زاله ل سهر دهڤهرهكا
رهنگین یا پر ئاڤ و رویبار و ئاقارێن بهرفرهه ژ ههمى رهنگێن دار و فێقیا،
لایێ باكورێ كهلهێ رویبارێ سهرهوڕیێ چهلوكێ یه كو قامهكا رویبارى
ئاقارێ گوندێ سپیندارێ یه و قامادى
ئاقارێ گوندێ سیارێ یه، ژلایێ رۆژئاڤا
چیایێ بنپێكا كو ل هنداڤ كهلهێ دكهڤیت و ناڤبهرا ههردووا دا گهلیهكێ
كویره دبێژنێ (گهلیێ گهلهبێرێ)، ژلایێ باشورى ڤه گرێ نسرا (سهرێ چهلوكێ)
كو دوو دهڤهرێن گرنگ ژێك جودا دكهت ئهوژى دهڤهرا بهروارى ژێرى و دهڤهرا
مزویرى ژێرى، ههروهسا ژلایێ رۆژههلاتێ چیایهك دكهڤیته هنداڤ دبێژنێ (گرێ
ئاسێ)، ئهڤ كهلا بلند و
ئاسێ ههرسێ رهخێن
وێ گهلهك دبلندن تهنها
لایێ
باشورى نهبیت، رهخ وچانێت كهلهێ ههمى بهرێن بڕى و تراشینه و كاڤلێت خانیا
لێ دیارن نهمازه
لایێ باشورێ كهلهێ كو ئهڤ دیوارێن ههرفتى و كاڤلێن مایین گروڤێن
وێ چهندێ نه كو ئهڤ دهڤهره
جهێ شارستانیا گهلێ مهیه و
بێهنا دیروكا گهلێ مه ژێ دفڕیت و كوڕێن مللهتێ مه چهندین مێرخاسى و قارهمانى
ل ڤێ دهڤهرێ ئهنجامداینه، بهلێ مخابن پشتى چهندین دویڤچوون و پرسیاركرنێ
و لێگهریانا پهرتوكا چ تشتهك ب دهست مه نهكهفت كو ئهم خو ژى پشتراستكهین،
بهلێ تشتێ گرنگ كو ئهم ئاماژێ پێ بكهین ئهو كهلها دێرینه كو هژمارهكا
شیونهوارێت وێ تا ئهڤرو ماینه ئهوژى كهلها
وێ یه كو هندهك جها ب شویرههكا
سروشتى بهرى هاتیه دانان و بارا پتر دهوروبهرێن
وێ ب بهرێن بازى و
كسلێ
هاتیه ئاڤاكرن و تا ئهڤرو مایه و هندى مه پرسیار كر كهسهكێ گوهلێ نهبوویه
ژكهڤن كو ئاڤابویه و مروڤ
لێ ئاكنجى بن، بلنداهیا كهلا چهلوكێ ل رۆژههلاتێ دهستپێدكهت و ب درێژاهى بو رۆژئاڤادا دكهڤیت كو
جهێ ئاڤاهیێ میرى ل بلنداهیا
كهلێ دكهڤیت و
جهێ قهسرێ لێ دیاره و دبندا
لایێ رۆژئاڤا چهندین دیوار
دیارن، ژ رۆژههلاتێ بو رۆژئاڤا نێزیكى (40)میترایه و فرههیا
وێ نێزیكى (15)
میترا یا فرهیه، دهرگههێ كهلهێ ژلایێ باشورى ڤه دچیتێ و ب پهیسكا مروڤ
سهردكهڤیت و ژلایێ باكورى رێكهكا دهستكهڤر سهردكهڤیت، ژناڤ كهلهێ و بو
سهروكانیا موچكێ كو ل
باشورێ رۆژئاڤا لبن دارێن تویا و گویزا دكهڤیت، نهقهبهكا
نهێنى لبن ئهردى هاتیه كولان و ب بهروكسلا هاتیه ئاڤاكرن و مروڤ ئهگهر خو
بچهمینیت دشێت ژ سهروكانیا موچكێ بچیته دناڤ كهلهێ كو رێكهكا نهێنى یه ژبو
ئینانا ئاڤێ بریه و نێزیكى (100) میترا هاتیه ئاڤاكرن لبن ئهردى ب
نێزیكێ
میترهكێ بن ئاخێ یه و ل ناڤ كاڤلهگوندى رادبوریت ل سالا (1988)ێ ژلایێ خهلكێ
گوندێ سپیندارێ ڤه هاتیه دیتن،
پشتێ خهلكێ گوندێ سپیندارێ (تاپى) بوخو
كولاین، هژمارهكا كهروپرتێن ئامانێن
ئاخێ تا ئهڤرو ژى ل كهلهێ و دهوروبهرێن
وێ دهێنه دیتن و دیسان گهلهك جاران پاره و بازنگ
لێ هاتینه دیتن، دوو
كانیێن دى ل سهر دكهڤن دویر نینه ئاڤ ژ وان كانیا بسولینا (بوریێن
ئاخێ)
ئینایه سریجا كهلهێ ههر ب رهخ كهلهێ ڤه،
لایێ باكورى كو سێریجهك ههیه
تا ئهڤرو شوینهوارێ
وێ مایه كو دهڤێ
وێ سهردكهڤیته كهلهێ و
بنێ وێ یێ كویره نێزیكى (3) میترا، و ههمى ل بهرى هاتیه كولان تهنها
لایێ رۆژههلاتا
باكورى نهبیت دیواركریه و ل سهر بهرێ كولایى ب بهروكسلا هاتیه ئاڤاكرن وهك ئاقد و بارا پتر ئهڤ سێریجا ئاڤێ مایه، دهمێ مروڤ ل رێكا نهێنى یا باكورى
یا دهستكهڤر خواردكهڤیت مروڤ دچیته هنداڤ بیرهكا مهزن كو دبهرهكێ مهزن
كولایه، فرههیا ڤێ
بیرێ (75)سم و فرههیا
وێ میترهكه و ههمى ببهرى هاتیه
كولان و رهخێن وێ دحلوینه، نوكه دوو میترا مایه و یا دى تژى بهرههویرك
كریه و نیشانێن گیرها ئاڤێ
لێ دیاره، پشتى مروڤ ل ڤێ
بیرێ دهربازدبیت بو
لایێ باكورى، بهرهاتیه كولان و نیشانا جوكێن ئاڤێ جوهنیا دیارن و بهرهاتیه
كولان و وهكى نڤیسینهكێ ل سهر دیاره ب رێنڤیسا كهڤن و وهك هندهك نهخشا
لێ دیارن و سێ خیچ
لێ كێشاینه ژلایێ رۆژههلاتێ بو رۆژئاڤایێ و ل رۆژئاڤا
كهلا چهلوكێ هنداڤ گهلیێ گهلهبێرێ، دوو نهوسك ههنه ئێك ل سهر یادى دا
هاتینه كولان یا سهرى
جهێ چوار تهختكا
لێ ههنه و یا بنى
جهێ دوو تهختكا
لێ ههنه و دهرێن وان تهنگن، ئهڤ شوینهوارێن ڤێ كهلهێ دیواره و نهقهب
و سێریج و بیر و كولانێن كهڤن و نهووسك نیشانا دیروكا ڤێ دهڤهرا كهڤناتیا
وێ جهێ شانازیا گهلێ مهیه.
- دویروكا كهلهێ:-
كهلا چهلوكێ دیروكهكا پر شانازى ههیه ل دهڤهرا بههدینان و
تشتێ لێ دیار
و هاتیه زانین كو ل سالا (1336)ز میرهكى حوكمرانى ل ڤێ كهلهێ دكر و دگوتنێ
میر (عهبدوللا كهلكى) مروڤهكێ
بێ سهروبهر و ههڤلهتراش و نهداتراشى و نهساخ
بو، ڤى میرى دوو ژن ههبوون، ئێك ژوان خویشكا
میرێ ئامێدیێ بوویه ناڤێ
وێ (حهفسهد)
بوو. و (قهمجى هێر) سهركردێ لهشكهرێ میرى بوو، و لهشكهرێ وى ب هژمارا
(700) سیارا بون لهشكهرهكێ گهلهكێ بهێز بوو، و بژاره بوو، ژنكا (قهمجى
هێر) خویشكا میر عهبدوللاى بوو، دهستههلاتا ڤى میرى گههشتبوو دهڤهرا دوسكیا
ههتا ئێكمالا بهرخابیرى، دیسان ل دهڤهرا مزویریا ژى ههمیێ حهتا گوندێن
بوزان و تهفتیان و باعهدرێ و ههتا دهڤهرا شهمكانێ ژى دبن دهستههلاتا وى
دا بون.
ئاشێ گوندێ بلان، دبن تهسروفا لهشكهرێ وى دا بون، دیسان دهستههلاتا وى دگههشته
ههمى دهڤهرا زێباریان، لهشكهرێ وى گهلهك زول و زورى دكر، میر عهبدوللا كهلكى
ژ ههمى توخیبا دهركهڤت بوو وهكى دزینا
مالێ خهلكى و تالانكرنێ و رێكگرتنێ
و كوشتنێ ئهڤ سالوخهتێت خراب
كارێ وان یێ سهرهكى بوو لهشكهرێ ڤى میرى
تالانێن خو ل دهشتا سلێڤانهیا برو چوونه
شامێ و بهرامبهرى
تشتێ خو چهك و
تهقهمهنى دئینا و هندى دبێژى میرهكێ زهنگین بوو، و هندهك رهشهكێن زیرهك
ڤى میرى ههبوون
، ئهڤه ناڤێن هندهك ژوانن (سهرههنگ سهنگاوى، رهشویێ عهیشێ،
كهلهر، حهسێ لهنگ). دوو هێرش ژلایێ
میرێ ئامێدیێ چووینه سهر ڤێ كهلهێ بهلێ ژبهر ئاسێبوونا كهلهێ نهشیان بستینن.
ئهڤ كهلهه مایه تا سهردهمێ نهڤیهكێ میر عهبدوللاى ب ناڤێ (هجرى) ل سالا
(1501)ز كو ئهڤ نهڤیێ وى خهیانهتێ دكهت و دهستههلاتا وى ب دوماهیك دهێت و
دكهڤیته بن دهستههلاتا
یرێت
ئامێدیێ.
ژێدهر:-
- كوڤارا (دهنگێ مه)- ژماره (4) – دهوك- سالا (1989) پهیڤهك و چهند شوینهوار-
خالد ێالح حسن- بهرپهرێ (37- 38).
- سوپاسیهكا گهرم بو
برایێ من (عهلى ئوسمان سپیندارى) كو دوو بهرپهرێن نڤیسى
یێن باوهرى كرى دانه من وهك پێزانین.
- سهرهدانا كهلهێ مه ل روژا دووشهمبى رێكهفتى 26/3/2007ێ كر و دگهل مندا
(دلوڤان عهتهم) وێنهگر و (ئهمین ئوسمان سپیندارى) وهك شارهزایێ
رێكێ و
كارێ خو بجه هێلا و دگهل مه ماندى بوو بو سهركهفتنا كهلهێ و پێزانین دانه مه و سوپاسیا
وان دكهین .
| 