|
كوڤان ئحسان یاسین
نهدیف محمد على
بهرایى: گهرهگوه ئێك ژ گوندێن سهر بناحیا
سهرسنكێ ڤه یه ونزیكى 6كم یا ژ روژههلاتێ
سهرسنكێ دویره وخودانێ جههكێ گهشت وگوزاریێ
بناڤ ودهنگه ئهوژى( گهلیێ گهرهگوه)ه
،گههشتن بو ڤى گوندى برێیا گهلیێ گهرهگوهه
هبرێیا 45خولهكا مروڤ دگههیته ناف وێ دارستانا
خهملاندى و ئهو ئاقارێ پرى داروبار ئهڤێ گوندى
دخهملینیت،ههلبهت نزیكیهك دنافبهرا تێرمێ
گاره وگهرهگوه دا ههیه ورهنگه هاتبیته
بچویك كرن چونكى بهرى 1691سالا ژ نها ناڤێ گارهى
ههر بڤى ناڤى هاتیه .
ژ بو ڤێ مهرهمێ مه تیمهك دروست كربو ژ بو
بسهركهفتنێ بو شینوارێن گوندێ گهرهگوه تیم ژى
یا پێك هاتى بو ژ( برهان بدل ونهدیف محمد على
وكوڤان ئحسان) وئهم برێیا( كانى لاوانێ ) ل
روژههلاتێ سهرسنكێ بسهركهفتین و لدهمژمێر
11نیڤرو ئهم گههشتینه سهر شینوارێن (كورێ
مزگهفتا) ئهڤهژى رێیهكا توند وئاسیه ، ژبلى
ڤێ ریێ رێیا گهلیێ گهرهگوه دگههیته سهر
شینوارێن كورێ مزگهفتا برهخ تهحتێ (هێلینا) ڤه
وبشیڤهكێدا مروڤ دگههیته سهر كورێ مزگهفتا.
كورێ مزگهفتا شكهفتهكا سروشتى یه
دكهڤیتهناڤهندا چیایێ گارهى ئهم دشێن بێژین
بو خاریا روژههلاتێ قهسرا گارهى ،ههلبهت
جههكێ ئاسێ یه ولدهورو بهرێن دهرگههى
گهلهك دار شین بوینه ،لدور شروڤهكرنا ناڤێ ڤى
جهى بوسلمان دبێژنێ (كورێ مزگهفتا) لدور دیتنا
مه بو ڤى ناڤى ئهوه كو ژ (گورێ مزگهفتا
)هاتبیت ودیكومێنتا مه ئهوه ههبونا دوو گورا
دناف شكهفتێ دا ورهنگه ئهف بیرو باوهره ژ
بهرى هاتنا ئاینێ ئیسلامێ هاتبن وئهف جهه یێ
لدهف وى خهلكى پیروزبیت وئهف دیارده(phenomenon)
یا لدهف وانا بهردهوام بیت وههردوو ئاین
برهنگهكێ پیروز بهرێ خو دابیته ڤى جهى
وئهڤهژى نهیا سهیره چونكى لگهلهك جهێن دى
دهردكهڤیت وهكى شێخ پیراموس ل زێوه ودێرا
دێرهشێ ، عیساوى دبێژنێ (مار زهیا) ودژێدهرێن
مهسیحیدا بتایبهت ل (تشعیت مار زهیا) دا هاتیه
كو دسالا 309ز دا ناڤێ گارهى ههر ئهف ناڤه بو
ومار زهیا لدهڤهرێ هاتن وچون كریه وئاین
ودیندارى بهلاف كریه.
كورێ مزگهفتا ژ سێ بهشا پێك دهێت (three
department)
بهشێ سهرهكى ئهو دیوارێ مهزنه ئهڤێ بو
شكهفتێ هاتیه دانان كو دكهڤیته روژههلاتێ
شكهفتێ ژ بهر وكسلا هاتیه دروستكرن خالا ژ
ههمیا بلند تر ژ دیوارى(1،60م)ه نزمترین خالا
دیوارى (1،35م)ه ،فرههیا دیوارى (84سم)ه
درێژاهیا دیوارى تا دگههیته دهرگههى (6،40م)ه
وفرههیا دهرگههى (75سم)ه وشێوازێ دهرگههى ژ
سهرى نهیێ دیاره چونكى یێ توشى خراب بونێ بوى
درێژاهیا دیوارى ژ دهرگههى تا دگههته كهڤرێ
روژئاڤاى (2م)ه ئهڤهژى وێ دگههینیت كو
درێژاهیا دیوارى ژ بلى دهرگههى (8،40م)ه.
بهشێ دوویێ كو جهێ دوو گورا بو بتنێ چهندهك ژ
دیوارێ روژههلاتێ ژێ مایه درێژاهیا وى (3،10م)ه
،ل زار دهڤێ بوسلمانێن دهڤهرێ دهێته گوتن كو
گورێ (خوشك وبرایانه) رهنگه ڤێ بوچونێ تامهكا
ئهفسانهى تێدا بیت ،بدروستاهى ئێك ژوان گورا یێ
(مار زهیاى) بوو ( پێتڤیه ئهم بكهینه كارهكێ
رابردوو چونكى نهماینه وهكى گهلهك جها!!!)
ومار زهیا ل وێرێ هاتیه ڤهشارتن وئهف گوره
ببهرو كسلا هاتبو دروست كرن ،و لسالێن نوتادا
ئهف گوره هاتیه ههلكولان بمهرهما زێر وزیڤا
وهكى ههرجار!! وبتنێ كێلێن وان گورا ماینه
،دیسان كانیهكا ئاڤێ دناف شكهفتێ دا ههیه
ببهرا هاتیه دروست كرن.
بهشێ سیێ ئهوژى خلوا ئاینى یه ئان كو جهێ
ئاینداریێه كو بدهرگهههكێ بچویك مروڤ دشێت
بچیته دنافدا غرههیا وى دهرگههى (37سم)ه
ودرێژاهیا وى (93سم)ه ژ دارو بزمارێن كهڤن
هاتیه دروست كرن وجهێ دهرگههى یێ برێك وپێكه
وبشێوازهكێ لاكێشهى هاتیه دروست كرن ،پاشان
مروڤ دچیته دناف خلوێدا درێژاهیا وێ (5م)ه
وفرههیا وى(2،50م)ه و ژنافدا كونهكا بچویك
ههیه كو دچیته دنا ناوسكهكێدا براستى یا
بالكێشه ! دیاره جهێ توندرهوا ئاینى بویه
،ههلبهت وهكى مه بهحس لێ كرى كو ڤى جهى
پیروزیا خو لدهف بوسلمان ومهسیحیا ههیه (دیسان
ل نزیكى ڤى جهى لایێ دى یێ چیایێ گارهى مار داود
ههیه كو بههمان ستایل دشكهفتهكێرا هاتیه
دروست كرن ) .
ژشینوارێن دى یێن ڤى گوندى سهرێ قهسركێ یه كو
دكهڤیته باشورێ گوندێ لبنارا چیایێ گارهى
ئهوژى ژورهكا لاكێشهیێ یه ژبهرو كسلا هاتیه
دروست كرن درێژاهیاوێ (8م) وفرههیاوێ (4،50م)ه
وخهلكى گهلهك ئهفسانه پێڤه ڤههاندى نه
وگرێدایه دگهل جههكى كو دبێژنێ( سهرێ دول
قائدێ یان سهرێ گراڤى!).
دیسان ژ شینوارێن دى یێن ڤى گوندى ل روژئاڤایێ
گهلیێ گهرهگوه دوو ناوسكێن رێك وپێك ههنه كو
دكهڤریرا هاتینه كولان وجهێ سێ تهختا لسهر
ههر ئێك ژوانا ههیه ،دیروكا وانا دزڤریته
سهردهمێ ئایندارێن مهسیحى دهمێ كو لژێر ستهما
ئاینى بهرى كو ئاینێ مهسیحى ببیته ئاینێ فهرمى
یێ دهولهتا رومانى ل چهرخێ دوویێ وسیێ زاینى
،ناڤێ وێ ژ پهیڤا (قلێسه ) یا ئارامى هاتیه
ومهسیحى دبێژنێ (قلایه) ئهوژى ژورێن توندرهوێن
ئاینى بو ژبو مهرهما ئهنجامدانا كارێن خو یێن
ئاینى بئازادى.
ژێدهر:
1_انور مایى:الاكراد فى بهدینان ،چابخانا خهبات
چاپا دوویێ ،دهوك،1999.
2_ گهریانهكا مهیدانى بو سهر شێنوارێن گوندێ
گهرهگوه.
|
