|
بهرههڤکرن : عهونی ئهرتیسی
شارستانیا کوردستانێ
دهێته هژمارتن
ژ رهسهنا شارستانیا رۆژههلاتێ و دبورینا سالاندا بهردهوامی
پێ هاتیه دان تاکو سهردهمێ میرگههێن کوردی وهرارکری یه و گههشتی
یه وی رادهی نوکهژی ل گهلهك جها و دهڤهرێن کوردستانێ شوینوارێن
کهڤن ماینه ودبهر
چاڤن، ئێك ژوان جها و دهڤهرا ێین هندهك شوینوار لێ
ههین گوندێ خالانه یه
گوندێ خالانه دکهڤیته سهر رویبارێ زێ
یێ مهزن ل باکورێ باژیرێ ئاکرێ و 50 کم ل رۆژههلاتا میرگهها بههدینان باژێرێ ئامێدیێ و 40 کم ل رۆژئاڤا سهروکانیا
شوڕهشێن کوردی
گوندێ بارزان ، ژلایێ کارگێری ڤه دکهڤیته بهر سنورێ قهزا ئاکرێ . دهمهکێ
نه ل بیره گوند هاتی یه چولکرن و کهس ل گوندی نه ژیایه
و کاڤله گونده
، دیار دبیت دهمهکی
دورێن 20 مالان لێ ژیاینه ، مه ههول
دا هندهك ژ خهلکێ رهسهنێ گوندێ ببینین ، لێ ب تنێ مه ناڤێ حامد مهلو و مالباتا وی بهیست کو خهلکێ گوندی بن و ژبهر دویراتیا وان مه نهدیتن
. دگوندی دا سێ شوینوار و دارهکا چنارێ یا مهزن
و کهڤن ههنه . ب
دیتنا مه چاخێ ئاڤاکرنا وان شوینواران ب تایبهتی پر ڤهدگهرن بو
چهرخێن 11-12 زانینی ل سهر دهمێ میرێن مهرانی کو وانا ل
سهردهمێ خو پویتهکێ باش دایه ئاڤاکرنێ و گهلهك کهل و پر جهێن کشتی
ئاڤاکرینه و ل چاخی ئهڤ دهڤهره ژی ل ژێر دهسهلاتا وان بویه .
*- پر : دکهڤیته باکورێ روژ ئاڤا
گوندی ب دوراتیا ( 1.5 ) کم ل سهر زێ یێ مهزن ههردوو دهڤهرێن بارزان و
زێبار پێک ڤه گرێداینه ، پر پێکهاتی بوو ژ ( 6 ) شهش کوچا و
ب کسلی ( کشلێ ) هاتینه نژنین ، نوکه چوار ژوان ماینه
وئێک ب نیڤهرو و یا شهشی ژی ب ئێک جاری هاتیه روخیان نهمایه ، درێژیا
پرێ پتره ژ (70 ) میتران ، ناڤبهرا ههردوو کوچێن نیڤهکێ پتره ژ ناڤبهرا
کوچێن دی و دبیته پتر ژ (20 ) میتران ، بلندیا پرێ ل سهر ئاستێ ئاڤا
رویباری دهمێ ئاڤا ئاسایی (13) میترن سهرێ ههر کوچهکێ(2) میتر
چوار گوشهنه و ژ ڤێ ئێکێ دیاره کو فرههیا پرێ (2) میتر بوون ، بانێ
پرێ نهیا کڤانی ( ئاقد) بوو بهلکو دار دانابونه سهر .
*- مزگهفت : ل سهر کڤانێ ( ئاقدێ
) کانیێ هاتی یه ئاڤا کرن ، ئانکو کانی ل بن مزگهفتێ دزێت ، قهبارێ
مزگهفتێ ( 4 ×10)میتره
ب کسلی هاتیه ئاڤا کرن ، ئالیێ رۆژ ههلاتێ یێ مزگهفتێ هاتی یه روخیان ،
دار گویزهکا مهزن د کاڤلێ مزگهفتێ دا شین
بوویه و دورا بنێ ( تڵێ ) گویزێ
( 2.60 م ) ژ دارا گویزێ دیاره کو دهمهکێ
درێژ مزگهفت هاتیه
روخیان .
*- ئاش : بلندی یا کوتهلا ئاشی
( 3.20م) وجوکائاڤا
ئاشی ل بن مزگهفتێ دهێت ب درێژیا ( 8 ) میترا ههتا دگههیته کوتهلێ
وجوک وکوتهل ب کسلێ هاتینه دروست کرن و چ شینوارێن دی یێن ئاشی د
بهر چاڤ نینن .
*-
دارا چنارێ : دکهڤیته بهر دیوارێ مزگهفتێ ژ لایێ رۆژ ههلاتی ڤه
، دارهکاکهڤنار و مهزنه دورا بنێ ( تڵێ ) دارێ (12.60 م ) نیڤهکا دارێ
قولێره ب قهبارێ (3
×2.5 م ) ژ دوو لاڤه
( تڵێ) دارێ یێ ڤهکریه مینا دهروکا . چهند پرس ژ لایێ مروڤی
دروست دبن دهمێ مروڤ هزر د ڤان شوینواران دا دکهت ، ئهرێ بوچی ئهڤ شوینواره نه هاتینه پاراستن د وهختێ خودا ؟ خوجهو خهلکێ ڤان شوینواران
بوچی دهست ژێ بهردا نه ، سهرهرای هندێ کو
پێتڤیێت وان بوینه ؟ د بیت ئێشێن کوژهک و برساتیێ ئهو
خهلک کێم و لاواز کربیت و شیانێن پاراستن و خو برێڤه برنێ نه
مابیت ، یان سروشتێ کوردستانێ یێ جوان و چیایێ وهل داگیر کهرێن کوردستانێ
کربیت ب سهر دا بگرن و کوم کوس و تالان و وێران
بکهن!!! ، یان ژی ههبونا
شهڕ و ڕکهبهری و ههڤرکیێن مهزن
دناڤ بهرا خهلکێ کوردستانێ سیستهمێ ئیجاخ و مروڤ
کانی و عهشیرهت
گهریێ باڵادهست کربیت و ههر دهم داگیر
کهرێ کوردستانێ ژی ئهف چهنده ب دهلیڤه زانی یه
و پێکول کریه بهر دهوام ئهو
پهیوهندیێن عهشیرهتی
و دوبهرهکی ههبن و ئاگرێ شهری خوش بکهن و کوردستانێ بدهستێ
کوردان خراب کهن و دهسهلاتا خو ل سهر ب سهپینن و قایم
بکهن .
لدور روخیانا پرێ و
بدوماهیک هاتنا ژیانێ ل گوندی ، مه خو گههانده چهند
وهلاتیهکان ب ڤی رهنگێ بو مه ئاخفتن .
* (شێخ جمال محمد طاهر) خهلکێ
گوندێ هلورایه ، د ههڤ سنورێن دگهل گوندێ خالانه ، ژلایێ رۆژ ئاڤایی ڤه
، ل دور ژیانا گوندی گوت : ژزار گوتنێن باب و
باپیڕێن مه نێزیکی
170 سالایه کهس ل گوندی نه ژیایه و خرابه
گوند بوویه ، سهبارهت پرێ گوت : وهکو مه
گوه لێبوی ل بهارا ههر کێێن رهڤهند پهزێ خو لڤێ پرێ
دهرباس دکر بو پرا
گهلیێ باڵندا و پرا
کرکاکێ و د چونه کویستانا و
پهزهکێ گهلهکێ بوش ههبو و
زیانێن وان گوندێن د کهفتنه سهررێکا وان
دکرن ، ب تایبهت گوندێ سهڤره کو د وی دهمی
دا گوندهکێ مهزن و بوش بو و ژ ڤێ ئهگهرێ
خهلکی گوندێ سهڤره پر هاڤێتیه د ئاڤێدا و خراب
کرنا پرێ ڤهدگهرینیت کو بهری
170 سالان ، سهبارهت
ئاشی گوت : تاکو سالا 1960 ئاش یێ ئاڤا بو و مه
خودانی لێ د کر .
مام
( عزیز طه عیسی ) خهلکێ گوندێ شینیێ یه کو
د ههڤ سنورن
د گهل گوندێ خالانه ، ژ لایێ
رۆژ ههلاتێ ڤه و نوکه خو جهێ گوندێ سهڤره یه
ل باکورێ خالانه ل دور گوندی و خودانێن گوندی گوت
: ئهوێن من دیتین کهسێ نه گوتی یه
بیرا
من دهێت وهکو گوند یێ ئاڤا
و دبێژن
دبیت مالا مهلو ی خودانێن رهسهنێن گوندی
بن ، سهبارهت پرێ گوت : رێ و بارا رهڤهندا بو ، مهلێ پرسی
دبێژن خهلکێ گوندێ سهڤره پر هاڤێت یه ئاڤێ
بهر سڤ دا گوت : دبێژن گوندێ سهڤره گهلهکێ
بوش بو کو دهمهکی
140 جوتێن گا ژێ دهرکهفتنه
جوتی ، دبیت رهڤهندا زیانێن وان کر بن ، بهلێ من
گوه لێ نه بوویه وان پڕ هاڤێت بیته ئاڤێ .
ل دور ئاشی گوت : تاکو سالێن 60 شێستان ئاش یێ
ئاڤا بو ، مالا شێخێن هلورا تێدا کار دکر .
(عثمان محمد احمد) خهلکێ گوندێ هلورا ، ل دور
گوندی و خهلکێ رهسهنێ گوندی گوت : مه گوه
ل کهسێ نه بوویه کو دهمهکی گوند یێ
ئاڤا بیت و د بێژن حامد مهلو و مالباتا وی خودانێن
گوندی نه ، لێ خهلکهکێ
دی ژی دهست کاری د
گوندی دا کریه و رهزێن سماقێ لێ ههنه مینا
هندهک ژ خهلکێ گوندێن (هلورا-شینیێ-بانیێ) .
سهبارهت وێ گویزا د کاڤلێ مزگهفتێدا گوت
: بابێ من د گوت هندی من ل بیره ئهڤ
گویزه ههر د کاڤلێ مزگهفتێ دا بوویه ، ئانکو
بهری 120 سالان ژێ ئهڤ گویزه ههر
ههبوویه . ههژی
گوتنێ یه کو گوندێ خالانه ل جههکێ
گهلهک خوش و
دل ڤهکهر و ل پاشهروژهکا نێزیک باوهر دکهین دێ بیته جههکێ
گوزاری بناڤ و دهنگ و هیڤیا مهژی ئهوه کو ئالیێن
پهیوهندیدار خو ل ڤان رهنگه جهێن گوزاری
ب کهنه
خودان و بهێنه پاراستن . |
